श्री सरस्वती चालीसा
देवी सरस्वती, ज्ञान व वाणीची दात्री, हिला समर्पित एक भक्ति-चालीसा, ज्यात तिच्या रूपांचे व कर्तृत्वाचे गुणगान असून बुद्धी, विद्या आणि संरक्षणाची प्रार्थना केली आहे.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
पिता आणि माता यांच्या पद्मरजाचे मस्तकावर धारण करून, मी माता सरस्वतीची वंदना करतो, ज्या बुद्धी व बल देणाऱ्या आहेत.
श्लोक दोहा 1
तुझी महिमा अमित आणि अनंत आहे, संपूर्ण जगात व्यापलेली आहे. हे माते, तूच दुष्ट जनांच्या पापांचा संहार कर.
श्लोक दोहा 2
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
जय असो तुला, जी सर्व बुद्धी व बलाचा भंडार आहेस. जय असो तुला, जी सर्वज्ञ, अमर आणि अविनाशी आहेस.
श्लोक 1
जय, जय, जय असो तुला, जी वीणा धारण करतेस आणि नेहमी हंसावर बसून प्रवास करतेस.
श्लोक 2
हे माते, तू चार भुजा धारण करणारी आहेस, संपूर्ण विश्वात तुझे गौरव प्रसिद्ध आहे.
श्लोक 3
जगात जेव्हा पाप बुद्धीचा प्रसार होतो, तेव्हाच धर्माचा प्रकाश मंद होतो.
श्लोक 4
तेव्हाच मातेचा स्वतःचा अवतार होतो, आणि ती महान माता पापांचा नाश करते.
श्लोक 5
वाल्मीकीजी मुळात हत्यारा होते, पण तुझ्या कृपेने त्यांना संसाराने ओळखले.
श्लोक 6
त्यांनी रामचरिताची रचना करून आदिकवीची पदवी मिळवली.
श्लोक 7
कालिदास जे विख्यात झाले, ते तुझ्या कृपादृष्टीनेच, हे माते.
श्लोक 8
तुलसीदास, सूरदास आणि इतर अनेक विद्वान व ज्ञानीजन झाले.
श्लोक 9
त्यांना दुसरा कोणताही आधार नव्हता, फक्त तुझीच कृपा होती, हे आई.
श्लोक 10
तीच कृपा कर, हे माता भवानी, मला दुःखी व दीन असलेला तुझा दास समजून.
श्लोक 11
मुले खूप अपराध करतात, तरी आई ते मनात धरत नाही.
श्लोक 12
आता माझी लाज राख, हे जननी, मी अनेक प्रकारे तुझी विनंती करतो.
श्लोक 13
मी अनाथ आहे, फक्त तुझाच आधार आहे. कृपा कर, जय जय जगदंबा.
श्लोक 14
मधु व कैटभ नावाचे अतिशय बलवान दैत्य होते, त्यांनी विष्णूशी बाहुयुद्धाची तयारी केली.
श्लोक 15
पाच हजार वर्षे हे भयंकर युद्ध चालले, तरी त्यांनी आपले तोंड (पराभवाने) न वळवले.
श्लोक 16
त्या वेळी मातेने सहाय्य केले, दुष्टांची बुद्धी विपरीत झाली.
श्लोक 17
त्यामुळे त्या दुष्टांचा मृत्यू झाला. हे माते, माझी इच्छाही पूर्ण कर.
श्लोक 18
चंड आणि मुंड जे प्रसिद्ध होते, त्यांचा क्षणात संहार केला, हे माते.
श्लोक 19
रक्तबीज नावाचा समर्थ पापी होता, ज्याच्या भीतीने देव आणि मुनींचे हृदय कापत होते.
श्लोक 20
तू त्याचे डोके केळीच्या खांबाप्रमाणे तोडलेस. हे जगदंबा, मी वारंवार तुला नमस्कार करतो.
श्लोक 21
जगप्रसिद्ध शुंभ आणि निशुंभ यांना तू क्षणात बांधलेस, हे आई.
श्लोक 22
तू भरताच्या आईची बुद्धी फिरवलीस, ज्यामुळे रामचंद्रांना वनवास मिळाला.
श्लोक 23
अशाप्रकारे तू रावणाचा वध केलास आणि सर्व देव, मानव व मुनींना सुख दिलेस.
श्लोक 24
तुझ्या यश व गुणांचे गाणे कोणाला समर्थपणे करता येईल? वेदही तुझे अनादी-अनंत वर्णन करतात.
श्लोक 25
विष्णू व रुद्र ज्यांचे रक्षण तू करतेस, त्यांनाही तुझी स्तुती करावीशी वाटते.
श्लोक 26
रक्तदंतिका आणि शताक्षी – दानव खाणाऱ्या तुझी अनेक नावे आहेत.
श्लोक 27
तू पृथ्वीवर दुर्गम कार्य केलेस, म्हणून संपूर्ण जगाने तुला दुर्गा नाव दिले.
श्लोक 28
तू दुःखांचा नाश करणारी माता आहेस. जेव्हा जेव्हा सुखदाता म्हणून कृपा करतेस, तेव्हा तेव्हा होते.
श्लोक 29
जेव्हा एखाद्या मृगाला संतप्त राजा ठार मारू इच्छितो, किंवा कोणी वनात घेरतो.
श्लोक 30
जेव्हा समुद्रात जहाज मोडते, तीव्र तुफान असते आणि कोणी साथीदार नसतो.
श्लोक 31
जेव्हा भूत-प्रेतांचा त्रास असतो, दारिद्र्य किंवा संकटात असतो.
श्लोक 32
तेव्हा तुझे नामस्मरण केल्यास सर्व मंगल होते. यात कोणीही संशय करू नये.
श्लोक 33
पुत्रहीन जो दुःखी भाऊ असतो, त्याने इतर सर्व सोडून तुझी पूजा करावी.
श्लोक 34
तो नित्य हे चालीसा वाचेल, तर त्याला सुंदर व गुणी पुत्र प्राप्त होईल, असे ईश्वर सांगतो.
श्लोक 35
जो कोणी धूप, नैवेद्य इत्यादी अर्पण करील, तो निःसंशय संकटमुक्त होईल.
श्लोक 36
जो नेहमी मातेची भक्ती करतो, त्याच्याजवळ क्लेश येत नाही.
श्लोक 37
बंदिवान असलेला मनुष्य सात वेळा पाठ करेल, तर त्याचे सर्व बंधन दूर होते.
श्लोक 38
रामसागर ने हा चालीसा बांधला आहे. हे भवानी, मला तुझा दास समजून कृपा कर.
श्लोक 39
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
दोहा: हे माते, तुझा प्रकाश सूर्यासारखा आहे, तर माझे रूप अंधकारमय आहे. मला बुडण्यापासून राख, यासाठी की मी भवरूपी विहिरीत पडू नये.
श्लोक दोहा 1
मला बुद्धी, बल आणि विद्या दे, हे सरस्वती माते, ऐक. रामसागर नावाचा हा अधम मनुष्य तुझाच आश्रय आहे.
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
सरस्वती चालीसा हे हिंदू परंपरेतील लोकप्रिय ४० श्लोकांचे भक्तिस्तोत्र आहे, जे ज्ञान, प्रज्ञा, संगीत आणि कलांच्या देवता देवी सरस्वतीला समर्पित आहे. समारोपाच्या श्लोकांवर ‘रामसागर’ अशी छाप आहे; कवीविषयी यापलीकडे काहीही स्थापित नाही. या स्तोत्रात सरस्वतीच्या स्तुतीसोबत महादेवी दुर्गेची स्तुतीही मिसळलेली आहे, जे हिंदू धर्मातील दैवी स्त्रीतत्त्वाची एकात्मता दर्शवते. सरस्वती पूजेच्या वेळी, विशेषतः वसंत पंचमीच्या सणाला, तसेच विद्यार्थी, अभ्यासक आणि बौद्धिक वाढ व स्पष्टता शोधणारे लोक दैनंदिन प्रार्थना म्हणून याचे पठण करतात.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Ram Sagar
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचना व स्वरूप
हे 'सरस्वती चालीसा' ४० चौपायांचे आहे. सुरुवात व शेवट दोह्याने केली आहे. यात सरस्वतीला 'जगदंबा', 'दुर्गा' अशा नावांनीही संबोधले आहे, ज्यामुळे तिचे सर्वव्यापी रूप दिसून येते.
वाल्मिकी व कालिदास
या चालीसमध्ये वाल्मिकी हे पूर्वी हत्यारा होते, पण सरस्वतीच्या कृपेने त्यांनी रामचरित लिहून 'आदिकवी' ही पदवी मिळवली, असे सांगितले आहे. तसेच कालिदास, तुलसीदास, सूरदास यांचे ज्ञानही तिच्याच कृपेने झाले.
दैत्यांचा वध
मधु-कैटभ, चंड-मुंड, रक्तबीज, शुंभ-निशुंभ या प्रसिद्ध दैत्यांचा वध या स्तोत्रात सरस्वती/दुर्गेच्या साहाय्याने झाल्याचे वर्णन आहे. विशेष म्हणजे रक्तबीजाच्या रक्तापासून निर्माण होणाऱ्या राक्षसांचा तिने केळीच्या खांबाप्रमाणे शिरे कापून नाश केला.
रामायणातील घटना
यात भरताच्या आईची (कैकेयी) बुद्धी फिरवून रामाला वनवास घडवून आणला, तसेच रावणवध सरस्वतीनेच केल्याचे म्हटले आहे. हे तिच्या सर्वशक्तिमान स्वरूपाचे द्योतक आहे.
पाठाचे फळ
हे चालीसा नित्य पठण केल्यास पुत्रप्राप्ती होते, संकटे दूर होतात. सात वेळा पठण केल्यास बंधनमुक्ती होते. तसेच जहाज भंग, वन्य प्राणी, भूत-प्रेत बाधा यापासून संरक्षण मिळते, असे सांगितले आहे.
Saraswati
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
