Bharat Devotion
Embroidered artwork for શ્રી અખિલાંડનાયિકા દંડકમ: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

શ્રી અખિલાંડનાયિકા દંડકમ

શ્રી અખિલાંડનાયિકા દંડકમ

ભાસ્કર કવિનું છ શ્લોકનું દંડક, જેમાં અખિલાંડનાયિકા દેવીની સુંદરતા, શક્તિ અને કૃપાની સ્તુતિ છે અને તેમના રક્ષણની પ્રાર્થના છે.

શ્લોકો

કદમ્બતરુમઞ્જરીકલિતકર્ણપૂરોજ્જ્વલં કલક્વણવિપઞ્ચિકાકલનદત્તકોત્સવમ્ કરસ્ફુરિતશારિકં કઠિનપીનતુઙ્ગસ્તનં જગત્ત્રિતયમઙ્ગલં જયતિ મન્મનોમન્દિરે
kadambatarumanjareekalitakarnapoorojjvalam kalakvanavipancikaakalanadattakotsavam karasphuritashaarikam kathinapeenatungastanam jagattritayamangalam jayati manmanomandire | 1 |

શ્લોક 1

જય જય જગદેકમાતઃ શિવે દેવિ જમ્બૂપતીશાનહૃન્મોદકૃન્મારસઞ્જીવનોદ્દામશોભાભિરામાખિલાઙ્ગોજ્જ્વલે ચમ્પકાશોકપુન્નાગસાલાસનશ્રીફલોદુમ્બરાશ્વત્થજમ્બૂલસચ્ચન્દનાદ્યુર્વરાજાતરાજીનિરસ્તારુણાભાપદસ્વીયવેલાસમુદ્ભાસિસહ્યાત્મજાપૂરયોર્મધ્યગે વારિજાતાવલીગર્ભનિર્યત્નનિર્યન્મધુસ્વાદહૃષ્યદ્દ્વિરેફાઙ્ગનાચારુસઙ્ગીતવન્મઞ્જુશાખાસુડોલાવિહારપ્રિયસ્વપ્રિયાયુક્પ્રિયસ્વાનવન્યાપ્રિયસ્વાદુકેકાલસત્કેકિષણ્ડાકુલે, ચણ્ડભાનુદ્વિષઞ્ચણ્ડરામાબ્જભૂચન્દ્રકુમ્ભોદ્ભવશ્રીમદિન્દ્રાગ્નિજમ્બૂમહાતીર્થરાજાવલીતીરભૂમલ્લિકાયૂથિકામાલતીપૂર્વવીરુત્સમુદ્ભૂતપુષ્પોત્કસ્મેરગન્ધાભિરામાતિબાલાનિલસ્વૈરસઞ્ચારસઞ્જાતસમ્મોદદિવ્યાઙ્ગનાલીલસદ્ ગોપુરાલઙ્કૃતે, સિદ્ધવેષસ્ફુરદ્ભૂતિનિદાયીશ્વરસ્વાન્તસન્તોષકૃત્સાલવર્યાવૃતે, સન્તતં દન્તિકાન્તારદેશે કૃતાશે દયાશેવધૌ શેરધીશેડિતે, વેધસા વૈદિકૈરાગમૈર્બોધિતૈરર્ચનાસત્પથૈરદ્ભુતૈઃ પૂજિતે, ચારુજમ્બૂતરોર્મૂલદેશોલ્લ્સદ્રત્નગેહાન્તરાલઙ્ક્રિયાકારણે, દન્તિના લૂતયા ચારુસંસેવિતે, નીરલિઙ્ગાકૃતૌ દેવદેવે હરે લોકરક્ષાકૃતે, તત્સપર્યાં વિધાતું ભવાનિ સ્વયંવ્યક્તરૂપોજ્જ્વલે, પદ્મયા હસ્તપઙ્કેરુહાત્તામલસ્ફારમુક્તાફલાલઙ્કૃતચ્છત્રયા પદ્મભૂકાન્તયા કચ્છપીનિર્ગલદ્દિવ્યગાન્ધારનાદાનુકૂલીભવદ્ગેયયા નિર્જરાધીશવામભ્રુવા ચિત્તભૂપઙ્કજાક્ષ્યા ચ હસ્તે ધૃતસ્વર્ણદણ્ડસ્ફુર- ચ્ચામરાભ્યાં સદા પાર્શ્વયોરુર્વશીમુખ્યદિવ્યાઙ્ગનાભિશ્ચલત્કુન્તલોરોજભારાલસાભિર્મુદા લાસ્યભેદૈઃ પુરસ્તાચ્ચ સંસેવિતે
jaya jaya jagadekamaatah shive devi jamboopateeshaanahrinmodakrinmaarasanjeevanoddaamashobhaabhiraamaakhilaangojjvale campakaashokapunnaagasaalaasanashreephalodumbaraashvatthajamboolasaccandanaadyurvaraajaataraajeenirastaarunaabhaapadasveeyavelaasamudbhaasisahyaatmajaapoorayormadhyage vaarijaataavaleegarbhaniryatnaniryanmadhusvaadahrishyaddvirephaanganaacaarusangeetavanmanjushaakhaasudolaavihaarapriyasvapriyaayukpriyasvaanavanyaapriyasvaadukekaalasatkekishandaakule, candabhaanudvishancandaraamaabjabhoocandrakumbhodbhavashreemadindraagnijamboomahaateertharaajaavaleeteerabhoomallikaayoothikaamaalateepoorvaveerutsamudbhootapushpotkasmeragandhaabhiraamaatibaalaanilasvairasancaarasanjaatasammodadivyaanganaaleelasad gopuraalankrite, siddhaveshasphuradbhootinidaayeeshvarasvaantasantoshakritsaalavaryaavrite, santatam dantikaantaaradeshe kritaashe dayaashevadhau sheradheeshedite, vedhasaa vaidikairaagamairbodhitairarcanaasatpathairadbhutaih poojite, caarujambootarormooladeshollsadratnagehaantaraalankriyaakaarane, dantinaa lootayaa caarusamsevite, neeralingaakritau devadeve hare lokarakshaakrite, tatsaparyaam vidhaatum bhavaani svayamvyaktaroopojjvale, padmayaa hastapankeruhaattaamalasphaaramuktaaphalaalankritacchatrayaa padmabhookaantayaa kacchapeenirgaladdivyagaandhaaranaadaanukooleebhavadgeyayaa nirjaraadheeshavaamabhruvaa cittabhoopankajaakshyaa ca haste dhritasvarnadandasphura- ccaamaraabhyaam sadaa paarshvayorurvasheemukhyadivyaanganaabhishcalatkuntalorojabhaaraalasaabhirmudaa laasyabhedaih purastaacca samsevite | 2 |

શ્લોક 2

નિખિલભુવનરક્ષણે, સક્ષણોત્ક્ષિપ્તકૌક્ષેયસત્પક્ષિરાજધ્વજાધ્યક્ષિતે સ્વર્ધુરીણાદ્રિસર્વામરાધીશકોટીરકોટીમણીકાન્તિનીરાજિતાઙ્ઘ્રિદ્વયીપદ્મકોશોદરોદ્ગીર્ણમુક્તાફલસ્તોમભાસ્વન્નખશ્રેણિકાભાસુરે શમ્ભુહૃદ્ધીરતાસન્મૃગીયન્ત્રણાકૃન્મનોભૂનિષઙ્ગસ્ફુરજ્જઙ્ઘિકે, બાલરમ્ભાતિશાયીશવિજ્ઞાતસૌભાગ્યકોરુદ્વયે, દેહશોભાસરોઘૂર્ણદમ્ભોભ્રમભ્રાન્તિકૃન્નાભિગમ્ભીરતાભાસુરે, નીલરોમાવલીવલ્લરીસત્ફલોરોજભારાનમન્મધ્યદેશે, દયાનદ્ધદેહે, શુભે,કુમ્ભિકુમ્ભદ્વયીધિક્કિયાદક્ષવક્ષોરુહદ્વન્દ્વસંવર્ધિતેશાનહૃન્મોદભારે, નતેષ્વેકદા ધર્મકામાર્થમોક્ષપ્રદાનૈકદક્ષૈર્લસત્કલ્પવલ્લીસમૈઃ બાહુભિઃ પઙ્કજે ભીતિનોદક્ષમામિષ્ટદાં મુદ્રિકાં ચાદધાને, હરામોદધાનાકૃતે, સિન્ધુરાધીશ્વરારણ્યવાસીશ્વરેણાદરાત્ બદ્ધમાઙ્ગલ્યસૂત્રસ્ફુરત્કમ્બુજિત્કન્ધરારાજિતે, પાર્વિકસ્વચ્છચન્દ્રાભિરામાનને નૂત્નસદ્વિદ્રુમારક્તદન્તચ્છદાલઙ્કૃતે કુન્દવૃન્દોલ્લસદ્દન્તપઙ્ક્ત્યા યુતે, દેહશોભાતમાલાવલીસઞ્ચરઞ્ચન્દ્રિકામન્દહાસાભિરામે મનોહારિહીરાઙ્કરૈર્નિસ્તુલૈર્મૌક્તિકૈઃબદ્ધતાટઙ્કભારાજિતશ્રોત્રયુગ્માન્તરે, ચારુચામ્પેયગર્વૌઘસર્વઙ્કષોદારમુક્તાફલોદ્ભાસિનાસાયુતે, મન્દવાતાગતિપ્રેઙ્ખદિન્દીવરદ્વન્દ્વજિલ્લોચને, મારકોદણ્ડરુગ્ભઙ્ગકૃઞ્ચિલ્લિકે, શર્વરીનાથખણ્ડાભિરામાલિકે, કામજિત્સ્વાન્તવાતાયુષો મોહકૃત્કેશપાશપ્રભાભાસુરે, મઞ્જુલે, દેહસૌન્દર્યવિશ્રાન્તિકૃદ્રેખિકાબુદ્ધિદસ્વચ્છશીતાંશુરેખાયુતે પદ્મરાગાદિભી રત્નવર્યૈઃ કનદ્દિવ્યકોટીરહારાવલીકઙ્કણૈર્મઞ્જુમાણિક્યસન્નદ્ધશિઞ્જન્મણીકાઞ્ચિદામારુણસ્વચ્છચીનાંશુકેનાપિ શિઞ્જાનમઞ્જીરયુગ્મેન ચાલઙ્કૃતે શોભમાનાકૃતે
nikhilabhuvanarakshane, sakshanotkshiptakauksheyasatpakshiraajadhvajaadhyakshite svardhureenaadrisarvaamaraadheeshakoteerakoteemaneekaantineeraajitaanghridvayeepadmakoshodarodgeernamuktaaphalastomabhaasvannakhashrenikaabhaasure shambhuhriddheerataasanmrigeeyantranaakrinmanobhoonishangasphurajjanghike, baalarambhaatishaayeeshavijnaatasaubhaagyakorudvaye, dehashobhaasaroghoornadambhobhramabhraantikrinnaabhigambheerataabhaasure, neelaromaavaleevallareesatphalorojabhaaraanamanmadhyadeshe, dayaanaddhadehe, shubhe,kumbhikumbhadvayeedhikkiyaadakshavakshoruhadvandvasamvardhiteshaanahrinmodabhaare, nateshvekadaa dharmakaamaarthamokshapradaanaikadakshairlasatkalpavalleesamaih baahubhih pankaje bheetinodakshamaamishtadaam mudrikaam caadadhaane, haraamodadhaanaakrite, sindhuraadheeshvaraaranyavaaseeshvarenaadaraat baddhamaangalyasootrasphuratkambujitkandharaaraajite, paarvikasvacchacandraabhiraamaanane nootnasadvidrumaaraktadantacchadaalankrite kundavrindollasaddantapanktyaa yute, dehashobhaatamaalaavaleesancarancandrikaamandahaasaabhiraame manohaariheeraankarairnistulairmauktikaihbaddhataatankabhaaraajitashrotrayugmaantare, caarucaampeyagarvaughasarvankashodaaramuktaaphalodbhaasinaasaayute, mandavaataagatiprenkhadindeevaradvandvajillocane, maarakodandarugbhangakrincillike, sharvareenaathakhandaabhiraamaalike, kaamajitsvaantavaataayusho mohakritkeshapaashaprabhaabhaasure, manjule, dehasaundaryavishraantikridrekhikaabuddhidasvacchasheetaamshurekhaayute padmaraagaadibhee ratnavaryaih kanaddivyakoteerahaaraavaleekankanairmanjumaanikyasannaddhashinjanmaneekaancidaamaarunasvacchaceenaamshukenaapi shinjaanamanjeerayugmena caalankrite shobhamaanaakrite | 3 |

શ્લોક 3

અકૃતકવચનાનિ સર્વાણિ યોગીન્દ્રસન્માનસૈઃ સાકમપ્રાપ્ય યસ્માન્નિવૃત્તાનિ તં તે પરાનન્દમમ્બ, ત્વદીહાબલાદ્યે લભન્તે ન તે કુત્રચિત્ બિભ્યતિ સ્વચ્છબુદ્ધીનમૂન્ન સ્પૃશત્યુગ્રસંસારજં કર્મજાતં, પુરા યો વિધિં સૃષ્ટવાનદ્ભુતાન્ વેદરાશીનમુષ્મૈ પુનર્દત્તવાનાત્મબુદ્ધિપ્રકાશં મુમુક્ષુઃ જનો યં સદા સેવતે યશ્ચ સૂર્યે વિભાત્યાનખાગ્રાત્ પુમાન્ સ્વર્ણવર્ણોજ્જ્વલો યશ્ચ પુંસાં હૃદાકાશગઃ સચ્ચિદાનન્દરૂપઃ શિવસ્તસ્ય શક્તિસ્ત્વમસ્યુત્તમા તન્મયી તત્ત્વમસ્યમ્બિકે ત્વદ્ભિયા મારુતો વાતિ સૂર્યાનલૌ તારકાનાયકોઽપ્યન્ધકારં નિરસ્યાનિશં જઙ્ગમં સ્થાવરં ચાભિતઃ પાલયન્તે જગત્પન્નગાધીશ્વરોઽપ્યુન્નમત્કન્ધરં ભૂતલં સાવલમ્બં કરોત્યમ્બરે મેઘપઙ્ક્તિર્જલૈઃ સિઞ્ચતિ ક્ષ્માતલં દેવિ મે સત્પથેઽત્યન્તસક્તિં કુરુ ત્વં હિ બુદ્ધિપ્રદા સર્વહૃત્પઙ્કજે સન્નિવિષ્ટા ન ચેદ્દુષ્કૃતં યત્કરોમ્યદ્ય તન્નિષ્કૃતાવેષ ભારસ્ત્વયિ
akritakavacanaani sarvaani yogeendrasanmaanasaih saakamapraapya yasmaannivrittaani tam te paraanandamamba, tvadeehaabalaadye labhante na te kutracit bibhyati svacchabuddheenamoonna sprishatyugrasamsaarajam karmajaatam, puraa yo vidhim srishtavaanadbhutaan vedaraasheenamushmai punardattavaanaatmabuddhiprakaasham mumukshuh jano yam sadaa sevate yashca soorye vibhaatyaanakhaagraat pumaan svarnavarnojjvalo yashca pumsaam hridaakaashagah saccidaanandaroopah shivastasya shaktistvamasyuttamaa tanmayee tattvamasyambike tvadbhiyaa maaruto vaati sooryaanalau taarakaanaayako'pyandhakaaram nirasyaanisham jangamam sthaavaram caabhitah paalayante jagatpannagaadheeshvaro'pyunnamatkandharam bhootalam saavalambam karotyambare meghapanktirjalaih sincati kshmaatalam devi me satpathe'tyantasaktim kuru tvam hi buddhipradaa sarvahritpankaje sannivishtaa na ceddushkritam yatkaromyadya tannishkritaavesha bhaarastvayi | 4 |

શ્લોક 4

સુલલિતપદપઙ્કજે તે સદા યઃ સદા સેવતે તં નરાધીશ્વરાઃ પ્રાર્થયન્તેતરામમ્બુવાહોપમૈર્બદ્ધઘણ્ટાક્ષણાત્કારસમ્મ્પૂરિતાશાતટૈર્હસ્તિભિઃ વાતવેગૈર્હયૈરુત્તમૈર્હારકેયૂરરુક્માઙ્ગદૈઃ કુણ્ડલૈર્મણ્ડયન્ત્યસ્ય ગેહે સદા પદ્મહસ્તા વસત્યેતદીયાનને ગદ્યપદ્યાત્મિકા ભારતી નૃત્યતિ સ્વૈરમેણીદૃશાં પુષ્પધન્વાયતે સોઽવનૌ પુત્રપૌત્રાદિભિર્બન્ધુવર્ગૈઃ સહ ક્રીડતિ સ્વચ્છકીર્ત્યા જગચ્છાદયત્યમ્બિકે ત્વત્કૃપાવત્કટાક્ષાવલીગોચરસ્યેહ વામુત્ર વા દુર્લભં કિં ભવેત્ સર્વલોકેશ્વરિ ત્વત્પદં સ્વલ્પવાગલ્પતાચોદિતઃ સ્તોતુમારબ્ધવાનસ્મ્યથાપ્યાદરાત્ બાલલીલાવચો માતુરત્યન્તમોદં વિધત્તે શિવે તન્મયા બાલિશેનાનિશં ગુમ્ભિતં ચાપરાધં ક્ષમસ્વાખિલાણ્ડેશ્વરિ ત્વં સદા પાહિ માં દીનમીશપ્રિયે દેવિ તુભ્યં નમો દેવિ તુભ્યં નમઃ
sulalitapadapankaje te sadaa yah sadaa sevate tam naraadheeshvaraah praarthayantetaraamambuvaahopamairbaddhaghantaakshanaatkaarasammpooritaashaatatairhastibhih vaatavegairhayairuttamairhaarakeyoorarukmaangadaih kundalairmandayantyasya gehe sadaa padmahastaa vasatyetadeeyaanane gadyapadyaatmikaa bhaaratee nrityati svairameneedrishaam pushpadhanvaayate so'vanau putrapautraadibhirbandhuvargaih saha kreedati svacchakeertyaa jagacchaadayatyambike tvatkripaavatkataakshaavaleegocarasyeha vaamutra vaa durlabham kim bhavet sarvalokeshvari tvatpadam svalpavaagalpataacoditah stotumaarabdhavaanasmyathaapyaadaraat baalaleelaavaco maaturatyantamodam vidhatte shive tanmayaa baalishenaanisham gumbhitam caaparaadham kshamasvaakhilaandeshvari tvam sadaa paahi maam deenameeshapriye devi tubhyam namo devi tubhyam namah | 5 |

શ્લોક 5

શિવસૂર્યદીક્ષિતગુરોર્ભાસ્કરનામ્ના તનૂભુવા રચિતઃ અખિલાણ્ડનાયિકાયાઃ કુર્યાચ્ચિરમેષ દણ્ડકઃ પ્રમદમ્
shivasooryadeekshitagurorbhaaskaranaamnaa tanoobhuvaa racitah akhilaandanaayikaayaah kuryaacciramesha dandakah pramadam | 6 |

શ્લોક 6

ઇતિ શ્રીભાસ્કરકવિકૃતઃ અખિલાણ્ડનાયિકાદણ્ડકઃ સમાપ્તઃ
iti shreebhaaskarakavikritah akhilaandanaayikaadandakah samaaptah | 7 |

શ્લોક 7

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર

Best Time (Muhurta)

બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા

Sacred Offerings

ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા

પૃષ્ઠભૂમિ

આ સ્તોત્ર શાક્ત પરંપરાનો ભાગ છે, જે દેવીને પરમ તત્ત્વ તરીકે પૂજે છે. સંસ્કૃત ડોક્યુમેન્ટ્સ તેને સ્તોત્રાર્ણવ ૦૮-૧૩ તરીકે નોંધે છે. દંડક એ અત્યંત લાંબી પંક્તિઓ અને નિશ્ચિત લયવાળી કાવ્યશૈલી છે, જે સમૃદ્ધ વર્ણનને અવકાશ આપે છે. શ્લોક ૬ કહે છે કે તે શિવસૂર્ય દીક્ષિતના પુત્ર ભાસ્કરે રચ્યું હતું, અને પુષ્પિકા તેમને ભાસ્કર કવિ કહે છે. તેના ભક્તિભાવ અને સાહિત્યિક કલા માટે આ સ્તોત્ર મૂલ્યવાન ગણાય છે.

શું તમે જાણો છો?

કાવ્યરૂપ

આ સ્તોત્ર દંડક છે, સંસ્કૃતની એવી શૈલી જેમાં અતિ લાંબી પંક્તિઓ હોય છે, સમાસ વહેતા હોય છે અને કોઈ નિશ્ચિત વિરામ નથી. બીજો શ્લોક એક જ સતત વાક્ય તરીકે ચાલે છે, જે કવિની જટિલ સમાસો રચવાની કુશળતા દર્શાવે છે.

રચયિતા અને સમર્પણ

શ્લોક ૬ રચયિતા તરીકે ભાસ્કરનું નામ આપે છે, જે ગુરુ શિવસૂર્ય દીક્ષિતના પુત્ર હતા. આ સ્તોત્ર ‘અખિલાંડનાયિકા’, એટલે કે ‘સમગ્ર બ્રહ્માંડની સ્વામિની’ એવી દેવીને સમર્પિત છે, જે પાર્વતી કે શક્તિનું સ્વરૂપ છે.

ચિત્રાત્મક વર્ણન

શ્લોક ૧ દેવીને કદંબ પુષ્પોનું કર્ણાભૂષણ, વીણાનો મધુર સ્વર અને હાથ પર બેઠેલું શારિકા (મેના) પક્ષી ધરાવતાં ચિત્રિત કરે છે. તેમને ત્રણે લોકના આશીર્વાદ તરીકે આવકારવામાં આવ્યાં છે.

શક્તિનું દર્શન

ચોથો શ્લોક જાહેર કરે છે કે પવન, સૂર્ય, અગ્નિ અને પૃથ્વીને ધારણ કરતો નાગ પણ સર્વ બ્રહ્માંડીય કાર્યો દેવીની ઇચ્છા પર આધારિત છે. તેમને સર્જન, પાલન અને મુક્તિ પાછળની પરમ શક્તિ (શક્તિ) તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.

વિનમ્રતા અને શરણાગતિ

શ્લોક ૫ રચનામાંની કોઈ પણ ખામી માટે વિનમ્ર ક્ષમાયાચના ધરાવે છે, અને તેને માતાને રીઝવતા બાળકના રમતિયાળ શબ્દો સાથે સરખાવે છે. શ્લોક ૬ પછી રચયિતાનું નામ આપે છે અને પ્રાર્થના કરે છે કે આ દંડક દેવીને આનંદ આપે.

Deviની સંપૂર્ણ સ્તુતિ અને પાઠ

Devi

Deviનું બધું જુઓ →

હિન્દુ ધર્મ માંથી વધુ

બધું જુઓ