මච්ඡ ජාතකය

මෙම කථාව පාලි ජාතක සංග්‍රහයේ පළමු ග්‍රන්ථය වන ඒකනිපාතයේ ජාතකය අංක 75 ලෙස වාර්තා වී ඇති අතර, එහි ගද්‍ය කොටස ජාතකට්ඨවණ්ණනාවෙහි ආරක්ෂා වී ඇත. කෝසල රටේ, ජේතවනාරාමය අසල, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ එක් අවස්ථාවක සශ්‍රීක කුඹුරු වලින් වට වූ, නෙළුම් මල්වලින් පිරුණු ගැඹුරු විලක වාසය කරන විශාල මිහිරි ජල මත්ස්‍ය සංහතියක රජු ලෙස ඉපදුණි. ඔහු ශරීරයෙන් විශාල, ස්වභාවයෙන් මෘදු වූ අතර, දිය සෙවල හා ජල ශාක පමණක් ආහාරයට ගෙන, කුඩා මත්ස්‍යයන්, ජල කෘමීන් හෝ කිසිදු සජීවී ජීවියෙකු ආහාරයට ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. අනෙකුත් මත්ස්‍ය රජවරුන් බලයෙන් පාලනය කළ හැකි වර්ගයක රජු ව සිටියද, මෙම හානි නොකිරීමේ විනයම ඔහු රැක ගත්තේය. විලෙහි බෙදාගත් අසංඛ්‍ය කුඩා මත්ස්‍යයෝ, තම රජු විසින්ම අනුභව වීමේ බියක් නැතිව ඔහුගේ පාලනය යටතේ ජීවත් වූහ. නියඟය ආරම්භ වීමට පෙර ම සටහන් කිරීමට වටින තරම් අසාමාන්‍ය ව්‍යවස්ථාවක් ලෙස ජාතකය එය ඉදිරිපත් කරයි.

නොදුටු බිහිසුණු බවකින් යුතු දරුණු නියඟයක් රටට පහර දුන්නේය. මාස ගණනාවක් මුළුල්ලේ, ගිනිගන්නා සේ තදින් තැවෙන අහසේ එක ම වලාකුළක් පෙනුණේ නැත. වගාවන් වියළී ගියේය, ළිං ශුන්‍ය විය, විල දිනෙන් දින වාෂ්ප වී, දිලිසෙන ජලය ඉරිතැලුණු මඩ බවට පත් වන තුරු ගියේය. මත්ස්‍යයෝ උණුසුම් මඩ ගොහොරුවල කුඩා වළවල්වල හිර වූහ.

ගිජුලිහිණියන්, රාජාලියන්, බකමුහුණන් හා කපුටන් දහස් ගණනින් මඩ තීරයේ එක්රැස් වූහ. සෑම අරුණෝදයකම, කුරුල්ලන් තම හොටු මඩට ගසා මත්ස්‍යයන් ඉරා ජීවතුන්ව ගිල දැමූහ. සූර්යයා නිර්දය ලෙස තැවීමත් සමඟ මඩ උතුරා ගියේය; ඉතිරි මත්ස්‍යයෝ ඒකාන්ත ඝාතනය බලා සිටිමින් වේදනාවෙන් හුස්ම ගත්හ. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ද තම ප්‍රජාවන් මෙන් ම හිරවී නිරාවරණය වී සිටියහ. ඔවුන්ගේ විශාල ප්‍රමාණය හා රාජ තනතුර, ඔවුන්ගේ දිගින් අඩක් පමණ වූ මත්ස්‍යයන් ඉරා දමමින් සිටි එම හොටුවලින් ආරක්ෂාවක් නොදුනි; තමන් හෝ ඔවුන් ගලවා ගැනීමට සාමාන්‍ය මාර්ගයක් ඔවුන්ට ඉතිරිව නොතිබුණි.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ තම ඥාතීන්ගේ විනාශය දුටු විට, අසීමිත කරුණාවෙන් චලිත විය. වාෂ්ප නගින කළු මඩෙන් හිස ඔසවා, දැවෙන අහස් ගුම්මටය දෙස බලා, සත්‍යක්‍රියාව නම් ගෞරවනීය සත්‍ය ප්‍රකාශයක් සිදු කිරීමට අධිෂ්ඨාන කළේය. බෞද්ධ හා වේද සම්ප්‍රදාය දෙකෙහිම මෙම ප්‍රකාශයේ බලය කිසියම් චාරිත්‍රයක් හෝ පූජාවක් මත නොව, කථිකයාගේ තමන්ගේම එකතු කළ පුණ්‍යය මත පමණක් රඳා පවතී.

නිශ්චල හා පැහැදිලි සිතකින්, මහා මත්ස්‍යයා වර්ෂා හා කුණාටුවේ දෙවියා වන පජ්ජුන්න ඇමතුවේය, ඔහු වේද සම්ප්‍රදායේ පර්ජන්‍ය ලෙස දැනටමත් හඳුනාගෙන ඇත. “අහෝ වර්ෂා දෙවියනි! මාගේ සිතේ සත්‍යය අසව! අවබෝධය ලැබූ දින සිට, මම කිසි විටෙකත් දැනුවත්ව කිසිදු සජීවී ජීවියෙකුගේ ජීවිතය නොනසා සිටිමි; අබ ඇටයකට වඩා කුඩා කෘමියෙකුගේ ජීවිතයද නොනසා සිටිමි! මෙම සත්‍යයේ නොනැසෙන බලයෙන්, මම ඔබට ආයාචනා කරමි: වලාකුළු ඉරා දමන්න, ඔබේ අකුණු මුදා හරින්න, මාගේ මරණාසන්න ඥාතීන් ගලවා ගැනීමට සුව දෙන ජලය පහත් කරන්න!”

එකෙණහිම නිල් අහස ගැඹුරු දම්පාට බවට අඳුරු විය. විශාල කුණාටු වලාකුළු සියලු දිශාවන්ගෙන් එකට ඇදී ආවේය. විදුලිය අහස ඉරා දැමූ අතර, කන් බිහිරි කරවන ගර්ජනාව කඳුවැටි කම්පා කළේය. සිසිල් මහා වර්ෂාවේ ධාරාවන් පොළොව මතට බැස ගියේය; වියළුණු භූමි තල යට කළ අතර විලද උතුරා ගියේය. මස්භක්ෂක පක්ෂීන් බියෙන් විසිර ගියේය; මත්ස්‍යයෝ නැවත ජීවයට පත් ගැඹුරු ජලයේ සතුටින් පිහිනූහ.

අටුවාව මෙම කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ම ජීවිත සිද්ධියකට සෘජුවම සම්බන්ධ කරයි: කෝසල රටේ සැබෑ නියඟයක්, එය නැවැත්වීමට රැස් වී සිටි භික්ෂූන් ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටි, වර්ෂාව පැමිණීමට පෙර ම ඔහු මෙම ජාතකයම පාරායනය කිරීමෙන් ඒ වෙත පිළිතුරු දුන්නේය. බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ මෙම කථාව සත්‍යක්‍රියාවේ සම්භාව්‍ය ප්‍රදර්ශනය ලෙස සලකනු ලැබේ: අවංක හා නොකැඩෙන අහිංසක ජීවිතයකින් කථා කරන සත්‍යක්‍රියාව, ප්‍රාර්ථනාව හෝ අයදීමට වඩා නිරපේක්ෂ බලයක් දරයි. එය වර්ෂා දෙවියා දිය හැකි හෝ ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකි ඉල්ලීමක් නොව, ස්වභාවික ලෝකය ම එයට පිළිතුරු දීමට වෙනත් විකල්පයක් නොමැති තරම් සම්පූර්ණයෙන් මූර්තිමත් වූ සත්‍යයකි. මෙම වෙනස කථාව කියවන ආකාරයට වැදගත් වේ: පජ්ජුන්න මත්ස්‍ය රජුගේ පුණ්‍යය ප්‍රතිඵල දීමට තීරණය නොකරයි; දෙවියෙකු භක්තිමත් උපාසකයෙකුට සහනයක් දෙන ආකාරයට නොවේ. ඒ වෙනුවට සම්ප්‍රදාය සත්‍යය ම ක්‍රියාකාරී බලය ලෙස ඉදිරිපත් කරයි; භෞතික නීතියක් ප්‍රතිඵලයක් බල කරන ආකාරයට වර්ෂාව සත්‍යය විසින් බල කරනු ලැබේ. දෙවියාගේ භූමිකාව, සත්‍යයේ ස්වාධීන විනිශ්චයකරු වීමට වඩා, එම සත්‍යය සඳහා නාලිකාවක් වීමට සමීප වේ.