Bharat Devotion
Embroidered artwork for ऋषिकेश एवं हरिद्वार: विश्व योग की राजधानी एवं पावन गंगा द्वार: A yogi in lotus pose on a rock beside a mountain lake at sunrise, in embroidery

ऋषिकेश एवं हरिद्वार

विश्व योग की राजधानी एवं पावन गंगा द्वार

ऋषिकेश एवं हरिद्वार

विश्व योग की राजधानी एवं पावन गंगा द्वार

हिमालय की तलहटी में माँ गंगा के पावन तट पर स्थित ऋषिकेश और हरिद्वार विश्व भर में योग, प्राणायाम, ध्यान और वेदांत साधना के परम केंद्र हैं। सहस्राब्दियों से सिद्ध मुनियों, तपस्वियों और साधकों ने यहाँ के शांत वातावरण में आत्म-साक्षात्कार प्राप्त किया है।

हिमालय की पावन प्राण-ऊर्जा एवं योग साधना

जहाँ पतितपावनी गंगा हिमालय की कंदराओं से निकलकर समतल भूमि में प्रवेश करती हैं, वहाँ ऋषिकेश और हरिद्वार का शांत वातावरण चित्त की वृत्तियों के निरोध हेतु सर्वोत्तम तपोभूमि प्रदान करता है।

यहाँ बहने वाली निर्मल गंगा की ध्वनि (नाद) और हिमालयी वायु का प्राण-तत्व साधक के अंतर्मन को सहज ही समाधिस्थ कर देता है।

प्रमुख आश्रम एवं साधना केंद्र

शिवानंद आश्रम
स्थान:मुनि की रेती, ऋषिकेश
आध्यात्मिक परंपरा:स्वामी शिवानंद सरस्वती
प्रमुख साधना:समग्र योग (हठ, भक्ति, कर्म व ज्ञान योग का समन्वय)।
स्वर्गाश्रम व गीता भवन
स्थान:स्वर्गाश्रम, ऋषिकेश
आध्यात्मिक परंपरा:स्वामी विशुद्धानंद
प्रमुख साधना:मौन स्वाध्याय, निःशुल्क संस्कृत पठन व गंगा तट ध्यान।
परमार्थ निकेतन
स्थान:गंगा तट, ऋषिकेश
आध्यात्मिक परंपरा:स्वामी चिदानंद सरस्वती
प्रमुख साधना:नित्य सायंकालीन भव्य गंगा आरती एवं अंतर्राष्ट्रीय योग महोत्सव।
हर की पौड़ी (ब्रह्मकुंड)
स्थान:हरिद्वार, उत्तराखंड
आध्यात्मिक परंपरा:राजा विक्रमादित्य द्वारा स्थापित
प्रमुख साधना:पावन गंगा स्नान, महाकुंभ पर्व एवं दीपदान।
वशिष्ठ गुफा
स्थान:ऋषिकेश से २२ किमी ऊपर
आध्यात्मिक परंपरा:महर्षि वशिष्ठ व अरुंधती
प्रमुख साधना:प्राचीन प्राकृतिक गुफा में मौन अंतर्मुखी ध्यान।

महर्षि पतंजलि पावन स्तुति

योगेन चित्तस्य पदेन वाचां

मलं शरीरस्य च वैद्यकेन।

योऽपाकरोत्प्रवरं मुनीनां

पतञ्जलिं प्राञ्जलिरानतोऽस्मि॥

के तपाईं जान्नुहुन्छ?

International Yoga Capital

Rishikesh hosts the annual International Yoga Festival every March, uniting masters and practitioners from more than 100 countries.

The Beatles Ashram

In 1968, the Beatles stayed at Maharishi Mahesh Yogi's ashram in Rishikesh to study Transcendental Meditation, introducing Indian spirituality to global youth culture.

Vashishta Gufa Cave

The natural cave where Sage Vashishta meditated maintains deep silence and cool temperatures even during peak summer heat.

Har Ki Pauri Footprint

The Brahmakund at Har Ki Pauri in Haridwar is traditionally believed to bear the sacred footprint of Bhagwan Vishnu.

Shiva का सम्पूर्ण स्तुति र पाठ

Shiva

Shiva का सबै पाठ हेर्नुहोस् →