ঋষিকেশ আৰু হৰিদ্বাৰ

যেতিয়া স্বৰ্গীয় গংগা উচ্চ হিমবাহৰ পৰা নামি সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া ঋষিকেশ আৰু হৰিদ্বাৰৰ শক্তিক্ষেত্ৰে গভীৰ ধ্যান, কুণ্ডলিনী জাগৰণ আৰু হঠযোগ অভ্যাসৰ বাবে এক আদৰ্শ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে।

পৰ্বতীয়া বতাহে বহন কৰি অনা উচ্চ প্ৰাণ, অৰ্থাৎ জীৱনৰ মূল শক্তি, আৰু বৈ যোৱা নদীৰ জলৰ নিৰন্তৰ ধ্বনি, যাক এই প্ৰসংগত নাদ বুলি কোৱা হয়, এই দুয়ে একেলগে যোগ-পৰম্পৰাই চিত্তৰ বৃত্তি নিৰোধ বুলি কোৱা মনৰ চঞ্চল ভাৱসমূহক স্বাভাৱিকভাৱে শান্ত কৰে। এইয়াই কাৰণ যে, এই পাৰবোৰত কোনো আনুষ্ঠানিক আশ্ৰম প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ বহু আগতে, ঘূৰি ফুৰা সাধুসকলে হৰিদ্বাৰ আৰু ঋষিকেশৰ মাজৰ গোটেই অঞ্চলটোক এটা অবিচ্ছিন্ন তপোভূমি বুলি গণ্য কৰিছিল; আধুনিক গুৰুসকলে এই খ্যাতি উদ্ভাৱন কৰা নাছিল, বৰঞ্চ উত্তৰাধিকাৰসূত্ৰে লাভ কৰিছিল।

ঋষিকেশৰ সাধকসকলে শাস্ত্ৰীয় যোগৰ চাৰিটা ধাৰা একেলগে আয়ত্ত কৰে:

• •
  ৰাজ আৰু হঠ যোগ: আসনৰ সুশৃংখলতা, প্ৰাণায়ামৰ শ্বাস-নিয়ন্ত্ৰণ, আৰু ইন্দ্ৰিয়ৰ প্ৰত্যাহাৰ, যাক প্ৰত্যাহাৰ বোলা হয়।
• •
  জ্ঞান যোগ: শিলাময় নদীতীৰত উপনিষদ আৰু অদ্বৈত বেদান্তৰ মনন।
• •
  ভক্তি যোগ: সন্ধ্যাৰ ভজন গোৱা আৰু পবিত্ৰ গংগা আৰতিত অংশগ্ৰহণ।
• •
  কৰ্ম যোগ: বিনামূল্যৰ দাতব্য চিকিৎসালয় আৰু সামাজিক অন্নবিতৰণত নিঃস্বাৰ্থ সেৱা।

ঋষিকেশ নামটো হৃষীকেশ শব্দৰ পৰা আহিছে, অৰ্থাৎ "ইন্দ্ৰিয়ৰ প্ৰভু", যি বিষ্ণু সহস্ৰনামত বিষ্ণুৰ সাতচল্লিশতম নাম। স্কন্দ পুৰাণে এই নামটো প্ৰত্যক্ষভাৱে এই নগৰৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। ইয়াত ঋষি ৰৈভ্যৰ কাহিনী আছে, যিজনে নিজৰ ইন্দ্ৰিয়ৰ ওপৰত পূৰ্ণ আয়ত্ত লাভৰ বাবে ইয়াত কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল; শেষত বিষ্ণুৱে এজোপা আম গছৰ তলত, যিখন ঠাইক গ্ৰন্থটোৱে কুব্জাম্ৰক বুলি কয়, হৃষীকেশ ৰূপত তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰকট হ'ল। তেওঁৰ এই আয়ত্তত সন্তুষ্ট হৈ বিষ্ণুৱে বৰদান দিলে যে এই ভূমি সদায় এই নামেৰেই জনা যাব। শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি যোগী আৰু সাধকসকলে এই কাহিনীক কেৱল উৎপত্তিৰ গাথা হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ নগৰৰ মূল শিক্ষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰি আহিছে: সেই আত্মসংযম, যিটো হঠ যোগ, প্ৰত্যাহাৰ আৰু গংগা-তীৰৰ মৌন ধ্যানে আজিও অনুশীলন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।

হৰিদ্বাৰৰ নিজস্ব পবিত্ৰতা হৰ কী পৌড়ীৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত; এই ঘাটত পৰম্পৰা অনুসাৰে বিষ্ণুয়ে নিজে এবাৰ ঠিয় হৈছিল আৰু ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ ওপৰৰ শিলাত আজিও তেওঁৰ চৰণ-চিহ্ন অংকিত হৈ আছে। প্ৰতিদিনে সন্ধ্যা তীৰ্থযাত্ৰীসকল গংগা আৰতিৰ বাবে ইয়াত একত্ৰিত হয়, সৰু সৰু প্ৰদীপ সোঁতত ভাহি দিয়ে, আৰু পুৰোহিতসকলে ঘণ্টা আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণৰ তালত ডাঙৰ আৰতি-শিখা দোলায়। প্ৰতি বাৰ বছৰে এবাৰ হৰিদ্বাৰে কুম্ভমেলা আয়োজন কৰে, যেতিয়া লাখ লাখ তীৰ্থযাত্ৰী আৰু সাধুসকল এই তীৰত সেই পবিত্ৰ স্নানৰ বাবে সমবেত হয়, যাক বিশ্বাস কৰা হয় যে ই জন্মজন্মান্তৰৰ কৰ্ম ধুই পেলায়। এই সমাগমৰ বিশালতাই ইয়াক পৃথিৱীৰ বিশালতম শান্তিপূৰ্ণ জনসমাবেশৰ এটা কৰি তোলে, যিয়ে ভাৰতীয় তপস্যাৰ প্ৰতিটো পৰম্পৰাৰ সন্ন্যাসীসকলক একেটা শুভ মুহূৰ্তত একেলগে স্নান কৰিবলৈ আকৰ্ষণ কৰে।

কেইমান কিলোমিটাৰ আঁতৰত কংখল গাঁৱত দক্ষেশ্বৰ মহাদেৱ মন্দিৰে সেই স্থান চিহ্নিত কৰে, যাক শিৱ পুৰাণে ৰজা দক্ষৰ মহান যজ্ঞৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। সেই বৃত্তান্ত অনুসৰি, দক্ষে নিজ কন্যা সতীৰ স্বামী ভগৱান শিৱক যজ্ঞৰ পৰা বাদ দিছিল, আৰু সতীয়ে স্বামীৰ এই অপমান সহ্য কৰিব নোৱাৰি যজ্ঞাগ্নিতেই নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিছিল। তেওঁৰ এই শোকাতুৰ আত্মনিবেদন আৰু শিৱৰ বেদনাৰ্ত প্ৰতিক্ৰিয়া আজিও মন্দিৰৰ সতী কুণ্ডত স্মৰণ কৰা হয়।

নগৰখনক দেখা দুটা পাহাৰত দেৱীক মানসা দেৱী আৰু চণ্ডী দেৱী মন্দিৰত পুনৰ সন্মান কৰা হয়; প্ৰতিটো মন্দিৰলৈ ৰোপৱে বা খাড়া চড়াইয়েৰে ভৰি দি যাব লাগে। সেয়েহে হৰিদ্বাৰ পৰিক্ৰমা কৰা তীৰ্থযাত্ৰীসকল নদী, অগ্নি আৰু পৰ্বতশিখৰৰ মন্দিৰৰ মাজেৰে অবিৰত গতি কৰে, কেতিয়াও তেওঁলোকৰ উপস্থিতিৰ পৰা সম্পূৰ্ণ আঁতৰি নাযায়। হৰ কী পৌড়ীৰ পদচিহ্ন আৰু দক্ষেশ্বৰত স্মৰণ কৰা শোকৰ মাজত, হৰিদ্বাৰে একেলগে দুটা ভাৱ ধাৰণ কৰে। এটা হ'ল ঈশ্বৰৰ উপস্থিতিত অসীম আনন্দ, আৰু আনটো হ'ল ইয়াৰ বাবে সকলো কিছু সমৰ্পণ কৰিবলৈ সাজু হোৱা; আৰু এই দুয়ে একেলগে ইয়াৰ পৰা ঋষিকেশলৈকে নদীৰ গোটেই বিস্তাৰটোক সংজ্ঞায়িত কৰে।

মহৰ্ষি পতঞ্জলিক সন্মান জনোৱা পৰম্পৰাগত আবাহন: