श्रीरामरक्षास्तोत्र
श्रीरामरक्षास्तोत्र एक प्राचीन संरक्षणात्मक स्तोत्र हो जसले भगवान् श्रीरामको आशीर्वाद र रक्षाको लागि प्रार्थना गर्दछ। यसको नियमित पाठले भक्तहरूलाई सबै प्रकारका भय र विपत्तिबाट बचाउने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
ॐ श्रीगणेशाय नमः भन्दै सुरु गरिएको यस श्रीरामरक्षास्तोत्र मन्त्रका ऋषि बुधकौशिक हुन् । देवता श्रीसीतारामचन्द्र हुन् । छन्द अनुष्टुप् हो । शक्ति सीता हुन् । कीलक श्रीमान् हनुमान् हुन् । श्रीरामचन्द्रको प्रीतिको लागि रामरक्षास्तोत्रको जप गर्ने विनियोग हो ।
श्लोक 1
अब ध्यान गर्ने विधि । ध्यान गर्नुपर्छ – श्रीरामचन्द्रलाई, जो आफ्नो घुँडासम्म लामो भुजा भएका, हातमा बाण र धनुष धारण गरेका, कमलको फूलजस्तो आसनमा बसेका, पहेँलो वस्त्र लगाएका, नयाँ कमलको पातजस्तो चम्किलो आँखा भएका, प्रसन्न मुद्रा भएका, देब्रे काखमा सीताजीलाई राखेका र उनको मुखकमलसँग मिलेको नेत्र भएका, कालो बादलजस्तो श्यामल वर्णका, विभिन्न आभूषणले जगमगाएका, टाउकोमा ठूलो जटाको मुकुट सजाएका छन् ।
श्लोक 2
यसरी ध्यान गर्नुपर्छ ।
श्लोक 3
रघुनाथको चरित्र सय करोड प्रकारले विस्तारित छ । त्यसको एउटा–एउटा अक्षरले पनि मानिसका ठूला ठूला पापहरू नाश हुन्छन् ।
श्लोक 4
नीलो उत्पल फूलजस्तो श्यामल वर्णको, कमलनयन, जानकी र लक्ष्मणसहित, जटाको मुकुटले सुसज्जित श्रीरामचन्द्रको ध्यान गरेर ।
श्लोक 5
हातमा तरबार, तूणीर, धनुष र बाण धारण गरेका, राक्षसहरूको अन्त गर्ने, आफ्नै लीलाले संसारको रक्षा गर्न प्रकट भएका, अजन्मा, सर्वव्यापी प्रभुको ध्यान गरेर ।
श्लोक 6
बुद्धिमान मानिसले यो पाप नाश गर्ने र सबै इच्छा पूरा गर्ने रामरक्षा पढ्नुपर्छ । राघवले मेरो शिरको रक्षा गरून्, दशरथपुत्रले मेरो निधारको रक्षा गरून् ।
श्लोक 7
कौशल्यानन्दनले मेरा आँखाको रक्षा गरून्, विश्वामित्रप्रियले मेरा कानको रक्षा गरून्, यज्ञरक्षाले मेरो नाकको रक्षा गरून्, सौमित्रिवत्सलले मेरो मुखको रक्षा गरून् ।
श्लोक 8
विद्यानिधिले मेरो जिब्रोको रक्षा गरून्, भरतद्वारा पूजितले मेरो कण्ठको रक्षा गरून्, दिव्यायुधधारीले मेरो काँधको रक्षा गरून्, भग्नेशकार्मुक (शिवको धनुष भाँच्ने)ले मेरा पाखुराको रक्षा गरून् ।
श्लोक 9
सीतापतिले मेरा हातको रक्षा गरून्, परशुरामलाई जित्नेले मेरो हृदयको रक्षा गरून्, खरदलको विनाशकले मेरो कम्मरको रक्षा गरून्, जाम्बवान्को आश्रयदाताले मेरो नाभिको रक्षा गरून् ।
श्लोक 10
सुग्रीवका स्वामीले मेरो नितम्बको रक्षा गरून्, हनुमत्प्रभुले मेरा जाँघको रक्षा गरून्, रघुश्रेष्ठले मेरो उरुको रक्षा गरून्, राक्षसकुलको नाश गर्नेले मेरो कटीको रक्षा गरून् ।
श्लोक 11
सेतुबन्ध गर्नेले मेरो घुँडाको रक्षा गरून्, दशमुख (रावण)को अन्त गर्नेले मेरो पिडौलाको रक्षा गरून्, विभीषणलाई सम्पत्ति दिनेले मेरो पाउको रक्षा गरून्, यसरी श्रीरामले मेरो पूरा शरीरको रक्षा गरून् ।
श्लोक 12
जो पुण्यात्मा मानिसले रामको बलले सुसज्जित यो रक्षा पढ्छ, ऊ दीर्घायु, सुखी, सन्तानयुक्त, विजयी र विनयी हुन्छ ।
श्लोक 13
पाताल, भूमि र आकाशमा विचरण गर्ने र छलपूर्वक हिँड्ने दुष्ट प्राणीहरू पनि रामको नामले रक्षित भएको व्यक्तिलाई हेर्नसमेत समर्थ हुँदैनन् ।
श्लोक 14
'राम', 'रामभद्र' वा 'रामचन्द्र' भनेर स्मरण गर्ने मानिस पापले लिप्त हुँदैन र भोग र मुक्ति दुवै प्राप्त गर्छ ।
श्लोक 15
संसारमा विजयी हुने एकमात्र मन्त्र 'रामनाम' ले रक्षित भएर जो मानिसले यसलाई कण्ठमा धारण गर्छ, उसको हातमा सबै सिद्धिहरू आउँछन् ।
श्लोक 16
यो 'वज्रपञ्जर' नामक रामकवचलाई जोले स्मरण गर्छ, उसको आज्ञा सर्वत्र अविघ्न हुन्छ र उसले जय र मङ्गल प्राप्त गर्छ ।
श्लोक 17
जसरी भगवान् शिवले सपनामा यो रामरक्षा आदेश दिए, त्यसरी नै बिहान उठेपछि बुधकौशिकले लेखे ।
श्लोक 18
कल्पवृक्षहरूको बगैंचाजस्तो (आनन्द दिने), सबै विपत्तिहरूको अन्त गर्ने, तीनै लोकमा मनोहर, त्यो श्रीमान् रामचन्द्र नै हाम्रा प्रभु हुन् ।
श्लोक 19
ती दुई युवा, रूपले सम्पन्न, कोमल, अत्यन्त बलशाली, कमलजस्ता विशाल आँखा भएका, चीर र कृष्णाजिन वस्त्र पहिरेका ।
श्लोक 20
फल र मूल खाने, इन्द्रियलाई वश गरेका, तपस्वी, ब्रह्मचारी, दशरथका यी दुई पुत्र, राम र लक्ष्मण भाइहरू ।
श्लोक 21
सबै प्राणीहरूको शरण लिन योग्य, सबै धनुर्धारीमा श्रेष्ठ, राक्षसकुलका नाशक, ती रघुश्रेष्ठ दुवैले हाम्रो रक्षा गरून् ।
श्लोक 22
हातमा तयार धनुष र बाण लिई, बाणको तूणीरलाई साथमा राखेर, ती राम र लक्ष्मण मेरो रक्षाको लागि सधैं मेरो अगाडि हिँडून् ।
श्लोक 23
कवच पहिरिएको, तरबार, धनुष र बाण धारण गरेको, त्यो वीर युवा रामचन्द्र लक्ष्मणसहित हाम्रो मनोरथजस्तै अगाडि बढ्दै हाम्रो रक्षा गरून् ।
श्लोक 24
दशरथपुत्र राम, वीर, लक्ष्मणसहित बलवान्, काकुत्स्थ, पूर्ण पुरुष, कौशल्यानन्दन, रघुश्रेष्ठ ।
श्लोक 25
वेदान्तले जान्न सकिने, यज्ञका स्वामी, पुराणपुरुषोत्तम, जानकीका प्रिय, श्रीमान्, अप्रमेय पराक्रमी ।
श्लोक 26
यी सबै नामहरू नित्य जप्ने, श्रद्धाले युक्त मेरो भक्तले अश्वमेधयज्ञभन्दा पनि बढी पुण्य प्राप्त गर्छ, यसमा संशय छैन ।
श्लोक 27
श्रीरामलाई दूर्वाको पातजस्तो श्यामल वर्ण, कमलनयन, पहेँलो वस्त्र भएका रूपमा दिव्य नामले स्तुति गर्ने मानिसहरू संसारमा फँस्दैनन् ।
श्लोक 28
श्रीरामलाई, जो लक्ष्मणभन्दा अग्रज, रघुश्रेष्ठ, सीतापति, सुन्दर, काकुत्स्थ, करुणाको सागर, गुणको खानी, ब्राह्मणप्रिय, धार्मिक, राजा, सत्यव्रत, दशरथका पुत्र, श्यामल, शान्त मूर्ति, संसारलाई मोहित गर्ने, रघुकुलको तिलक, राघव, रावणका शत्रु – यिनलाई म वन्दना गर्छु ।
श्लोक 29
रामाय, रामभद्राय, रामचन्द्राय, वेधसे (ब्रह्मास्वरूप), रघुनाथाय, नाथाय, सीतायाः पतये नमः ।
श्लोक 30
श्रीराम, राम, रघुनन्दन राम, राम, श्रीराम राम, भरतका अग्रज राम, राम, श्रीराम राम, युद्धमा डराउने (रणमा कठोर) राम, राम, श्रीराम राम, मेरो शरण हुनुहोस् राम, राम ।
श्लोक 31
श्रीरामचन्द्रको चरणलाई म मनले स्मरण गर्छु, श्रीरामचन्द्रको चरणलाई वचनले गाउँछु, श्रीरामचन्द्रको चरणमा शिरले नमस्कार गर्छु, श्रीरामचन्द्रको चरणमा म शरण पर्दछु ।
श्लोक 32
राम नै मेरी आमा हुन्, रामचन्द्र नै मेरा पिता हुन्, राम नै मेरो स्वामी हुन्, रामचन्द्र नै मेरा मित्र हुन्, दयालु रामचन्द्र नै मेरो सर्वस्व हुन् – म अरू कसैलाई चिन्दिन, चिन्दिन, चिन्दिन ।
श्लोक 33
जसको दायाँपट्टि लक्ष्मण र बायाँपट्टि जानकी (सीता) छन्, अगाडि हनुमान् छन्, त्यो रघुनन्दनलाई म वन्दना गर्छु ।
श्लोक 34
संसारलाई मोहित गर्ने, रणभूमिमा धीर, कमलनयन, रघुवंशका नाथ, करुणाको मूर्ति र करुणाको भण्डार, त्यो श्रीरामचन्द्रलाई म शरण पर्दछु ।
श्लोक 35
मनजस्तो वेग भएको, वायुजस्तो गति भएको, इन्द्रियलाई जितेको, बुद्धिमानहरूमा श्रेष्ठ, पवनपुत्र, वानरसेनाको प्रमुख, श्रीरामको दूत हनुमान्लाई म शरण पर्दछु ।
श्लोक 36
'राम' 'राम' भनी मीठो र मघुर अक्षरले कुजन गर्दै (गाउँदै) कविताको हाँगामा बसेको त्यो वाल्मीकिकोकिलालाई म वन्दना गर्छु ।
श्लोक 37
आपदाहरूको हरण गर्ने, सबै सम्पदाहरूको दान गर्ने, संसारलाई मोहित गर्ने श्रीरामलाई म पटक–पटक नमस्कार गर्छु ।
श्लोक 38
संसाररूपी बीजलाई भुट्ने (नष्ट गर्ने), सुख र सम्पदाको कमाइ गर्ने, यमदूतहरूलाई धम्क्याउने 'राम राम' भन्ने गर्जन नै हो ।
श्लोक 39
राम सधैं राजमणिको रूपमा विजयी हुन्छन्, म राम–रमेश (विष्णु)को भजन गर्छु, रामले नै राक्षससेनालाई मारे, त्यस रामलाई नमस्कार छ, रामभन्दा अर्को कुनै शरण छैन, म रामको दास हुँ, मेरो चित्त सधैं राममा लीन रहोस्, हे राम, मलाई उद्धार गर्नुहोस् ।
श्लोक 40
राम राम राम भन्दै म राममा रम्छु, हे मनोरम (राम), रामको नाम सहस्रनामसँग तुलना गर्न सकिन्छ, यो मेरो प्रिय वचन हो ।
श्लोक 41
यसरी बुधकौशिकद्वारा रचित श्रीरामरक्षास्तोत्र पूरा भयो । श्रीसीतारामचन्द्रलाई अर्पण होस् ।
श्लोक 42
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो स्तोत्र परम्परागत रूपमा बुधकौशिक ऋषिले रचना गरेको मानिन्छ। यसको पाठ सामान्यतया दैनिक रूपमा वा विशेष अवसरहरूमा गरिन्छ। यो रामभक्तिहरूको लागि अत्यन्त प्रिय र शक्तिशाली मानिन्छ। परम्परा अनुसार यसको पाठले सबै प्रकारका संकट र दु:खलाई हटाउँछ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Sage Budha Kaushika
Sage Budha Kaushika का थप रचनाहरू
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचयिता
यो स्तोत्र बुधकौशिक ऋषिद्वारा रचिएको हो, जसले शिवबाट सपनामा यो स्तोत्र प्राप्त गरेका थिए। यसको उल्लेख १५औँ श्लोकमा छ - 'आदिष्टवान् यथा स्वप्ने रामरक्षामिमां हरः'।
विशेषता
'रामरक्षास्तोत्र'लाई कवच (सुरक्षा कवच) मानिन्छ। यसको नियमित पाठले भक्तलाई सबै खालको विपत्ति र नकारात्मक शक्तिबाट बचाउँछ भन्ने विश्वास छ। १४औँ श्लोकमा यसलाई 'वज्रपञ्जर' (हीराको पिंजरा) भनिएको छ।
संरचना
यो स्तोत्र ३८ श्लोकहरूमा विभाजित छ र यसमा ध्यान, मन्त्र, तथा फलश्रुति समावेश छ। यसले रामको रूप, गुण, र कार्यहरूको वर्णन गर्दछ। त्यसले ६औँ देखि ११औँ श्लोकसम्म रामका विभिन्न अङ्गहरूको रक्षाको लागि प्रार्थना गरिएको छ।
लोकप्रिय श्लोक
२७औँ श्लोक 'रामाय रामभद्राय' अत्यन्त प्रसिद्ध छ र यो प्रायः पूजामा प्रयोग गरिन्छ। त्यसैगरी, ३०औँ श्लोक 'माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः' ले रामलाई सबै कुरा मानेको छ र यो भक्तिको सार हो।
आध्यात्मिक महत्त्व
१२औँ श्लोक अनुसार, 'राम' नामको स्मरण मात्रले पापबाट मुक्ति र भुक्ति (भौतिक सुख) र मुक्ति (आध्यात्मिक मुक्ति) दुवै प्राप्त हुन्छ। यसलाई 'राम नाम' को महत्त्वको उत्कृष्ट उदाहरण मानिन्छ।
सांस्कृतिक प्रभाव
यो स्तोत्र हिन्दू धर्ममा अत्यन्त श्रद्धाका साथ पढिन्छ, विशेष गरी रामनवमी र अन्य राम-सम्बन्धित पर्वहरूमा। यसको पाठले मानिसलाई दीर्घायु, सुख, सन्तान, विजय, र विनय प्रदान गर्छ भन्ने विश्वास छ (१२औँ श्लोक)।
Rama
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
