মহাবতাৰ বাবাজীৰ গুহা

১৮৬১ চনৰ শৰৎকালত, শ্যামাচৰণ লাহিড়ী নামৰ এজন বিনম্ৰ চৰকাৰী হিচাপৰক্ষক, যিজনক আজি লাহিড়ী মহাশয় নামে স্মৰণ কৰা হয়, হিমালয়ৰ দূৰৱৰ্তী চৌকী ৰাণীখেতত নিযুক্ত হ’ল। দুনাগিৰিৰ অৰণ্যাবৃত ডাঙৰৰ শিলাখণ্ডৰ মাজেদি ঘূৰি ফুৰোতে তেওঁ দ্ৰোণগিৰি পৰ্বতৰ ওখ ঠাইৰ পৰা নিজৰ নাম মাতি থকা এটি মাত শুনিলে, যাৰ উৎস পাইন গছৰ মাজত কতো দেখা নগ’ল।

সেই শব্দ অনুসৰণ কৰি উঠি লাহিড়ী মহাশয় এখন শান্ত প্ৰাকৃতিক গুহাৰ দুৱাৰমুখত উপনীত হ’ল, আৰু তাতে তেওঁ নিজৰ অমৰ গুৰু মহাবতাৰ বাবাজীৰ সাক্ষাৎ পালে। এক কৃপাৰ স্পৰ্শতে বাবাজীয়ে লাহিড়ীৰ পূৰ্বজন্মৰ আধ্যাত্মিক স্মৃতি জাগ্ৰত কৰিলে। সেই গুহাৰ ভিতৰত বাবাজীয়ে তেওঁক হেৰাই যোৱা, উন্নত প্ৰাণায়াম পদ্ধতি ক্ৰিয়া যোগত দীক্ষা দিলে, আৰু তেওঁক জগতলৈ উভতি গৈ এই পথ কেৱল সন্ন্যাসীসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত নকৰি, আন্তৰিক গৃহস্থসকলক মুক্তভাৱে শিকাবলৈ আদেশ দিলে।

এই সাক্ষাৎ পৰমহংস যোগানন্দৰ ‘এজন যোগীৰ আত্মজীৱনী’ গ্ৰন্থৰ ৩৪ নং অধ্যায়ৰ বিষয়বস্তু, যাৰ শীৰ্ষক ‘হিমালয়ত এখন প্ৰাসাদ প্ৰকট কৰা’। লাহিড়ী মহাশয়ৰ দীক্ষাৰ অংশ হিচাপে বাবাজীয়ে এই ঠাইতে এখন সোণৰ প্ৰাসাদ প্ৰকট কৰিছিল, সেই অধ্যায়ত সেই কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই বিৱৰণৰ বাবেই ভক্তসকলৰ মনত এই গুহা সাক্ষাতৰ লিখিত বিৱৰণৰ পৰা অবিচ্ছেদ্য হৈ পৰিছে।

উত্তৰাখণ্ডৰ আলমোৰা জিলাৰ দ্বাৰাহাটৰ ওচৰৰ কুকুচিনা গাঁৱৰ পৰা প্ৰায় পঁয়তাল্লিশ মিনিটৰ অৰণ্য-পথৰ খোজত গুহাটো আছে। এই ডাঙৰবোৰত বিয়পি থকা বিশাল পবিত্ৰ স্থানৰ সমষ্টিৰ হৃদয়স্থল এইটোৱেই। বাবাজীৰ ডাঙৰৰ ভৰিত স্মৃতি ধ্যান মন্দিৰ আছে, যি এখন ধ্যান-ভৱন, যিয়ে বিশ্বৰ সকলো ঠাইৰ ক্ৰিয়া যোগ সাধকক মৌন সাধনাৰ বাবে স্বাগতম জনায়। উপত্যকাখন চাই থকা এটা ওখ শিখৰত দুনাগিৰি বৈষ্ণৱী মন্দিৰ আছে, এখন প্ৰাচীন শক্তি-ক্ষেত্ৰ, যেতিয়াৰ পৰা বৈদিক যুগৰ পৰা ঋষিসকলে কুণ্ডলিনী ধ্যান কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। দ্বাৰাহাট নগৰতে দ্বাৰাহাট ধ্যান কেন্দ্ৰ আছে, যিটো ভাৰতৰ যোগোদা সৎসংগ সমিতিয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। এই একে ধাৰা আগবঢ়াবলৈ পৰমহংস যোগানন্দে সেই সংস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

এই হিমালয়ৰ গুহাত সঞ্চাৰিত সাধনাই শ্বাসক শান্ত কৰি আৰু মেৰুদণ্ডৰ চক্ৰৰ সৈতে, সুষুম্না নাড়ীৰ জৰিয়তে অভ্যন্তৰীণ শক্তিৰ সঞ্চালনৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰিয়ৰ উদ্দীপনা শান্ত কৰি আধ্যাত্মিক বিকাশ দ্ৰুত কৰে বুলি কোৱা হয়। ঐতিহ্যৰ বিশ্বাস যে সম্পূৰ্ণ পাৰিবাৰিক দায়িত্ব বহন কৰা গৃহস্থসকলেও সাংসাৰিক কৰ্তব্য কেতিয়াও ত্যাগ নকৰাকৈ, শ্বাসহীন নিৰ্বিকল্প সমাধিৰ ওচৰলৈ যাব পাৰে। গুহাৰ দুৱাৰত বাবাজীয়ে লাহিড়ী মহাশয়ক দিয়া সেই একে উপদেশ এইটো। যোগানন্দে নিজে ‘এজন যোগীৰ আত্মজীৱনী’ত এই কাহিনী কোৱাৰ দ্বাৰা এই সাধনা বিশ্বৰ লাখ লাখ মানুহৰ ওচৰলৈ পৌঁছিছিল। আজিও বেছিভাগ সাধকে দুনাগিৰি গুহাৰ বিষয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই গ্ৰন্থৰ জৰিয়তেই জানে।

গুহাত আৰু ক্ৰিয়া যোগৰ বিশাল পৰম্পৰাৰ সৰ্বত্ৰ, ভক্তসকলে হিমালয়ৰ গুৰুক সন্মান জনাই গুৰু স্তোত্ৰ পাঠ কৰে: অখণ্ডমণ্ডলাকাৰং, ব্যাপ্তং যেন চৰাচৰম্, তৎপদং দৰ্শিতং যেন, তস্মৈ শ্ৰীগুৰৱে নমঃ। চলন্ত আৰু অচল সৃষ্টিৰ সমগ্ৰ অখণ্ড ব্ৰহ্মাণ্ডত ব্যাপ্ত দিব্যৰ পৰম অৱস্থা প্ৰকাশ কৰা শ্ৰেষ্ঠ গুৰুক প্ৰণাম।

বেছিভাগ তীৰ্থ-ভূদৃশ্যই শতিকাৰ পিছত শতিকাৰ ধৰি নিজৰ পবিত্ৰ ভূগোল সঞ্চয় কৰে, পিছৰ প্ৰজন্মৰ ভক্তসকলে নতুন ঠাই যোগ কৰে। দুনাগিৰি ক্ষেত্ৰই ইয়াৰ পবিত্ৰ অৰ্থৰ বহুখিনি ১৮৬১ চনৰ এটি দুপৰীয়াৰ ফলাফলত ঘনীভূত কৰিলে, যেতিয়া এটি মাতে এজন হিচাপৰক্ষকক এটি মাত্ৰ ডাঙৰৰ ঢাললৈ মাতিছিল। তাৰ পিছৰ পৰা সেই গুহাৰ চাৰিওফালে যিবোৰ নিৰ্মাণ হৈছে, ইয়াৰ ভৰিৰ ধ্যান-ভৱন, যোগানন্দৰ সমিতিয়ে পিছত প্ৰতিষ্ঠা কৰা কেন্দ্ৰৰ বিশাল জাল, সেই সকলো সেই এটা সাক্ষাতৰ পৰা বাহিৰলৈ বিকিৰিত হৈছে, স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈ পিছত একত্ৰিত হোৱা নহয়।

বাবাজীয়ে লাহিড়ী মহাশয়ক দিয়া উপদেশক বহুতো ধ্ৰুপদী ত্যাগ-শিক্ষাৰ পৰা পৃথক কৰে তাৰ স্পষ্ট লক্ষ্য-শ্ৰোতাবৰ্গ। এই কৌশল আগবঢ়াই দিয়াৰ আগতে বাবাজীয়ে তেওঁক হিচাপৰক্ষকৰ পদ বা পৰিয়ালৰ প্ৰতি দায়িত্ব ত্যাগ কৰিবলৈ কোৱা নাছিল; বৰং সেইবোৰ দায়িত্ব বহন কৰা আন্তৰিক গৃহস্থসকলক ইয়াক শিকাবলৈ কৈছিল, কাৰণ তেওঁলোকেই সেই দায়িত্বসমূহ বহন কৰি আছিল। এই কৌশলৰ সমগ্ৰ পৰিকল্পনা, অৰ্থাৎ সাধাৰণ কৰ্মজীৱনৰ প্ৰয়োজনৰ সৈতে খাপ খোৱা শ্বাস-সাধনা, যাৰ বাবে জীৱনৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ প্ৰয়োজন নহয়, সোণৰ প্ৰাসাদ বা পাহাৰৰ মাতৰ দৰেই সৰাসৰি এই প্ৰতিষ্ঠাপক উপদেশক প্ৰতিফলিত কৰে।

এটি পবিত্ৰ গুহাই সাধাৰণতে কোনো গ্ৰন্থই তাক বৰ্ণনা কৰাৰ বহু আগতে, প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মৰ ধৰি হস্তান্তৰিত স্থানীয় স্মৃতিৰ জৰিয়তে তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে। দুনাগিৰিৰ গুহাই ভক্তি-ভূগোলত আন এটা পথ ল’লে। বাবাজীয়ে ভিতৰত কি কৰিছিল তাৰ যোগানন্দৰ নিজৰ লিখিত বিৱৰণৰ জৰিয়তে ই লাখ লাখ পাঠকলৈ পৌঁছিল, তেওঁলোকৰ বেছিভাগে তালৈ যাব বুলি আশা কৰাৰ বহু দশক আগতে। বহু ক্ৰিয়া যোগীৰ বাবে ‘এজন যোগীৰ আত্মজীৱনী’ৰ সেই অধ্যায়টোৱেই প্ৰথমে আহে, আৰু কুকুচিনালৈ আৰু অৰণ্যাবৃত ডাঙৰৰ শিলাখণ্ডলৈ শাৰীৰিক তীৰ্থযাত্ৰা বহু পিছত আহে, যদিহে কেতিয়াও আহে। লিখিত শব্দ আৰু শিলাৰ গুহা একে তীৰ্থযাত্ৰাৰ দুটা অৰ্ধাংশ। সিহঁত পৃথকে পৃথকে কৰিব পাৰি, কিন্তু এটাক আনটোৰ পৰা পৃথক কৰি বুজিবলৈ সিহঁত কেতিয়াও উদ্দেশ্য কৰা হোৱা নাছিল।