कृष्ण जन्माष्टमी

यो ‘हरे कृष्ण महामन्त्र’ हो, जुन भगवान् कृष्ण र रामको नामको पवित्र जप हो। यसलाई मन, वाणी र कर्मद्वारा उच्चारण गर्दा आध्यात्मिक शुद्धि र भगवत्प्रेम प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।

यो भगवान जगदीश (विष्णु वा कृष्ण) को स्तुतिमा गाइने एक प्रसिद्ध आरती हो, जुन हिन्दू घरहरूमा पूजाको समयमा भक्तिपूर्वक गाइन्छ।

यो एक भक्तिपूर्ण दोहा हो जसले गुरुलाई भगवानभन्दा पनि माथि राखेको छ, किनकि गुरुले नै भगवानको दर्शन गराउँछन्।

यो भक्तिपूर्ण स्तोत्र हो जसमा भगवान् श्रीकृष्णको प्रत्येक कुरा—उनको मुहार, वाणी, वेशभूषा, लीला आदि—मधुर (मीठो) छ भनी वर्णन गरिएको छ। यसलाई वल्लभाचार्यले रचेका हुन्।

यो एउटा पवित्र आरती (पूजाका क्रममा गाइने भजन) हो, जसमा भगवान् कृष्णको महिमा गाइएको छ। यसले कृष्णको दिव्य सौन्दर्य, उनको बाँसुरीको मधुर ध्वनि र वृन्दावनका गोपीहरूको भक्तिभावको वर्णन गर्दछ।

यो आठ श्लोकको स्तोत्र हो जसमा भगवान् विष्णु (अच्युत) का विभिन्न रूपहरू—जस्तै कृष्ण, राम, नारायण—को गुणगान र प्रार्थना गरिएको छ।

यो एउटा भक्तिपूर्ण स्तुति हो जसमा भगवान् विष्णुका विभिन्न नामहरू—कृष्ण, राम, नारायण, माधव आदि—को स्मरण गरी उहाँको आराधना गरिएको छ। यसले भक्तलाई एकै साथ ईश्वरका अनेक रूपहरूको चिन्तन गर्न प्रेरित गर्दछ।

यो चालीसा (चालीस पद्य) भगवान श्रीकृष्णको स्तुति हो, जसमा उनका विभिन्न लीला र चमत्कारहरूको वर्णन गरिएको छ। यसको नियमित पाठले सबै कष्ट हट्ने र मनोरथ पूरा हुने विश्वास गरिन्छ।

यो एउटा सरल भक्ति भजन हो जसमा भगवान् कृष्ण (गोविन्द, गोपाल) र राधाको नाम दोहोर्याएर गाइन्छ। यसले भक्तलाई प्रभुको स्मरणमा मग्न हुन र प्रेमपूर्वक नाम जप्न प्रेरित गर्दछ।

यो श्री श्याम बाबा (खाटू श्याम) को आरती हो, जुन भक्तहरूले पूजाको समयमा गाउने भजन हो। यसले भगवानको रूप, सेवा र भक्तहरूको मनोकामना पूरा गर्ने विश्वासको वर्णन गर्दछ।

यो भगवान् विष्णु (अच्युत) को स्तुति गर्ने आठ श्लोकहरूको एउटा भजन हो, जसले सबै प्रकारका दुःख हटाउनको लागि प्रार्थना गर्दछ।

यो स्तोत्र भगवान् विष्णु (अच्युत) को नामको महिमा वर्णन गर्ने एक भक्तिपूर्ण रचना हो। यसले भगवान्को नाम जप्दा पापहरू नष्ट हुने र भक्तहरूको रक्षा हुने विश्वास व्यक्त गर्दछ।

यो एक स्तोत्र हो जसले भगवान् कृष्णको प्रत्येक अंग र क्रियालाई 'मधुर' (मीठो) भनेर वर्णन गर्दछ, तिनीहरू सबै मधुरताका स्वामी हुन् भन्ने भाव प्रकट गर्दछ।

यो बांके बिहारीप्रति प्रेमपूर्वक प्रशंसा (आरती) को गीत हो, जो भगवान कृष्णको एक आकर्षक, चञ्चल बालरूपको नाम हो। गायकले कृष्णको सौन्दर्य, उहाँको दिव्य स्वरूप र उहाँप्रतिको पूर्ण समर्पणको वर्णन गर्दै, बत्ती र संगीतको अनुष्ठान अर्पण गर्दै आफ्नो भक्ति व्यक्त गर्दछन्।

यो स्तोत्र श्री अद्वैताचार्यको स्तुति हो, जो गौडीय वैष्णव परम्पराका एक महत्त्वपूर्ण भक्त हुन्। यसमा नौ श्लोक छन्, जसले उनको दिव्यता र श्री चैतन्य महाप्रभुसँगको सम्बन्धको वर्णन गर्दछ।

यो कृष्णकी प्रिय राधाको गुणगानमा गाइने भक्तिपूर्ण आरती (बत्ती बाली देवता अगाडि घुमाउँदै गाइने प्रार्थना) हो। यसमा राधाको दिव्य सौन्दर्य, प्रेममयी स्वभाव र संसारका दुःख हटाउने करुणामयी शक्तिको वर्णन छ।

यो भक्तिपूर्ण स्तुति हो जसमा भगवान श्री श्याम (खाटू श्याम) को ४० पदमा गुणगान गरिएको छ। यसलाई पाठ गर्नाले मनोवांछित फल प्राप्त हुन्छ र संकटहरू टर्छन् भन्ने विश्वास छ।

यो ‘अद्वैताष्टक’ नामक आठ श्लोकको भजन हो, जसमा भगवान् कृष्ण, राधा, चैतन्य महाप्रभु, र अद्वैत आचार्यप्रति विनयपूर्ण प्रार्थना गरिएको छ।

यो भजन भगवान् रामको स्तुति हो, जसमा उहाँलाई माता, पिता, सबैको स्वामी र संसारका सबै कामको कर्ता बताइएको छ। यसले भगवान्को नाम मात्र सत्य रहेको सन्देश दिन्छ।

यो विभिन्न भक्ति परम्पराका प्रार्थनाहरूको सङ्ग्रह हो, जसमा सन्त नामदेवको अभंग, भगवान् विष्णु र कृष्णको स्तुति, आत्मसमर्पणको मन्त्र, हरे कृष्ण महामन्त्र, र गणेशजीको आह्वान समावेश छन्।

यो एक भजन हो जसमा भगवान् राम र कृष्णको दुई नामलाई जगत्को सबैभन्दा सुन्दर मानिएको छ र भक्तजनले प्रेमपूर्वक यी नामहरू जप्न आग्रह गरिएको छ।

यो भजन भगवान श्रीकृष्णको सुन्दरता, विभिन्न रूप र लीलाहरूको स्तुति गर्ने एक प्रसिद्ध भजन हो।

यो भजनले सर्वप्रथम एक आदर्श भक्तको अङ्गलाई वर्णन गर्दछ – आँखा जसले श्यामको दर्शन गर्छ, शीश जसले प्रभुको चरणमा वन्दना गर्छ, मुख जसले हरिनामको सुमिरन गर्छ, र हात जसले भगवानको पूजन गर्छ। त्यसपछि यसले भक्त मीराको कथा सुनाउँछ – कसरी उनी प्रभु श्यामको प्रेममा यति मग्न भइन् कि उनले महल छोडेर गल्ली-गल्लीमा हरिका गुण गाउन थालिन्, विषलाई अमृत झैं पिइन्, र दुःख सहेर पनि 'गोविन्द' नाम जपिरहिन्।

यो एउटा सरल भक्तिगीत हो जसमा भगवान् कृष्णलाई वृन्दावनका बाल गाईपालकका रूपमा वर्णन गरिएको छ — साना गाई, साना ग्वाला र तिनीहरूको बीचमा रहेका मदन गोपालको मीठो दृश्य चित्रण गरिएको छ।

यो भजन भगवान कृष्णको स्तुति र आनन्दको भाव व्यक्त गर्ने एक लोकप्रिय भक्ति गीत हो, जसमा कृष्णलाई विजयको रुपमा प्रशंसा गरिएको छ।

यो आठ श्लोकको भजन हो जसमा भगवान् कृष्णको दिव्य रूप, सौन्दर्य र गुणहरूको वर्णन गरिएको छ। प्रत्येक श्लोकको अन्त्यमा "कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम्" भन्ने पङ्क्ति दोहोर्याइएको छ, जसको अर्थ हो — "म संसारका गुरु कृष्णलाई प्रणाम गर्छु।"

यो भजनमा मीराबाईले कृष्णको मनमोहक रूप—साँवरो वर्ण, ठूला आँखा, मुरली र वैजयन्ती माला—को वर्णन गर्दै उनी आफ्ना आँखामा सधैं बसून् भनी प्रार्थना गरेकी छन्।

यो भजन भगवान् कृष्णको बाल रूप (गोपालबाल) को ध्यान र स्तुतिको लागि रचिएको एक प्रार्थनात्मक पद हो।

यो एक भक्ति गीत हो जसमा भक्तले प्रभुलाई विभिन्न रूपहरूमा आउनको लागि विनम्र निम्तो दिन्छ — राम, श्याम (कृष्ण), शिव, विष्णु र गणेशको रूपमा, आ-आफ्ना साथी र चिन्हहरूसहित।

यो भजनमा भगवान शिव (भोलेनाथ) जोगी अर्थात् भिखारीको भेषमा आएर यशोदा र बालक कृष्णको घरमा भिक्षा माग्ने र भक्त सूरदासले उहाँहरूको अद्वितीय लीलाको वर्णन गर्ने प्रसंग छ। यसले भक्ति र दिव्य मायाको गहिराइ देखाउँदछ जसलाई सामान्य मानिसले सजिलै बुझ्न सक्दैन।

यो एउटा भक्ति गीत हो जसले श्री राधा र श्री कृष्णको नाम गाउँदै ब्रजका पवित्र स्थलहरूको मानसिक यात्रा गराउँछ।

यो भजनले भगवान कृष्णको बन्सीको धुनले राधालाई पुकार्ने र मीराले पनि उही कृष्णलाई आफ्नो श्याम मान्ने कुरा व्यक्त गर्दछ। यसले भक्तिको सार्वभौमिकता देखाउँछ।

भगवद्गीता २.४७: अधिकार केवल कर्ममा छ, कहिल्यै पनि फलमा छैन। त्यसैले फलको इच्छा गर्दै कर्म नगर्, र निष्क्रियतामा पनि आसक्त नहऊ।

संत कबीरको यो प्रसिद्ध दोहाले गुरुको सर्वोच्च स्थानलाई दर्शाउँछ। यदि गुरु र भगवान् दुवै अगाडि हुनुहुन्छ भने पहिले गुरुको चरण छुने, किनकि गुरुले नै भगवानको मार्ग देखाउनुभएको हो।

श्री कृष्ण अष्टोत्तर शतनामावली भगवान् श्रीकृष्णका १०८ पवित्र नामहरूको संकलन हो, जसले उहाँका बाल्यकालका लीलाहरू र गीताको ज्ञानको स्मरण गराउँछ।

भीष्म पितामहले महाभारतको अनुशासन पर्वको अध्याय १४९ मा युधिष्ठिरलाई उपदेश गर्नुभएको भगवान विष्णुका सहस्र नाम, १०८ श्लोकमा।

१५औं शताब्दीका महान गुजराती सन्त नरसिंह मेहताद्वारा रचित अमर भजन, जो महात्मा गान्धीको प्रिय प्रार्थना र विश्वभर करुणाको गीत बनेको छ।