নাভা দাসৰ 'ভক্তমাল'ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৬ শতিকাত দিল্লীত ৪০ দিনৰ বন্দিত্বৰ সময়ত তুলসীদাসে হনুমান চালীছা ৰচনা কৰিছিল। কোনো অলৌকিক শক্তি প্ৰদৰ্শন নকৰি কেৱল শ্ৰীৰামৰ চৰণত শৰণাপন্ন হৈ তেওঁ অৱধী ভাষাত ৪০টা চৌপাই ৰচনা কৰে, যিয়ে পৱনপুত্ৰ হনুমানৰ অপাৰ কৃপা নমাই আনে।
১. পবিত্ৰ আৰম্ভণি আৰু আধ্যাত্মিক সাৰাংশ
ঘৰ, মন্দিৰ আৰু সৎসংগত গোৱা সকলো স্তোত্ৰৰ ভিতৰত শ্ৰী হনুমান চালিছাৰ স্থান অনন্য। ইয়াত দুটা আৰম্ভণি দোহা, চল্লিশটা মধুৰ চৌপাই আৰু এটা সামৰণি প্ৰাৰ্থনাৰ দোহা আছে। কোটি কোটি ভক্তই ইয়াক প্ৰতিদিনে পাঠ কৰে। তেওঁলোকে নৈৰাশ্যৰ বিৰুদ্ধে শক্তি, অশান্তিৰ মাজত স্পষ্টতা আৰু অন্তৰৰ ভয়ৰ পৰা মুক্তি বিচাৰে।
এই চল্লিশটা চৌপাইৰ পিছত আস্থাৰ (শৰণাগতি) নীৰৱ জয়ৰ এটা প্ৰিয় পৰম্পৰা আছে। কবি-সন্ত গোস্বামী তুলসীদাসে ষোড়শ শতিকাত চালিছা ৰচনা কৰিছিল। পৰম্পৰা অনুসাৰে ইয়াৰ জন্ম চল্লিশ দিনৰ বন্দী অৱস্থাত হৈছিল। ই সাহিত্যিক প্ৰদৰ্শনৰ বাবে অভিপ্ৰেত নাছিল। ই আত্মাৰ জীৱন্ত আৰ্তনাদ আছিল, এক নিৰন্তৰ ধ্যান যিয়ে প্ৰভু হনুমানৰ ৰক্ষাকাৰী উপস্থিতিক আহ্বান কৰিছিল।
২. শাস্ত্ৰীয় বংশ পৰম্পৰা আৰু ঐতিহাসিক যুগ (ষোড়শ শতিকাৰ কাশী আৰু অৱধ)
গোস্বামী তুলসীদাস উত্তৰ ভাৰতৰ ভক্তি আন্দোলনৰ মহান বিকাশৰ অন্তৰ্গত। তেওঁৰ জন্মৰ পৰম্পৰাগত তাৰিখ ১৫১১ আৰু ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মাজত ভিন্ন ভিন্ন, আৰু তেওঁৰ দেহত্যাগৰ বছৰ ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি দিয়া হয়। তেওঁ বাৰাণসী (কাশী)ত গংগাৰ তীৰত ৰামচৰিতমানস ৰচনা কৰিছিল। তাত তেওঁ ৰাম প্ৰভুৰ কাহিনীক সংস্কৃতৰ পৰা মধুৰ আৰু সহজবোধ্য অৱধী ভাষালৈ আনিছিল।
তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰাথমিক অভিলেখসমূহ এইবোৰ:
- •নাভাদাসৰ ভক্তমাল (প্ৰায় ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৈষ্ণৱ সন্তসকলৰ প্ৰায় সমসাময়িক বৃত্তান্ত।
- •প্ৰিয়দাসৰ ভক্তিৰসবোধিনী টীকা (১৭১২ খ্ৰীষ্টাব্দ) সেই সন্তসকলৰ জীৱন বিস্তাৰিত কৰে।
- •তুলসীদাসৰ নিজৰ কবিতাবলী আৰু বিনয় পত্ৰিকাত শাৰীৰিক কষ্ট, লোকৰ সন্দেহ আৰু ঈশ্বৰীয় মুক্তিৰ আত্মানুভূতি প্ৰতিফলিত হয়।
চালিছাৰ ৰচনাৰ এই কাহিনী পৰৱৰ্তী সন্ত-জীৱনী আৰু মৌখিক পৰম্পৰাৰ পৰা আহিছে। চালিছাৰ পাঠৰ নিজেই ইয়াৰ বৰ্ণনা নাই। সেয়ে ইয়াক দস্তাবেজী ইতিহাস হিচাপে নহয়, পৰম্পৰা হিচাপেহে উপস্থাপন কৰা উচিত।
পৰম্পৰা অনুসাৰে, তুলসীদাসৰ ভক্তিৰ খ্যাতি দিল্লীৰ ৰাজদৰবাৰলৈকে পৌঁছিছিল আৰু তেওঁক ৰাজধানীলৈ আমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। দৰবাৰী জীৱনত প্ৰায়েই জ্যোতিষী আৰু যোগী আছিল, যিসকলে অনুগ্ৰহ লাভৰ বাবে অলৌকিক শক্তি (সিদ্ধি) প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তুলসীদাস পোৱা মাত্ৰে তেওঁক তেওঁৰ ঐশ্বৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰমাণ হিচাপে এটা অলৌকিক কাৰ্য দেখুৱাবলৈ কোৱা হ'ল।
৩. সন্তৰ অটল সিদ্ধান্ত: চল্লিশ দিনৰ বন্দীত্ব আৰু অনন্য শৰণাগতি
তুলসীদাসে হাত জোৰ কৰি অতি বিনয়েৰে উত্তৰ দিছিল:
“মই কেৱল শ্ৰী সীতাৰামৰ চৰণৰ ধূলি। মই কোনো সিদ্ধ বা অলৌকিক পুৰুষ নহয়। প্ৰকৃত অলৌকিকতা কেৱল প্ৰভু শ্ৰীৰামৰ পবিত্ৰ নাম, যিয়ে ভৱসাগৰৰ পৰা পাৰ কৰে।”
অলৌকিক কাৰ্য নেদেখুওৱাৰ বাবে সন্তক ৰাজপ্ৰাসাদৰ পৰিসৰত আবদ্ধ ৰখা হ'ল। সন্ত বিচলিত নহ'ল, ক্ৰোধও নকৰিলে। তেওঁ কাৰাগাৰৰ নিৰ্জনতাক প্ৰভু-ভজনৰ তপোবন কৰি তুলিলে। সকলো জাগতিক অৱলম্বন নোহোৱা হ'লে তেওঁ ৰামৰ পৰম দূত শ্ৰী হনুমান ক ধ্যান কৰিলে।
চল্লিশ দিনলৈ তেওঁ প্ৰতিদিনে এটা এটাকৈ চৌপাই ৰচনা কৰি অনন্য ভাৱে হনুমানৰ স্তৱন কৰিলে। হনুমানৰ অপাৰ বল, বিনয়, বুদ্ধি আৰু ৰামনিষ্ঠাৰ গান চলিল। চল্লিশতম দিনত চল্লিশটা চৌপাইৰ এই দিব্য ৰক্ষাকৱচ সম্পূৰ্ণ হ'ল। আজি আমি ইয়াক শ্ৰী হনুমান চালিছা ৰূপে পূজা কৰোঁ।
পৰম্পৰাগত বিবৰণ কয় যে চল্লিশতম দিনত সহস্ৰ বান্দৰ আৰু লঙ্গুৰৰ দল ৰাজপ্ৰাসাদৰ প্ৰাচীৰ আৰু উদ্যানত উপচি পৰিল। তেওঁলোকে কাকো লেশমাত্ৰ ক্ষতি নকৰিলে, কিন্তু দৈনন্দিন কাম বন্ধ হৈ গ'ল। দৰবাৰে ইয়াক ঈশ্বৰীয় সংকেত আৰু সন্তৰ তপোবলৰ প্ৰভাৱ বুলি গ্ৰহণ কৰিলে। তুলসীদাসক সসন্মানে মুক্ত কৰা হ'ল। কাশীলৈ উভতি গৈ তেওঁ অস্সী নদীৰ ওচৰত বিখ্যাত সংকটমোচন হনুমান মন্দিৰ স্থাপন কৰিলে।
৪. প্ৰধান শ্লোক আৰু চৌপাইৰ দৰ্শন
হনুমান চালিছাৰ দুটা প্ৰধান পংক্তিয়ে এই পৰম্পৰা আৰু ইয়াৰ আধ্যাত্মিক ফলক স্পষ্ট কৰে।
মঙ্গলাচৰণৰ দোহা:
শ্ৰীগুৰু চৰন সৰোজ ৰজ নিজ মনু মুকুৰু সুধাৰি।
বৰনউঁ ৰঘুবৰ বিমল যসু জো দায়ক ফল চাৰি॥
ভাৱাৰ্থ: শ্ৰী গুৰুদেৱৰ চৰণ-কমলৰ ধূলিৰে নিজৰ মনৰূপী দৰ্পণ নিৰ্মল কৰি মই শ্ৰী ৰঘুনাথৰ সেই নিৰ্মল যশৰ বৰ্ণনা কৰোঁ, যিয়ে ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ, এই চাৰিটা ফল দিয়ে।
ফলশ্ৰুতি আৰু সংকটমুক্তি (চৌপাই ৩৮):
জো সত বাৰ পাঠ কৰ কোঈ। ছূটহি বংদি মহা সুখ হোঈ॥
ভাৱাৰ্থ: যি সাধকে ইয়াক এশ বাৰ পাঠ কৰে, সি বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু মহা সুখ লাভ কৰে।
ইয়াত 'ছূটহি বংদি' শব্দটোৱে তুলসীদাসৰ নিজৰ কাৰামুক্তিৰ পৰম্পৰাক সোঁৱৰাই দিয়ে। লগতে ই সাধকক ভয়, শোক আৰু মানসিক বন্ধনৰ পৰা মুক্তিৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।
৫. পবিত্ৰ পাৰিভাষিক শব্দৰ ৰহস্য
- •অৱধী: কোশল দেশৰ (অযোধ্যা) লোকভাষা। তুলসীদাসে ইয়াক বাছি লৈছিল যাতে সাধাৰণতকৈ সাধাৰণ লোকেও হৃদয়ৰ পৰা প্ৰভুৰ গুণগান কৰিব পাৰে।
- •চৌপাই: ভাৰতীয় ছন্দশাস্ত্ৰৰ মধুৰ মাত্ৰিক ছন্দ, যিয়ে চাৰি চৰণত আৰু প্ৰতি চৰণত ১৬ মাত্ৰাৰে গঠিত। ইয়াৰ লয়ে চালিছাক কণ্ঠস্থ কৰা সহজ কৰে।
- •সংকটমোচন: 'সংকট' (কষ্ট, বিপদ) আৰু 'মোচন' (মুক্ত কৰোঁতা)। হনুমানক ভক্ত আৰু বিপদৰ মাজত ঢাল হৈ থিয় হোৱা মুক্তিদাতা বুলি বুজায়।
- •শৰণাগতি: নিজৰ সকলো চিন্তা আৰু অহংকাৰ ঈশ্বৰৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰাৰ নীতি।
৬. বৰ্তমান জীৱনত ধাৰাবাহিকতা
ষোড়শ শতিকাৰ এই ৰচনা আজিও প্ৰতিজন সনাতনীৰ দৈনন্দিন জীৱনত বাস কৰে।
- •মংগলবাৰ আৰু শনিবাৰৰ বিশেষ সাধনা: শক্তি আৰু সাহসৰ সৈতে জড়িত মংগল আৰু ধৈৰ্যৰ সৈতে জড়িত শনিৰ দিনবোৰত ভক্তসকলে ১১, ২১ বা ১০৮ বাৰ পাঠ কৰে।
- •বাৰাণসীৰ সংকটমোচন মন্দিৰ: পৰম্পৰা এই যে তুলসীদাসে ইয়াক সেই ঠাইত নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিখন ঠাইত তেওঁ হনুমানৰ দৰ্শন লাভ কৰিছিল। আজিও ইয়াত চালিছাৰ সুৰ ধ্বনিত হৈ থাকে।
- •অখণ্ড পাঠ আৰু সুন্দৰকাণ্ড: গৃহপ্ৰৱেশ, মঙ্গলময় কাৰ্য বা সংকটকালত প্ৰায়ে চালিছাৰ পাঠ কৰা হয়।
৭. সাধকৰ বাবে ব্যৱহাৰিক বাৰ্তা
হনুমান চালিছাৰ কাহিনীয়ে শিকায় যে কঠিন পৰিস্থিতিতো অটুট বিশ্বাস থাকিলে বাহ্যিক পৰিস্থিতিয়ে সাধকক পৰাজয় কৰিব নোৱাৰে।
নিত্য পাঠৰ সময়ত:
- 1.মনৰ দৰ্পণ পৰিষ্কাৰ কৰক: পাঠৰ আগতে কিছু সময় শান্তভাৱে বহি মনৰ চিন্তা প্ৰভুৰ ওচৰত সমৰ্পণ কৰক।
- 2.ভাৱেৰে জপ কৰক: ই যান্ত্ৰিক মন্ত্ৰ নহয়, তুলসীদাসৰ হৃদয়ৰ আৰ্তনাদ। প্ৰেম আৰু বিশ্বাসেৰে ইয়াক গাওক।
- 3.অভয়ৰ অনুভৱ কৰক: চৌপাই ৩৮ স্মৰণ কৰি বিশ্বাস ৰাখক যে সংকটমোচন প্ৰতিটো মুহূৰ্তত আপোনাক ৰক্ষা কৰি আছে।
আপুনি সম্পূৰ্ণ চল্লিশটা চৌপাইৰ পাঠ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰেনে?
শ্ৰী হনুমান চালিছাৰ সম্পূৰ্ণ শ্লোক, ভাৱাৰ্থ আৰু পাঠৰ বাবে ইয়ালৈ যাওক
আপুনি জানেনে?
Composed in Confinement
Tradition holds that Goswami Tulsidas composed the 40 chaupais over forty consecutive days of confinement in Delhi, completing one verse each day.
Choice of Awadhi Dialect
Rather than elite classical Sanskrit, Tulsidas chose Awadhi so that every householder, farmer, and child could sing and memorize the glory of Hanuman without linguistic barriers.
Early Records of His Life
Nabha Das wrote the Bhaktamal around 1600 CE, and Priyadas expanded it with devotional commentary in 1712 CE. The Delhi episode belongs to the later hagiographic and oral tradition.
The 'Chutahi Bandi' Promise
Chaupai 38 contains the words Chutahi Bandi ('released from bondage'), which tradition links to Tulsidas's own release and which spiritually promises freedom from inner fears to all chanters.
Founding of Sankat Mochan Temple
Tradition says that after returning to Varanasi, Tulsidas founded the Sankat Mochan Hanuman Temple near the Assi river, at the place where he had a vision of Hanuman.
Hanuman
তুলসীদাসে ৰচনা কৰা হনুমানৰ দ্ৰুত ৰক্ষাৰ আহ্বানৰ এটা ভক্তি স্তোত্ৰ, যি সাহস, বাধা নিবাৰণ আৰু কষ্টৰ পৰা মুক্তিৰ বাবে পঢ়া হয়।
গোস্বামী তুলসীদাসে ৰচনা কৰা তেতালিশ পংক্তিৰ অবধি স্তোত্র (দোহাৰে বেৰা দিয়া চল্লিশটা চৌপাই), ভগবান হনুমানৰ শক্তি, বুদ্ধি আৰু ৰামৰ প্ৰতি ভক্তিৰ প্ৰশংসা কৰে; সাহস আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে পাঠ কৰা হয়।
আঠটা শ্লোকৰ এই ৰক্ষাকৱচ-স্তোত্ৰত হনুমানক মূৰৰ পৰা ভৰিলৈকে শৰীৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে; ইয়াৰ পাঠে দীঘল আয়ু, বল, প্ৰজ্ঞা আৰু সুখ দিয়ে বুলি কোৱা হয়।
শ্ৰী হনুমান অষ্টোত্তৰ শতনামাবলী: শ্ৰীৰামৰ অক্লান্ত সেৱক হনুমানৰ ১০৮টা নাম, মঙ্গলবাৰ, শনিবাৰ আৰু হনুমান জয়ন্তীত সাহস আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে জপ কৰা হয়।
হিন্দু ধৰ্মৰ পৰা অধিক
এই লেখাটোত হনুমানৰ জন্ম সম্পর্কে কোৱা হৈছে — অঞ্জনাৰ তপস্যা, বায়ুৰ আশীৰ্বাদ, সৰু হনুমানে সূৰ্যক ফল ভাবি ধৰা, আৰু তেওঁৰ শৈশৱত লাভ কৰা অভিশাপ আৰু বৰদান সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হৈছে।
এই লেখাটোত ৰামায়ণৰ মূল কাহিনী — ৰামৰ বনবাস, সীতাৰ হৰণ, হনুমানৰ ভূমিকা, আৰু ৰাৱণৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত বিজয়ৰ পিছত অযোধ্যালৈ উভতি অহা — সৰলভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
সপ্তপুৰী হ'ল অযোধ্যাৰ পৰা দ্বাৰকালৈকে থকা সাতটা পৌৰাণিক নগৰী, যিবোৰ তাত আন্তৰিকভাৱে স্নান, বাস আৰু পূজা কৰা সাধকক মোক্ষ প্ৰদান কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
মাধৱীয় 'শংকৰ দিগ্বিজয়'ৰ মতে, আদি শঙ্কৰাচাৰ্যই বাল্যকালত ভিক্ষা খোজাৰ সময়ত কনকধাৰা স্তোত্ৰ ৰচনা কৰিছিল। এগৰাকী নিঃকিন মহিলাই চকুলোৰে নিজৰ ঘৰৰ শেষ শুকান আমলখিটো দান কৰিছিল। সেই নিঃস্বাৰ্থ ত্যাগ দেখি শঙ্কৰে মহালক্ষ্মীৰ স্তুতি কৰাত ভগৱতীয়ে সেই জুপুৰীটোত সোণৰ আমলখিৰ বৰষুণ নমাই আনিলে।
ঋগ্বেদ (৭.৫৯.১২) আৰু শিৱপুৰাণত মহৰ্ষি মাৰ্কণ্ডেয়ৰ কাহিনীৰে জনাজাত মহামৃত্যুঞ্জয় মন্ত্ৰ মৃত্যু আৰু ভয়ক জয় কৰা সৰ্বোচ্চ মন্ত্ৰ। যমৰ পাশৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ ১৬ বছৰীয়া মাৰ্কণ্ডেবে শিৱলিঙ্গ আলিংগন কৰি জপ কৰা এই ত্ৰ্যম্বক মন্ত্ৰই ঈশ্বৰৰ শৰণাগতিৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰে।
বাল্মীকি ৰামায়ণৰ উত্তৰকাণ্ড আৰু শিৱপুৰাণৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, কৈলাস পৰ্বতৰ তলত ৰাৱণৰ অহংকাৰ চূৰ্ণ হোৱাৰ সময়ত শিৱ তাণ্ডৱ স্তোত্ৰৰ সৃষ্টি হৈছিল। পৰ্বত দাঙিবলৈ গৈ শিৱৰ ভৰিৰ আঙুলিৰ হেঁচাত হাত সোমাই পৰাত ৰাৱণে নিজৰ সিৰাৰে বীণাৰ তাঁৰ সাজি ১৪টা শ্লোক গাই মহাদেৱক প্ৰসন্ন কৰিছিল।
