ଶ୍ରୀ ଅମରନାଥ ପବିତ୍ର ଗୁମ୍ଫା

ନୀଳମତ ପୁରାଣ ଓ ଭୃଗୁ ସଂହିତା ଅନୁସାରେ, ମା ପାର୍ବତୀ ଥରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ ଯେ ସେ କାହିଁକି ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମ ଓ ବିଲୟ ଭିତରେ ଥିବାବେଳେ ସେ କେମିତି ଅମର ରହନ୍ତି। ମହାଦେବ ଅମରତ୍ୱର ପରମ ରହସ୍ୟ (ଅମର କଥା) କହିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଲେ।

ଶିବ ଏପରି ଏକ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ସତ୍ୟ ଶୁଣି ନ ପାରିବ। ସେ ଉଚ୍ଚ ହିମାଚ୍ଛାଦିତ ହିମାଳୟକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ, ବାଟରେ ନିଜର ପବିତ୍ର ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ପରିତ୍ୟାଗ କରି: ପହଲଗାମରେ ନନ୍ଦୀ, ଚନ୍ଦନବାଡ଼ୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶେଷନାଗରେ ସର୍ପଗଣ, ଏବଂ ମହାଗୁଣାସ ଗିରିପଥରେ ଗଣେଶ। ଏହା ପରେ ହିଁ ସେ ଅମରନାଥ ଗୁମ୍ଫାର ପବିତ୍ର ଗର୍ଭଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରା କହେ ଯେ ଶିବଙ୍କ ହରିଣ ଚର୍ମ ତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଦୁଇଟି ଘୁଘୁ ଅଣ୍ଡା ଶିବ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ଅମର କଥାର କମ୍ପନ ଶୋଷି ନେଇଥିଲା:

• •
  ସେହି ଯୁଗଳ ଅମର ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପକ୍ଷୀରେ ଫୁଟି ଉଠିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ବି ହିମଶୀତଳ ଗୁମ୍ଫାରେ ବାସ କରନ୍ତି।
• •
  ବରଫଭରା ନଦୀ-ତଳ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ହିମ ପ୍ରାନ୍ତ ଉପରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପବିତ୍ର ଶ୍ୱେତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
• •
  ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଶାରୀରିକ ସହନଶୀଳତାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତି ନିର୍ଭୟ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ସାଧକମାନଙ୍କୁ ପୁରସ୍କୃତ କରେ।

ଅମରନାଥ ହିମଲିଙ୍ଗ ଖୋଦାଯାଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗୁମ୍ଫା ଭିତରେ ସ୍ୱୟଂ ଗଠିତ ହୁଏ। ଚୂନାପଥରର ଛାତରୁ ଝରୁଥିବା ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ କରି ଜମିଯାଏ ଏବଂ ଗୁମ୍ଫାର ତଳରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ଏକ ହିମସ୍ତମ୍ଭରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ହିମଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରାବଣ ମାସ ଭିତରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳା ସହିତ ବଢ଼େ। ଏହା ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଯାହାକୁ ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ, ନିଜର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚତାରେ ପହଞ୍ଚେ, ଏବଂ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ବଦଳିବା ସହିତ ପୁନର୍ବାର କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଦିନକୁ ନିଜ ଯାତ୍ରାର ସମୟ ଭାବେ ବାଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହିମଲିଙ୍ଗକୁ ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେ ଦେଖିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଥିବା ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରନ୍ତି।

ଭକ୍ତି-ସ୍ମୃତି କହେ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଋଷି-ମୁନିମାନେ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ଦର୍ଶନ କରିଆସୁଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର କଲ୍ହଣଙ୍କ ରାଜତରଙ୍ଗିଣୀ ମଧ୍ୟ ଅମରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଲ୍ଲେଖ କରେ: ପ୍ରଥମ ପୁସ୍ତକର ଶ୍ଳୋକ ୨୬୭ (୧.୨୬୭) ରେ ଏହା ନାଗ ସୁଶ୍ରବାର କଥା କହେ, ଯାହାକୁ ଅମରେଶ୍ୱରକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଆଜି ବି ଦେଖନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତଥାପି, ଲୋକପରମ୍ପରା ଶେଷ କିଛି ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହାର ପୁନଃ ଆବିଷ୍କାରର ଶ୍ରେୟ ବୁଟା ମଲିକ ନାମକ ଜଣେ ମୁସଲମାନ ମେଷପାଳକଙ୍କୁ ଦିଏ। ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଜଣେ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ସାଧୁ ତାଙ୍କ ଆତିଥେୟତା ପାଇଁ କୃତଜ୍ଞତା ସ୍ୱରୂପ ବୁଟା ମଲିକଙ୍କୁ କୋଇଲାରେ ଭରା ଏକ ଝୋଲା ଦେଲେ। ଗୃହରେ ଝୋଲା ଖୋଲିବା ବେଳେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାହା ସୁନାରେ ଭରା। ସାଧୁଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେବାକୁ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲା ବେଳେ ସେ ସେଠାରେ କାହାକୁ ବି ପାଇଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ବରଫଭରା ଏକ ଗୁମ୍ଫାର ମୁଖ ଓ ତା'ଭିତରେ ଚମକୁଥିବା ହିମଲିଙ୍ଗ। ସ୍ଥାନଟି ପୀଢ଼ି ପରେ ପୀଢ଼ି ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଦେଖାଶୁଣାରେ ରହିଲା। ଆଜି ବି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସଂଗୃହୀତ ଅର୍ପଣର ଏକ ଅଂଶ ତାଙ୍କ ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ ରଖାଯାଏ, ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସ୍ମାରକ ଯେ ଅମରନାଥର ଭକ୍ତି ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଧାର୍ମିକ ସୀମା ପାର କରିଆସିଛି।

ଆଧୁନିକ ଅମରନାଥ ଯାତ୍ରା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶ୍ରୀ ଅମରନାଥଜୀ ଶ୍ରାଇନ ବୋର୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସଂଗଠିତ, ଯାହା ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର ବିଧାନମଣ୍ଡଳର ଏକ ଅଧିନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଶ୍ରାବଣ ଋତୁରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ପଞ୍ଜୀକରଣ, ଚିକିତ୍ସା ଶିବିର ଏବଂ ପଥ ସୁବିଧାର ସମନ୍ୱୟ ଏହି ବୋର୍ଡ କରେ। ଗୁମ୍ଫା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପଥ ଅଛି। ପହଲଗାମରୁ ପାରମ୍ପରିକ ପଥ ପ୍ରାୟ ୪୬ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା, ଯାହା ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପଡ଼ାଅଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଯାଏ ଏବଂ ଏକ କୋମଳ କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ଟ୍ରେକ୍ ପ୍ରଦାନ କରେ। ବାଲଟାଲରୁ ପଥ ଛୋଟ କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ଖାଡ଼ା, ପ୍ରାୟ ୧୪ କିଲୋମିଟର, ଏବଂ ଏକ ଦୃଢ଼ ଦିନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇପାରେ। ଦୁଇଟି ପଥ ଏପରି ଭୂମି ଦେଇ ଯାଏ ଯାହା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ ଓ ଅମ୍ଳଜାନରେ ଅଭାବଯୁକ୍ତ। ଶ୍ରାଇନ ବୋର୍ଡ ଅନୁମତି ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଦାବି କରେ, ଯାହା ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରେ ଯେ ଭକ୍ତିର ପରୀକ୍ଷାର ଅଂଶ ଭାବେ ପର୍ବତକୁ କେତେ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନିଆଯାଏ।

ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଚଢ଼ାଇର କଷ୍ଟ ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ଶିକ୍ଷାଠାରୁ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ। ଶିବ ଏହି ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ, ହିମାଚ୍ଛାଦିତ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଠିକ୍ ଏଥିପାଇଁ ବାଛିଥିଲେ କାରଣ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରୋତାଙ୍କଠାରୁ ସୁବିଧା, ସମ୍ପତ୍ତି, ଏପରିକି ସାଥୀତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଦାବି କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅମରତ୍ୱର ରହସ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ। ଏଣୁ ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ କେବଳ ଏକ ଗୁମ୍ଫା-ଦର୍ଶନ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ନିଜ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଇଚ୍ଛାକୃତ ପୁନରାଭିନୟ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ। ପଥରେ ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କଷ୍ଟ ଶିବଙ୍କ ନନ୍ଦୀ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସର୍ପଗଣ, ଓ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କରେ। ଶେଷରେ କେବଳ ନିରାଭରଣ, ସଚେତନ ଆତ୍ମା ହିମଲିଙ୍ଗ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୁଏ, ସେହି ବିଷୟ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯାହା କୌଣସି ମର୍ତ୍ତ୍ୟ କାନ କେବେ ଶୁଣିବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନ ଥିଲା।

ମହାଦେବଙ୍କ ପରମ ମହିମା ଉଦ୍ଯାପନ କରୁଥିବା ରାବଣ ରଚିତ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ସ୍ତୋତ୍ର: