કલ્યાણમંદિર સ્તોત્ર
કલ્યાણમંદિર સ્તોત્ર એ એક જૈન પ્રાર્થના છે જે ભગવાન જિનેશ્વરની સ્તુતિ કરે છે અને તેમની ભક્તિ દ્વારા જીવનના દુઃખોમાંથી મુક્તિ મેળવવાના માર્ગને દર્શાવે છે.
શ્લોકો
આ કલ્યાણમંદિર સ્તોત્ર છે. ૐ, સિદ્ધ ભગવંતોને નમસ્કાર હો.
શ્લોક 1
જેની કાંતિથી ચંદ્ર પ્રકાશિત થાય છે, જે મેઘરહિત મંગલ ગુણોમાં ઉત્સવની શોભા ધરાવે છે, તે પરબ્રહ્મ સ્વરૂપ કંઈક અંશે આપણને અને બીજાઓને નિર્મળ તત્ત્વરૂપે પ્રથમ જિનેન્દ્ર તરીકે પ્રકાશે છે.
શ્લોક 2
સંસારરૂપી ઘોર વનમાં ભટકતા અને ભવરૂપી માર્ગમાં તાપના તાપથી પીડાતા જીવોને, તમારા પાદપંકજની રજના કણોનો સમૂહ ભવના વ્યસનોની ઔષધિ અને મંગલકારી બનો.
શ્લોક 3
ભક્ત દેવો અને મુનિઓ દ્વારા પૂજિત, પ્રસિદ્ધ પ્રભાવવાળા, અને ભક્તિપૂર્ણ મનથી તમારા દ્વારા સ્તુત કરાયેલા જિનેશ્વરના ચરણકમળયુગ્મને હું સતત વંદન કરું છું, જેથી ભવના તાપ શાંત થાય.
શ્લોક 4
પ્રચંડ તરંગમાળા અને ભયંકર મકરોથી ભરેલા સમુદ્રમાં ભયથી વ્યાકુળ થયેલા લોકો માટે, તમારા નામમંત્રનું ચિંતન કરવું એ આધાર બને છે અને તે ભવના દુઃખોને હરી લે છે.
શ્લોક 5
ઊંચા ફેણવાળા અને મણિઓ જેવા દાંતવાળા સર્પના ઘોર વિષમાં ગ્રસ્ત થયેલા લોકો માટે, તમારા નામનો કીર્તન કરવો તે સોના અને દિવ્ય રત્નોની છાયા અને ચમકથી તે ઉગ્ર વિષને શાંત કરે છે.
શ્લોક 6
મોટા હાથીઓના ઘોર યુદ્ધમાં કચડાઈ જાય છે અને બધી દિશાઓ ધૂમાડાથી વ્યાપ્ત છે, ત્યાં તમારા પાદપદ્મયુગ્મનું મનમાં સ્મરણ કરનારા લોકોને તરત જ વિજય થાય છે, તેઓ વિજયી બને છે.
શ્લોક 7
ઉન્મત્ત હાથી, ગજેન્દ્ર અને ઘોડાઓથી ભરેલા યુદ્ધભૂમિમાં પરાજય પામતા લોકો, તમારા પાદપદ્મયુગ્મનું મનમાં સ્મરણ કરીને શત્રુઓનો નાશ કરે છે અને ચિરકાળ વિજય મેળવે છે.
શ્લોક 8
ઘોર અંધકાર અને પૃથ્વી પર દુસ્તર અગ્નિના સમયે, તમારા નામના કીર્તનમાં રત પુરુષો નિર્વાણરૂપી શીતળ અને અપ્રમેય પદને પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 9
અસુરોના મસ્તક પરના ચંદ્રકલા જેવી કાંતિવાળા, સુંદર મણિઓથી વિભૂષિત, અને ભક્તોના સમૂહ દ્વારા નમન કરાયેલા ચરણોને મુનિરાજો તેમના ગુણગણો સાથે પૃથ્વી પર મુક્તિ માટે સ્તુતિ કરે છે.
શ્લોક 10
તમારા પાદપદ્મયુગ્મને નમન કરનારા દેવોના મસ્તક પરના વિકસિત કમળમાંથી મધુ નીકળે છે. ભ્રમરો અને ભમરીઓ સાથે તમારા ચરણકમળની સતત સેવા થાય છે અને કીર્તિ ગવાય છે.
શ્લોક 11
ધીમે ધીમે ચાલતા પગની શી જરૂર? તમારા પાદારવિંદયુગ્મ, જે ભ્રમરાવલિથી શોભતા મણિહારથી સુશોભિત છે, તેને મનમાં સ્મરણ કરનારા સાધુજનો સંસારરૂપી સમુદ્રને સરળતાથી તરી જાય છે.
શ્લોક 12
તમારા પાદપદ્મયુગ્મને નમન કરનારા મનુષ્યો માટે કરોડો મંગલો વડે પણ શું દુર્લભ છે? જેના સ્મરણમાત્રથી જન્મ-મરણાદિ સર્વ દુઃખો નાશ પામે છે.
શ્લોક 13
હે દેવ, તમારા પાદપદ્મયુગ્મની ફરતે ભ્રમણ કરતો ભ્રમર શું નથી કહેતો? શું તે પૃથ્વી પર મુક્તિમાર્ગ પામીને ચામર અને મરુતના સ્વામી જેવો નથી થતો?
શ્લોક 14
હે દેવ, ધીમી ગતિથી શું થાય? તમારા પાદારવિંદયુગ્મને હૃદયમાં ધારણ કરનારાઓનો પાપરાશિ તરત જ પૃથ્વી પર નાશ પામે છે, જેમ વાદળો સમુદ્રમાં ઓગળી જાય છે અને મંગલ જળ ઉત્પન્ન કરે છે.
શ્લોક 15
જે લોકો તમારા નામનું ગાન કરે છે, તેમના કર્મમલનો લેશમાત્ર પણ સંસારબંધનકારક નથી. મુનિઓ તે ગુણગણોનું ગાન કરે છે અને તેઓ પરમ અપ્રમેય પદને પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 16
જન્મ અને વૃદ્ધાવસ્થાના ભયને નાશ કરનાર તમારા નામમંત્રને જે સતત મનમાં સ્મરણ કરે છે, તે સુરાસુરપૂજિત પ્રભુના ભક્તના સર્વ સંસારદુઃખ તરત જ નાશ પામે છે, ભવતાપની શાંતિ માટે.
શ્લોક 17
અગ્નિના કણોથી દગ્ધ થયેલા વનપ્રાંતમાં સંસારરૂપી ઘોર જંગલમાં ભટકતા જીવો માટે, તમારા નામના કીર્તનમાં રત પુરુષો નિર્વાણરૂપી શીતળ અને અપ્રમેય પદને પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 18
ઇન્દ્રની વિદ્યુત અને સુરેન્દ્રના સુનીલ કાંતિ જેવી શોભાવાળા, સુંદર મણિઓથી વિભૂષિત, અને ભક્તોના સમૂહ દ્વારા નમન કરાયેલા ચરણોને મુનિરાજો તેમના ગુણગણો સાથે પૃથ્વી પર મુક્તિ માટે સ્તુતિ કરે છે.
શ્લોક 19
સમુદ્રમાં રહેનારા અને સમુદ્રજળ, સોના અને રત્નો મેળવનારાઓના જન્મનું શું ફળ? જેઓ તમારા પદમાં જ એકરસ છે, તેઓ પૃથ્વી પર મુક્તિભાગી થઈને મુક્તિ માટે તમારા ગુણગણોનું ગાન કરે છે.
શ્લોક 20
કરોડો મંગલો સાથે પણ જન્મનું શું ફળ? જેનું નામ સંસારબંધનકારક નથી, તે ગુણગણોને મુનિઓ ગાય છે અને તેઓ પરમ અપ્રમેય પદને પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 21
તે નિર્મળ આત્માના પાપની શી ગણના? સંસારરૂપી ઘોર જંગલમાં ભટકતા જીવો માટે, તમારા નામના કીર્તનમાં રત પુરુષો નિર્વાણરૂપી શીતળ અને અપ્રમેય પદને પ્રાપ્ત કરે છે.
શ્લોક 22
સેંકડો મંગલો શાંત થયા હોય અને દેવગણોની આરાધના કરીને પ્રસાદ મેળવ્યા હોય તો શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 23
પૃથ્વી પર મનુષ્યોના જન્મનું શું સફળ? જેમના હૃદયમાં તમારા મંદ ગતિવાળા પંકજયુગ્મ, જે ભ્રમરાવલિથી શોભતા મણિહારથી સુશોભિત છે, તે પ્રકાશતું નથી અને મોહનો નાશ કરતું નથી.
શ્લોક 24
જગતને આપેલું સર્વ દાન શું કામનું? અથવા નિયમ, સંયમ અને પંચાગ્નિ તપ શું કામનું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 25
અપ્રમેય તીર્થોની સેવા શું કામની? અથવા પૃથ્વી પર ભૂતનાથોએ હવે શું કર્યું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 26
કરોડો મંત્રજપ કર્યા હોય તો શું? અથવા કરોડો દુષ્કર તપ કર્યા હોય તો શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 27
દાન, યજ્ઞ અને સુતપ્ત તપથી શું? અથવા સેંકડો તીર્થસેવનથી શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 28
આ લોકમાં મંદમતિઓએ શું કર્યું? અથવા સુચરિત અને સુકૃતોએ શું કર્યું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 29
સેંકડો મંગલો શાંત થયા હોય અને દેવગણોની આરાધના કરીને પ્રસાદ મેળવ્યા હોય તો શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 30
પૃથ્વી પર મનુષ્યોના જન્મનું શું સફળ? જેમના હૃદયમાં તમારા મંદ ગતિવાળા પંકજયુગ્મ, જે ભ્રમરાવલિથી શોભતા મણિહારથી સુશોભિત છે, તે પ્રકાશતું નથી અને મોહનો નાશ કરતું નથી.
શ્લોક 31
જગતને આપેલું સર્વ દાન શું કામનું? અથવા નિયમ, સંયમ અને પંચાગ્નિ તપ શું કામનું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 32
અપ્રમેય તીર્થોની સેવા શું કામની? અથવા પૃથ્વી પર ભૂતનાથોએ હવે શું કર્યું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 33
કરોડો મંત્રજપ કર્યા હોય તો શું? અથવા કરોડો દુષ્કર તપ કર્યા હોય તો શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 34
દાન, યજ્ઞ અને સુતપ્ત તપથી શું? અથવા સેંકડો તીર્થસેવનથી શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 35
આ લોકમાં મંદમતિઓએ શું કર્યું? અથવા સુચરિત અને સુકૃતોએ શું કર્યું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 36
સેંકડો મંગલો શાંત થયા હોય અને દેવગણોની આરાધના કરીને પ્રસાદ મેળવ્યા હોય તો શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 37
પૃથ્વી પર મનુષ્યોના જન્મનું શું સફળ? જેમના હૃદયમાં તમારા મંદ ગતિવાળા પંકજયુગ્મ, જે ભ્રમરાવલિથી શોભતા મણિહારથી સુશોભિત છે, તે પ્રકાશતું નથી અને મોહનો નાશ કરતું નથી.
શ્લોક 38
જગતને આપેલું સર્વ દાન શું કામનું? અથવા નિયમ, સંયમ અને પંચાગ્નિ તપ શું કામનું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 39
અપ્રમેય તીર્થોની સેવા શું કામની? અથવા પૃથ્વી પર ભૂતનાથોએ હવે શું કર્યું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 40
કરોડો મંત્રજપ કર્યા હોય તો શું? અથવા કરોડો દુષ્કર તપ કર્યા હોય તો શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 41
દાન, યજ્ઞ અને સુતપ્ત તપથી શું? અથવા સેંકડો તીર્થસેવનથી શું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 42
આ લોકમાં મંદમતિઓએ શું કર્યું? અથવા સુચરિત અને સુકૃતોએ શું કર્યું? જેના હૃદયમાં તમારી કથા સ્થિત છે, જે મંગલમયી અને સંસારતારણકારી છે, તે ભવતાપની શાંતિ માટે છે.
શ્લોક 43
આ પ્રમાણે શ્રી સિદ્ધસેન દિવાકર સૂરિરચિત કલ્યાણમંદિર સ્તોત્ર સંપૂર્ણ થયું.
શ્લોક 44
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ સ્તોત્ર જૈન પરંપરામાં અત્યંત પૂજનીય છે અને તેની રચના પ્રાચીન જૈન આચાર્ય સિદ્ધસેન દિવાકરસૂરિએ કરી હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેનો પાઠ સામાન્ય રીતે સવાર-સાંજ કે કોઈપણ શુભ અવસરે કરવામાં આવે છે, ખાસ કરીને માનસિક શાંતિ અને દુઃખોમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે. આ સ્તોત્રમાં ભગવાન જિનેશ્વર (તીર્થંકર) ના ગુણો અને તેમના નામસ્મરણની અદ્ભુત શક્તિનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Acharya Kumudachandra
Acharya Kumudachandra ની વધુ રચનાઓ
શું તમે જાણો છો?
રચયિતા
આ સ્તોત્રના રચયિતા સિદ્ધસેન દિવાકરસૂરિ છે, જે પાંચમી સદી (ઈ.સ.)ના પ્રખ્યાત જૈન આચાર્ય હતા. તેઓ જૈન તર્કશાસ્ત્ર અને ભક્તિકાવ્યના મહાન વિદ્વાન માનવામાં આવે છે. 'કલ્યાણમંદિરસ્તોત્ર' તેમની સૌથી પ્રચલિત અને પવિત્ર રચનાઓમાંની એક છે.
શીર્ષકનો અર્થ
'કલ્યાણમંદિર' એટલે 'મંગળનું મંદિર' અથવા 'શુભનું ધામ'. આ સ્તોત્ર જિનેશ્વર ભગવાનને સર્વ મંગલ અને કલ્યાણના આશ્રય તરીકે સ્તુતિ કરે છે. તેમનું ચરણ જ સાચા સુખ અને શાંતિનું નિવાસસ્થાન છે.
મુખ્ય વિષય
સ્તોત્રમાં જિનેશ્વરના ચરણો અને તેમના નામની અપાર શક્તિનો મહિમા ગાયો છે. ગમે તે ભયંકર સંકટ હોય – સમુદ્ર, સાપ, યુદ્ધ, અગ્નિ – ફક્ત તેમનું સ્મરણ તમામ દુઃખોનો નાશ કરીને મોક્ષ આપે છે. સ્તોત્રનો કેન્દ્રીય ભાવ છે કે ભગવાનના ચરણોની ભક્તિ જ સર્વોચ્ચ સાધન છે.
રચના અને શૈલી
આ સ્તોત્ર ૪૩ શ્લોકોનું છે. શરૂઆતમાં ભગવાનની સ્તુતિ અને પછીના શ્લોકોમાં વિવિધ સાંસારિક સંકટોનું વર્ણન કરીને તેમના ચરણોની રક્ષણાત્મક શક્તિ દર્શાવાઈ છે. અંતિમ શ્લોકોમાં પુનરાવર્તન દ્વારા ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે ભગવાનની કથા અને સ્મરણ સિવાય કોઈપણ સાધન વ્યર્થ છે.
ધાર્મિક મહત્વ
'કલ્યાણમંદિરસ્તોત્ર' જૈન સંપ્રદાયમાં અત્યંત પવિત્ર મનાય છે. તેનો નિયમિત પાઠ શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને રક્ષણ માટે કરવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આ સ્તોત્રનો નિષ્ઠાપૂર્વક જાપ કરવાથી ભવસાગરથી પાર ઉતરી શકાય છે અને મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.
