ઓંકારેશ્વર મહાત્મ્ય

ૐકારેશ્વરના મહાત્મ્યનો આરંભ થાય છે. પાર્વતીજીએ કહ્યું: હે મહાદેવ! આપ મહાન આનંદ અને કરુણાના અમૃત સમુદ્ર છો. મેં મહાકાલગણનું ઉત્તમ આખ્યાન સાંભળ્યું.

હવે બીજું કયું ક્ષેત્ર તમને પ્રિય છે, હે મહેશ્વર? હે શંભો! તમે સર્વ ક્ષેત્રોના સ્વામી છો, તેથી કૃપા કરીને સર્વોત્તમ ક્ષેત્રનું વર્ણન કરો.

ઈશ્વરે કહ્યું: હે ઉત્ફુલ્લ કમળમુખી! એક ઉત્કૃષ્ટ ક્ષેત્ર છે, જેનું નામ પવિત્ર ‘ૐકાર’ છે, અને તે કલિકાળના પાપોનો નાશ કરનાર છે.

ત્યાં હજારો ઉત્તમ શૈવગણો સદા નિવાસ કરે છે. તે સર્વે ક્ષણે ક્ષણે મારા લિંગની પૂજા કરે છે.

તેઓ પ્રકાશિત હોવાથી નિત્ય તેજસ્વી છે, શાંત, દાંત અને જિતેન્દ્રિય છે. તેઓ ઉત્તમ રુદ્રાક્ષના ભૂષણોથી સજ્જ છે અને લલાટની આંખ (તૃતીય નેત્ર) પર મન સ્થિર કરીને રહે છે.

ત્યાં સરિતાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી નર્મદા નદી છે, જે લિંગને સ્પર્શ કરતી તરંગોવાળી છે. તે સદા કલ્યાણકારી છે — તેમાં સ્નાન, પાન અને અવગાહનથી પુણ્ય મળે છે.

તે નદી પાપસમૂહનો નાશ કરનારી, વાયુને વેગ આપનારી અને અતિશય શીતળ છે. હે સુંદર હાસ્યવાળી! ત્યાં ઉત્કૃષ્ટ કુંડ છે જેનું નામ ‘ૐકાર’ છે.

તે કુંડના દર્શનમાત્રથી મનુષ્ય મારા લોકમાં ચિરકાળ વાસ કરે છે. તે કુંડના જળના પાનથી હૃદયમાં (મારું) લિંગ પ્રગટ થાય છે.

સાધકો મોક્ષ માટે તે કુંડનું શીતળ જળ પીવે છે. તે કુંડના જળથી તર્પણ કરાયેલા પિતૃઓ તૃપ્તિ પામે છે.

તે કુંડના રક્ષણાર્થે મેં સદા ગણોની સ્થાપના કરી છે — કુંડધાર આદિ મુખ્ય ગણો, જેઓ શૂળ અને મુદ્ગર ધારણ કરે છે.

તેઓ ગજેન્દ્રના ચર્મથી વસ્ત્ર ધારણ કરે છે, સિંહ સમાન પરાક્રમી છે અને શક્તિશાળી ઇન્દ્ર (હરીન્દ્ર) જેવા સામાને પણ જીતી શકે છે. તેઓ ગિરીન્દ્ર સમાન મહાકાય છે.

તેઓ સર્વે ધનુષ અને બાણ હાથમાં ધારણ કરે છે, જટાઓથી શોભતા શિરવાળા છે. તેઓ ‘અગ્નિ’ આદિ મંત્રોથી ભસ્મ ઉડાડીને શરીર લગાવે છે.

તે સર્વ ગણો યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે અને સ્થૂળ શરીરવાળા છે. તેમના જેવો અહંકાર અને ગર્વ ધરનાર અન્ય કોઈ નથી.

આ ગણોની અનુજ્ઞા વિના, એક વખત અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલો, ઉદ્ધત મરુત્પતિ ઇન્દ્ર અભ્ર (મેઘ) ના રાજા આયરાવત હાથી પર ચઢીને નર્મદાના જળમાં ક્રીડા કરવા આવ્યો.

તે શચી સાથે ત્વરિત થઈને ત્યાં આવ્યો, હે શિવે! ત્યારે તે સર્વ ગણપતિઓ ક્રોધથી ભરાયા.

તેઓએ હાથી સહિત ઇન્દ્રને સાગરમાં ફેંકી દીધો, અને શચી સહિત તે સુરેશ્વરને, તથા વરુણ આદિ અન્ય દેવોને પવન અને અગ્નિ સમાન શસ્ત્રોથી વીંધી નાખ્યા.

અન્ય ગણોએ તીક્ષ્ણ ધારવાળી તલવારો, અતિ તીક્ષ્ણ બાણો અને મુદ્ગરોથી દેવોને, તેમના વાહનો, આયુધો અને ભૂષણો સહિત વીંધી નાખ્યા.

ત્યારે ગણેશ્વરોએ ક્ષણમાં દેવોને વાહનો સહિત રક્તસ્રાવ કરતા, લથડતા, ભયભીત, મૂંઝાયેલા અને મુક્ત કેશવાળા બનાવી દીધા.

અપ્સરાઓ પણ એ જ રીતે કંગાળ બની, રડતી અને વિખેરાયેલા કેશવાળી થઈ ગઈ. તેઓ ‘હાહા, બત’ કરીને ચીસો પાડતી હતી, તેમના વસ્ત્ર રક્તથી ભીના થઈ ગયા.

આ રીતે ઇન્દ્ર આદિ સર્વ દેવગણો ભયથી કંપિત થઈ, ત્યાં આવેલા ૐકાર સ્વરૂપ લિંગ — જે ઈશ્વર છે — તેની શરણમાં ગયા.