কৈলাস পৰ্বত

তিব্বতৰ ন্গাৰি প্ৰদেশত ৬,৬৩৮ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি যোৱা কৈলাস পৰ্বত, তুষাৰ আৰু ক'লা শিলাৰে গঢ়া চাৰিটা বাহুৰ সমমিতীয় পিৰামিডৰ দৰে থিয় হৈ আছে। ই আজিও অনাৰোহিত। সেয়া প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱত নহয়, পৰম আধ্যাত্মিক শ্ৰদ্ধাৰ কাৰণেই অবিজিত হৈ আছে। সনাতন বিশ্বতত্ত্বত ইয়াক মেৰু পৰ্বত বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে; পাৰ্থিৱ ভৌতিক জগতক উচ্চতৰ দিব্য চেতনাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা শক্তিশালী অক্ষ ই। হিন্দু ধৰ্ম, বৌদ্ধ ধৰ্ম, জৈন ধৰ্ম আৰু বন ঐতিহ্য—সকলোৱে ইয়াক সমানভাৱে শ্ৰদ্ধা কৰে। ইয়াতেই আদি যোগী ভগৱান শিৱে, যোগৰ প্ৰথম গুৰু হিচাপে, যোগ, অদ্বৈত, অদ্বয় অৱস্থা আৰু ধ্যানৰ গভীৰ বিজ্ঞান সপ্তৰ্ষিসকলক আৰু মা পাৰ্বতীক প্ৰদান কৰিছিল। শিৱ পুৰাণে এই সঞ্চাৰণক মানৱ জগতত যোগৰ অৱতৰণৰ উৎস বুলি গণ্য কৰে।

পৰ্বতৰ কাষত মানস সৰোৱৰ আছে, ৪,৫৯০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত এটা মিঠা পানীৰ হ্ৰদ। ইয়াৰ নাম "মানস", অৰ্থাৎ বিশ্বমন, স্বয়ং ব্ৰহ্মদেৱৰ মনৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে উদ্ভৱ হোৱাৰ ঐতিহ্যক প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ পানীত স্বচ্ছতা, প্ৰজ্ঞা আৰু পোহৰৰ গুণ আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ পানী পান কৰা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ভাবে যে জন্মজন্মান্তৰ ধৰি মনত থকা কৰ্মৰ ছাপ শুদ্ধ হৈ যায়।

কিছু দূৰত ৰাক্ষস তাল আছে, ৪,৫৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত এটা লোণীয়া হ্ৰদ। ইয়াৰ গাঢ় পানী প্ৰখৰ শক্তি আৰু বৈৰাগ্যৰ সৈতে সংযুক্ত; ঐতিহ্যত ই ৰাৱণৰ তীব্ৰ তপস্যাৰ স্থান হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়। মানস সৰোৱৰৰ মিঠা পানীয়ে পোষণ কৰে, ৰাক্ষস তালৰ লোণীয়া পানীয়ে পৰীক্ষা কৰে। এই দুটা হ্ৰদে একেলগে কৈলাসক কৃপা আৰু কঠোৰতাৰ একে ভাৰসাম্যেৰে আবৃত কৰে; শিৱৰ নিজৰ স্বভাৱৰ দৰেই—এজন কোমল তপস্বী আৰু এজন প্ৰচণ্ড সংহাৰক।

আৰু উচ্চতাত, ডোলমা লা গিৰিপথৰ ওচৰত ৫,৬০৮ মিটাৰ উচ্চতাত, মৰকতৰ দৰে সেউজীয়া কুণ্ড গৌৰী কুণ্ড আছে; ইয়াত মা পাৰ্বতীয়ে গণেশক সৃষ্টি কৰিছিল বুলি ইয়াক স্মৰণ কৰা হয়। তীৰ্থযাত্ৰীসকলে এই সৰু, লুকাই থকা কুণ্ডটোক শৰ্তহীন কৃপা আৰু পুনৰুজ্জীৱনৰ স্থান বুলি ভাবে। পৰিক্ৰমাৰ আটাইতকৈ কঠিন অংশৰ এটা বিশ্ৰাম স্থান ই; য'ত পৰ্বতৰ কঠোৰতাই ক্ষণিকৰ বাবে এজনী মাতৃৰ কোমলতাক পথ এৰি দিয়ে।

ভক্তসকলে পৰিক্ৰমা বা কোৰা নামে পৰিচিত ৫২ (বাহান্ন) কিলোমিটাৰৰ কঠিন প্ৰদক্ষিণ ভৰিৰে খোজকাঢ়ি সম্পন্ন কৰে; সাধাৰণতে তিনি দিনত ই সম্পূৰ্ণ হয়। পথটো ৫,৬৩০ মিটাৰ উচ্চতাত থকা ভয়ংকৰ ডোলমা লা গিৰিপথৰ ওপৰেৰে উঠি যায়; এই উচ্চতাক ভক্তসকলে অতীতৰ অহংকাৰৰ মৃত্যু আৰু আৰোহণৰ আনপিনে আধ্যাত্মিক পুনৰ্জন্মৰ প্ৰতীক বুলি উপলব্ধি কৰে। তিব্বতী বৌদ্ধ তীৰ্থযাত্ৰীসকলে একে বৃত্তাকাৰ পথ নিৰৱচ্ছিন্ন সাষ্টাংগ প্ৰণামৰ জৰিয়তে সম্পূৰ্ণ কৰে; ৫২ কিলোমিটাৰক তেওঁলোকে ভৰিৰ চিনত নহয়, শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্যত মাপে। হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীসকলে একে পথেৰে ভৰিৰে খোজকাঢ়ি প্ৰদক্ষিণ কৰে; একে পৰ্বতৰ চাৰিওফালে একে পথত দুয়োটা ঐতিহ্য মিলিত হয়।

ভক্তসকলে মহাদেৱৰ ওপৰত থকা প্ৰচলিত ধ্যান আবৃত্তি কৰে, যিটো কৈলাস ধ্যানম্ নামে পৰিচিত: ধ্যায়েন্নিত্যং মহেশং ৰজতগিৰিনিভং চাৰুচন্দ্ৰাৱতংসম্, ৰত্নাকল্পোজ্জ্বলাঙ্গং পৰশুমৃগৱৰাভীতিহস্তং প্ৰসন্নম্। বিশুদ্ধ ৰূপৰ পৰ্বতৰ দৰে দীপ্তিমান, কোমল অৰ্ধচন্দ্ৰেৰে অলংকৃত, আনন্দময় আৰু প্ৰশান্ত পাৰমাৰ্থিক স্থিতিত হাঁহিমুখ মহাপ্ৰভু মহেশক মই নিত্য ধ্যান কৰোঁ।

পৃথিৱীৰ বহুতো মহান শিখৰে পৰ্বতাৰোহীক আকৰ্ষণ কৰে ঠিক এই কাৰণেই যে সেইবোৰ এতিয়াও জয় কৰা হোৱা নাই। কৈলাসত শিখৰ-অভিযানৰ অনুপস্থিতি লক্ষণীয়, কিয়নো পৰ্বতটো আধুনিক পৰ্বতাৰোহণ সামৰ্থ্যৰ সীমাৰ ভিতৰতে সম্পূৰ্ণভাৱে আছে। ইয়াক পূজা কৰা প্ৰতিটো ঐতিহ্যতে এই সংযম ইচ্ছাকৃতভাৱে পালন কৰা হয়: শিখৰ-অভিযানে পৰ্বতক জয় কৰিবলগীয়া বাধা হিচাপে দেখে; আৰু পৰিক্ৰমাই ইয়াক শ্ৰদ্ধাৰ দূৰত্বৰ পৰা সন্মান কৰিবলগীয়া সত্তা হিচাপে দেখে। পৰিক্ৰমাৰ ৫২ কিলোমিটাৰে পৰ্বতৰ উচ্চতাক নহয়, ইয়াৰ ভৈয়ামখনক অনুসৰণ কৰে; শিখৰৰ সলনি এই পথ বাছি লোৱাটোৱেই এটা ধৰ্মতাত্ত্বিক উক্তি—পবিত্ৰতাই ভক্তৰ পৰা কেনে ধৰণৰ সম্বন্ধ বিচাৰে, সেই বিষয়ে।

মানস সৰোৱৰ আৰু ৰাক্ষস তাল একে তীৰ্থযাত্ৰাত দৰ্শন কৰিবলৈ যথেষ্ট ওচৰত আছে; তথাপি ঐতিহ্যই সিহঁতৰ স্বভাৱ স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰি ৰাখে। এটা ব্ৰহ্মাৰ বিশ্বমনৰ পৰা জন্ম লৈ স্বচ্ছতা বহন কৰে; আনটো ৰাৱণৰ প্ৰখৰ তপস্যাৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ তীব্ৰতা বহন কৰে। পৃথক পৃথককৈ নহয়, একেলগে দৰ্শন কৰিলে এই দুটা হ্ৰদে এনে পূৰ্ণতাৰ আদৰ্শ দেখুৱায় যিটো এটাই একাকীভাৱে দিব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ৰাক্ষস তালে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা শৃংখলাৰ সামৰ্থ্য নথকাকৈ মানস সৰোৱৰে দিয়া স্বচ্ছতাৰ বিশেষ অৰ্থ নাথাকে; আৰু মানস সৰোৱৰে তাক পৰিচালনা কৰিবলৈ দিয়া প্ৰজ্ঞা নথকাকৈ ৰাক্ষস তালে দাবী কৰা তপস্যাৰো বিশেষ অৰ্থ নাথাকে।

হিন্দু, বৌদ্ধ, জৈন আৰু বন অনুসাৰীসকলৰ প্ৰত্যেকেই কৈলাসক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰে; কোনো এটা ঐতিহ্যই ইয়াৰ ওপৰত একচেটীয়া অধিকাৰ দাবী নকৰে। অধিকাংশ তীৰ্থস্থানৰ পৰা ই এই পৰ্বতক পৃথক কৰে; য'ত আন ঐতিহ্যৰ মানুহে শ্ৰদ্ধাৰে আহিলেও স্থানবোৰ সাধাৰণতে এটা নিৰ্দিষ্ট বিশ্বাসৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত। প্ৰতিটো ঐতিহ্যই নিজস্ব নাম, নিজস্ব প্ৰতিষ্ঠা-কাহিনী আৰু নিজস্ব শ্ৰদ্ধাৰ কাৰণ লৈ আহে: হিন্দুৰ বাবে শিৱৰ নিত্য ধ্যান; বৌদ্ধ আৰু জৈনৰ বাবে ভিন্ন বিশ্বতাত্ত্বিক তাৎপৰ্য। এই সমান্তৰাল দাবীসমূহৰ কোনোটিয়েই কেতিয়াও আনবোৰ ত্যাগ বা সৰু কৰিবলৈ কোৱা নাই। পৰ্বতটোৱেই অপাৰ অৰ্থৰ বিস্তাৰ দিয়া বাবে চাৰিটা স্বতন্ত্ৰ ঐতিহ্যৰ প্ৰত্যেকে বিৰোধ নোহোৱাকৈ ইয়াত নিজৰ সম্পূৰ্ণ শিক্ষা বিচাৰি পাব পাৰে।

নিৰৱচ্ছিন্ন সাষ্টাংগ প্ৰণামৰ জৰিয়তে ৫২ কিলোমিটাৰ কোৰা সম্পূৰ্ণ কৰা তিব্বতী বৌদ্ধ তীৰ্থযাত্ৰীজনৰ বাবে, ভৰিৰে খোজকাঢ়ি যাওঁতাৰ তীৰ্থযাত্ৰীজনে তিনি দিনত পাৰ হোৱা পথ অতিক্ৰম কৰিবলৈ সপ্তাহ লাগে। এই তীৰ্থযাত্ৰীজনে একে পবিত্ৰ দূৰত্ব খোজৰ সলনি দেহৰ দৈৰ্ঘ্যত মাপে। ই একেটা তীৰ্থযাত্ৰাৰ লেহেৰীয়া সংস্কৰণ নহয়, বৰঞ্চ একে পৰ্বতৰ সৈতে এটা স্বতন্ত্ৰ সম্বন্ধ; য'ত দেহটোৱেই ভক্তিৰ পৰিমাপৰ যন্ত্ৰ হৈ পৰে, কেৱল ভক্তক ইয়াৰ চাৰিওফালে বহন কৰা বাহন হৈ নাথাকে। কোৰাৰ দুয়োটা ৰূপে একে পথেৰে একে গন্তব্যত উপনীত হয়; তথাপি সাষ্টাংগ প্ৰণামকাৰী তীৰ্থযাত্ৰী আৰু খোজকঢ়া তীৰ্থযাত্ৰী—প্ৰত্যেকেই আনজনে নিদিয়া এটা কিবা অৰ্পণ কৰিছে: এজনে গতি, আনজনে সম্পূৰ্ণ দৈহিক আত্মসমৰ্পণ।