රන් හංසයා සහ ලෝභී මව

අතීතයේ බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රාජ්‍යය කළ සමයෙහි, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ගෞරවනීය බමුණු කුලයක උපත ලැබූහ. වැඩිහිටි වියට පත් උන්වහන්සේ විවාහ වී, නන්දා, නන්දවතී සහ සුන්දරීනන්දා යන දියණියන් තිදෙනා ලැබූහ. උන්වහන්සේ ධර්මිෂ්ඨ හා භක්තිමත් ගිහි ජීවිතයක් ගත කළහ. මරණයෙන් පසු, උන්වහන්සේගේ නිර්මල ජීවිතයේ පින් ඵල දුන්හ: ඝන රන් පියාපත් ඇති, අතීත ජාති සිහිපත් කළ හැකි තේජාන්විත රන් හංසයෙකු වන සුවණ්ණහංස ලෙස උන්වහන්සේ නැවත උපත ලැබූහ.

රන් හංසයා දිව්‍ය දෘෂ්ටියෙන් අහසේ සිට පහළට බලා, තමා පසුපස හැර ගිය පවුල සොයා ගත්තේය. ඔවුන් ඉතා දුගී බවට පත් වී සිටින බව ඔහු දුටුවේය. ස්වාමිපුරුෂයා සහ පියා නැති වීමෙන් ඔහුගේ බිරිඳ සහ දියණියන් තිදෙනා අනුන්ගේ නිවාසවල ධාන්‍ය කොටමින් සහ ඇට ඇඹරීමෙන් කුලී වැඩ කරමින්, ඉතා සුළු ආහාර ලබා ජීවත් වූහ; ඔවුන්ගේ ඇඳුම් ඉරී ගිය, අතිශය දුක්ඛිත තත්ත්වයේ විය.

පැරණි පවුල කෙරෙහි හංසයාගේ හදවත අනුකම්පාවෙන් පිරුණි. ඔහු සිතුවේය: “මගේ භාර්‍යාව සහ දියණියෝ මුදල් නැතිකම නිසා දරුණු දුකෙන් පෙළෙති. මගේ ශරීරය පිරිසිදු රන් පිහාටුවලින් වැසී ඇත. මම කලින් කලට ඔවුන්ට එක් පිහාටුවක් දුන්නොත්, ඔවුන්ට එය විකුණා කිසිවක් නැතිව ජීවත් විය හැක.” මේ අදිටනින් ඔහු තම පැරණි නිවස බලා පියාසර කොට, නිවසේ වහලයේ කඳ මත බැස ගත්තේය.

දිලිසෙන එම පක්ෂියා දැකීමෙන් කාන්තාවෝ විස්මයට පත් වූහ. මෘදු මිනිස් හඬින් හංසයා කතා කළේය: “බිය නොවන්න. මම ඔබේ ස්වාමිපුරුෂයා සහ පියා වෙමි; දැන් ඔබට පෙනෙන ආකාරයට නැවත උපත ලබා සිටිමි.” ඔවුන්ගේ දුක් වින්දනය තමාට ඉවසිය නොහැකි නිසා ආපසු පැමිණි බව ඔහු කීය. දිලිසෙන එක් රන් පිහාටුවක් ඔහු හෙළා, එය වෙළඳපොළේ විකුණන ලෙස ඔවුන්ට කීය; අවශ්‍ය වන සෑම අවස්ථාවකම නැවත පැමිණ තවත් පිහාටුවක් ගෙන එන බවට පොරොන්දු විය.

තම වචනය රැකීමෙන්, රන් හංසයා නැවත නැවතත් පැමිණ, සෑම වරම එක් පිරිසිදු රන් පිහාටුවක් බැගින් තබා ගියේය. එම ස්ථාවර ධනයෙන් මව සහ ඇගේ දියණියන් තිදෙනා ස්ථිර නිවසක් ගොඩනඟා, යෝග්‍ය ඇඳුම් ඇඳ, තෘප්තිමත්ව ආහාර ගත්හ. කලක් ගත වන තුරු පවුලේ දීර්ඝ දුක අවසන් විය.

සමෘද්ධිය මවගේ සිත තෘප්තිමත් කළේ නැත; එය ඇගේ ලෝභය පෝෂණය කළේ පමණි. එක් දවසක ඇය දියණියන්ට පැවසුවාය: “පක්ෂීන්ගේ සිත විශ්වාස කළ නොහැකිය. ඔවුන්ගේ පියා කවදාහෝ දුර රටකට පියාසර කර, කවදාවත් ආපසු නොඑන්නේද කවුද දන්නේ?” “ඊළඟ වතාවේ ඔහු පැමිණි විට ඔහු අල්ලා, ඔහුගේ සියලු පිහාටු ගනිමු” ඇය කීවාය. තිදෙනා දියණියෝ බියට පත් වූහ. “අම්මේ,” ඔවුන් විරුද්ධ වූහ, “ඔහු අප විනාශයෙන් බේරා ගත්තේය. අපට අවශ්‍ය සියල්ල දැනටමත් ඇත. ඔහුට හානි නොකරන්න.”

නමුත් මව ඇසුම් නොදුන්නාය. රන් හංසයා පෙර මෙන් විශ්වාසයෙන් ගෙවතුවට බැස ආ විට, ඇය දෙඅත්වලින් ඔහුව බැඳ ගෙයි ඇතුළට ඇදගෙන ගියාය. වේදනාවෙන් කෑගසන හඬ නොතකා, ඇය බලහත්කාරයෙන් ඔහුගේ සියලු පිහාටු උදුරා දැමුවාය. එහෙත් එක් එක් රන් පිහාටුව ඔහුගේ ශරීරයෙන් ගලවා ගත් මොහොතේම එහි බැබළීම නැති විය. ඇගේ අතට පත් වූ පිහාටු තවදුරටත් රන් නොවී, කොක් පක්ෂියාගේ රළු හා අගය රහිත පිහාටු මෙන් විය.

කලකිරීමට පත් වූ මව, තුවාල වූ, ලේ වැගිරෙන පක්ෂියා පැරණි ධාන්‍ය කූඩයකට දැමුවාය. ඇගේ අනුකම්පා සහිත දියණියෝ රහසේ තුවාල සුව කර, කලින් කලට ඔහුට ආහාර දුන්හ; කාලයත් සමඟ නව පිහාටු නැවත වැඩුණි. එහෙත් නැවත වැඩුණු පිහාටු සාමාන්‍ය සුදු පිහාටු වූ අතර, රන් වර්ණයේ කිසිදු සලකුණක් නොවීය. හංසයාගේ පියාපත් නැවත ඔහුට ගමන් කිරීමට හැකි වූ විට, ඔහු අහසට නැඟී, හිමාලය දෙසට ගමන් මං යොමු කළේය; ඉන් පසු ඔහු එම නිවසට කිසි විටෙකත් ආපසු නොආවේය.

මෙම ජාතක අංක 136 ඛුද්දක නිකායේ ජාතකට්ඨවණ්ණනාව තුළ ආරක්ෂා වී ඇත; එය පාලි ත්‍රිපිටකයේ උපදින කථා එකතු කරන අට්ඨකථා සංග්‍රහයකි. භික්ෂුණියක වස්ත්‍ර හා පිණ්ඩපාත පිළිබඳ තෘප්තිමත් නොවන තණ්හාව සංඝයා අතර කුප්‍රසිද්ධ වූ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ එය රැස් වූ භික්ෂූන්ට වදාළ සේක. සෑම ජාතකයක්ම අවසානයේ දැක්වෙන හඳුනාගැනීම වන සමෝධානයේදී, උන්වහන්සේ පැරණි කථාවේ පුද්ගලයන් කවුරුන් බවට පත් වී සිටින්නේදැයි හෙළි කළ සේක. ලෝභී මව භික්ෂුණී ථුල්ලනන්දාගේ පෙර ජාතියක් බව, ඇගේ ගුණවත් දියණියන් තිදෙනා ථුල්ලනන්දාගේ ම සහෝදරියන් තිදෙනෙකු ලෙස සංඝයා තුළ නැවත උපත ලැබූ බව ඔවුන් වදාළ සේක.

මෙම කථාව මඟින් බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ ධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්තයක් ඉගැන්වූහ: සන්තුට්ඨි, එනම් සතුට. එය වෙනත් තැනක උන්වහන්සේ මිනිසකුට තිබිය හැකි උතුම්ම ධනය ලෙස ප්‍රකාශ කළ සේක — “සන්තුට්ඨි පරමං ධනං”. ආදරයෙන් නිදහසේ දුන් හංසයාගේ පිහාටු පවුලට අනන්තව ජීවත් වීමට ඉඩ සලසන්නට විය. එම පිහාටු, බිය හා ලෝභය නිසා බලහත්කාරයෙන් උදුරා ගත් විට, ගලවා ගත් ක්ෂණයේම වටිනාකම නැති විය. ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් හා ඉවසීමක් නැතිකමෙන් ගනු ලබන දේ, එය ලබා ගැනීමට වටිනා කළ ඒ ම වටිනාකම අහිමි කරයි — මෙය ජාතකය උගන්වයි.