ਸ਼੍ਰੀ ਅਖਿਲੰਡਨਾਇਕਾ ਦੰਡਕਮ
ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਭਗਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਵਿਤਾ (ਦੰਡਕ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਖਿਲਾਣਡਨਾਯਿਕਾ (ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਮਾਲਕਣ) ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹਨ, ਮਧੁਰ ਵੀਣਾ ਵਜਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਬਖਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੋਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਨ, ਪੂਰਨ ਵਕਸ਼ ਸਥਲ ਵਾਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਨ, ਉਸ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਜੈ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਹੇ ਜਗਤ ਮਾਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ, ਜੋ ਜੰਬੂਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁਨਰਜੀਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ, ਚੰਪਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਜੈ ਹੋਵੇ!
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਮੈਂ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਡੂੰਘੀ ਧੁੰਨੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਪੂਰਨ ਵਕਸ਼ ਸਥਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਦਾਨ ਅਤੇ ਅਭੈ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਲਾ ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮੋਤੀ ਦੀ ਨੱਥ ਅਤੇ ਅਨਮੋਲ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਹੇ ਮਾਂ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮੂਰਤ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ! ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਭੈ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਬਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਝ ਬਖਸ਼ੋ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਜੀਭ 'ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਖਿਲੰਡੇਸ਼ਵਰੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਣਲੱਭ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਮਾਣੇ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਵ ਸੂਰਜ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਹ ਅਖਿਲੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੰਡਕ ਸਤੋਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਕਵੀ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਖਿਲੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੰਡਕਮ ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਰਚਨਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀ ਭਾਸਕਰ ਕਵਿ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਵੀ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 'ਦੰਡਕ' ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੁ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਨਵਰਾਤਰੀ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾਕਾਰ
ਇਹ ਰਚਨਾ 'ਭਾਸਕਰ ਕਵੀ' ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 'ਸ਼ਿਵ ਸੂਰਯ ਦੀਕਸ਼ਿਤ' ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਕਵੀ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ
ਇਹ 'ਦੰਡਕ' ਨਾਮਕ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਖਿਲਾਂਡ ਨਾਇਕਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੰਡਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਦੇਵੀ
ਇਸ ਸਟੋਤਰ ਦੀ ਅਧਿਦੇਵੀ 'ਅਖਿਲਾਂਡ ਨਾਇਕਾ' ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਰੁਵਨੈਕੋਵਿਲ (ਜਾਂ ਜੰਬੁਕੇਸ਼ਵਰਮ) ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਖਿਲਾਂਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਟਿਲਤਾ
ਦੂਜੇ ਬੰਦ (ਛੰਦ 2) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਤੁਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਥਾਨ (ਜੰਬੁ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਗਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਸਟੋਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੂੰ 'ਮੰਮਨੋ ਮੰਦਿਰੇ' (ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ) ਵਸਣ ਵਾਲੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਕਟਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਸਮਾਪਤੀ
ਆਖ਼ਰੀ ਬੰਦ (ਛੰਦ 6) ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੰਡਕ 'ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਸਕਰ ਕਵੀ' ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਅਖਿਲਾਂਡਨਾਯਕਾਦੰਡਕ' ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੋਤਰ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Devi
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ
