శివ తాండవ స్తోత్రం
ఈ పదిహేను శ్లోకాల స్తోత్రం శివుని తాండవ నృత్యాన్ని, ఆయన రౌద్రరూపాన్ని, అదే సమయంలో భక్తులకు కల్పించే శుభాలను వర్ణిస్తుంది.
శ్లోకాలు
శివుని జటాజూటమను అడవి నుండి జారుతున్న గంగాప్రవాహముచే పవిత్రమైన స్థలముగల కంఠమునందు వ్రేలాడుచున్న సర్పములను ఉత్తమమైన మాలగా ధరించి, డమడ్డమడ్డమడ్డమ్మను గంభీరమైన ధ్వనితో కూడిన డమరుకమును ధరించి, భయంకరమైన తాండవనృత్యమును చేసిన ఆ పరమశివుడు మనకు శుభములను ప్రసాదించుగాక.
శ్లోకం 1
జటాజూటమను కుండలో సంచరించుచున్న గంగానది యొక్క చంచలమైన తరంగములచే ప్రకాశించుచున్న శిరస్సును, ధగద్ధగద్ధగాయమానమైన మంటలతో వెలుగుచున్న నుదుటి భాగమున అగ్నిని, మరియు బాలచంద్రుని శిఖరముగా ధరించిన ఆ పరమశివుని యందు నా మనస్సు ప్రతిక్షణము రతిని పొందుగాక.
శ్లోకం 2
పర్వతరాజు పుత్రికయైన పార్వతీదేవి యొక్క విలాసమునకు బంధువై, మనోహరమైన దిక్కుల సమూహమునకు సంతోషమును కలిగించుచున్న మనస్సు గలవాడును, కృపాకటాక్షమను ప్రవాహముచే దుర్భరమైన ఆపదలను నిరోధించువాడును, దిగంబరుడును అయిన ఆ పరమశివుని యందు నా మనస్సు వినోదమును పొందుగాక.
శ్లోకం 3
ప్రకాశించుచున్న ఫణామణి యొక్క కాంతిచే కుంకుమద్రవము లేపబడిన దిగ్వధూముఖమువంటి నుదురు గలవాడును, మదాంధమైన ఏనుగు యొక్క ప్రకాశించుచున్న చర్మమును ఉత్తరీయముగా ధరించినవాడును, భూతభర్తయైన ఆ పరమశివుని యందు నా మనస్సు అద్భుతమైన వినోదమును ధరించుగాక.
శ్లోకం 4
సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడు మొదలైన అనేక దేవతల శిఖరముల నుండి రాలిన పూలదుమ్ము ధారలచే ధూసరమైన పాదపీఠము గలవాడును, సర్పరాజు యొక్క మాలచే బంధింపబడిన జటాజూటము గలవాడును, చకోరబంధువైన చంద్రుని శిఖరముగా ధరించిన ఆ పరమశివుడు చిరకాలము శ్రీదేవిని ప్రసాదించుగాక.
శ్లోకం 5
నుదుటను ప్రజ్వలించుచున్న అగ్ని యొక్క స్ఫులింగముల కాంతిచే పంచబాణుడైన మన్మథుని భస్మము చేసినవాడును, నమస్కరించుచున్న దేవతలకు ప్రభువును, అమృతమయమైన చంద్రకళచే ప్రకాశించుచున్న శిఖరము గలవాడును, మహాకపాలి యొక్క సంపదను ఇచ్చు శిరోజటాలమును ధరించిన ఆ పరమశివుడు మాకు శుభములను ప్రసాదించుగాక.
శ్లోకం 6
భయంకరమైన నుదుటి పట్టికయందు ధగద్ధగద్ధగాయమానముగా ప్రజ్వలించుచున్న అగ్నియందు ప్రచండమైన పంచశరుని (మన్మథుని) ఆహుతిగా చేసినవాడును, పర్వతరాజు పుత్రికయైన పార్వతీదేవి యొక్క కుచాగ్రములను చిత్రపత్రకములతో (మకరికలతో) అలంకరించు ఏకైక శిల్పియును, త్రిలోచనుడును అయిన ఆ పరమశివుని యందు నా మనస్సు రతిని పొందుగాక.
శ్లోకం 7
నూతనమేఘమండలిచే ఆవరింపబడిన దుర్భరమైన అమావాస్య రాత్రి అంధకారముచే ముడివేయబడిన కంఠము గలవాడును, దేవతల గంగానదిని ధరించినవాడును, ఏనుగు చర్మమును ధరించినవాడును, కళానిధియైన చంద్రుని ధరించిన వాడును, జగత్తు యొక్క భారమును వహించిన ఆ పరమశివుడు శ్రీదేవిని ప్రసాదించుగాక.
శ్లోకం 8
వికసించిన నీలపద్మముల సమూహము యొక్క నల్లని ప్రభచే వ్రేలాడుచున్న కంఠకందళముల (గొంతు) కాంతిచే బంధింపబడిన కంఠము గలవాడును, మన్మథుని సంహరించినవాడును, త్రిపురములను ధ్వంసము చేసినవాడును, భవబంధములను తొలగించినవాడును, యజ్ఞములను ధ్వంసము చేసినవాడును, గజాసురుని సంహరించినవాడును, అంధకాసురుని సంహరించినవాడును, యముని కూడ సంహరించిన ఆ పరమశివుని నేను భజించుచున్నాను.
శ్లోకం 9
అనంతమైన సర్వమంగళాకారముల సమూహమను పుష్పగుచ్ఛముల యొక్క రసప్రవాహమను మాధుర్యముచే విజృంభించుచున్న తుమ్మెదవంటివాడును, మన్మథుని సంహరించినవాడును, త్రిపురములను ధ్వంసము చేసినవాడును, భవబంధములను తొలగించినవాడును, యజ్ఞములను ధ్వంసము చేసినవాడును, గజాసురుని సంహరించినవాడును, అంధకాసురుని సంహరించినవాడును, యముని కూడ సంహరించిన ఆ పరమశివుని నేను భజించుచున్నాను.
శ్లోకం 10
అత్యంత ప్రకాశముతో భ్రమించుచున్న సర్పముల శ్వాసవాయువుతో వెలువడి క్రమముగా ప్రకాశించుచున్న భయంకరమైన నుదుటి అగ్నిహోత్రుడు గలవాడును, ధిమిద్ధిమిద్ధిమి అను ధ్వనితో మ్రోగుచున్న ఉత్తమమైన మృదంగముల మంగళధ్వని క్రమముచే ప్రవర్తింపజేయబడిన ప్రచండమైన తాండవనృత్యము గల ఆ పరమశివుడు విజయము చెందుగాక.
శ్లోకం 11
రాతివంటి కఠినమైన పాన్పు మరియు మెత్తని పాన్పు, సర్పముల ముత్యాలహారములు, అత్యుత్తమ రత్నములు మరియు మట్టిముద్ద, మిత్రుడు మరియు శత్రువు, గడ్డిపరక మరియు కమలము, ప్రజలు మరియు మహారాజు అను ఈ ద్వంద్వముల యందు సమానమైన ప్రవృత్తి గల సదాశివుని నేను ఎప్పుడు భజించెదనో?
శ్లోకం 12
దేవతల గంగానది యొక్క పొదరిల్లు వంటి గుహయందు నివసించుచు, విముక్తమైన దుర్బుద్ధి గలవాడనై, ఎల్లప్పుడు శిరస్సునందు అంజలి ఘటించుచు, విముక్తమైన చంచలమైన కన్నులు గలవాడనై, నుదుటి యందు భస్మమును ధరించి, "శివ" అను మంత్రమును ఉచ్చరించుచు నేను ఎప్పుడు సుఖముగా ఉందునో?
శ్లోకం 13
ఈ ప్రకారము ఎల్లప్పుడు చెప్పబడిన ఈ ఉత్తమోత్తమమైన స్తోత్రమును పఠించువాడు, స్మరించువాడు, చెప్పువాడు అయిన మానవుడు నిరంతరము పరిశుద్ధిని పొందును. గురువైన హరుని (శివుని) యందు శీఘ్రమే సద్భక్తిని పొందును. వేరొక గతి లేదు. దేహధారులకు మోహమును తొలగించునది శుభకరుడైన శివుని చింతనమే.
శ్లోకం 14
(దశవక్త్రుడైన రావణునిచే) గీతముగా ప్రస్తుతింపబడిన ఈ శంభుపూజనపరమైన స్తోత్రమును పూజావసాన సమయమున లేక ప్రదోషకాలమున ఎవడు పఠించునో, వానికి స్థిరమైన, రథములు, గజేంద్రములు, తురంగములతో కూడిన లక్ష్మిని సుముఖుడైన శంభుడు సదా ప్రసాదించును.
శ్లోకం 15
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
సోమవారం & ప్రదోషం
బ్రహ్మ ముహూర్తం లేదా ప్రదోష సంధ్యా వేళ
బిల్వపత్రాలు, గంగాజలం, విభూతి, తెల్లని పువ్వులు
- మానసిక ప్రశాంతత, పాప క్షయం, మృత్యు భయ విముక్తి
నేపథ్యం
ఈ స్తోత్రం శైవ భక్తి కవిత్వ విస్తృత సంప్రదాయంలో భాగము; సంస్కృతంలో రచించబడింది. సంప్రదాయం ప్రకారం దీనిని రామాయణంలోని లంకా రాజ్యపు విద్వాంసుడైన రావణునికి ఆపాదిస్తారు; శివుని స్తుతిస్తూ ఆయన దీనిని గానం చేశాడని చెబుతారు. ఈ స్తోత్రాన్ని తరచుగా సాయంకాల పూజలో (ప్రదోషం) లేదా వ్యక్తిగత ధ్యానంలో పఠిస్తారు; ఇది ఆశీర్వాదాలు, స్పష్టత, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని ప్రసాదిస్తుందని నమ్ముతారు. ఈ పద్యాలు శివుని విశ్వ నృత్యం (తాండవము) మరియు ఆయన విస్మయకరమైన లక్షణాలను స్పష్టమైన చిత్రణలు, లయబద్ధమైన శబ్ద రీతులతో వర్ణిస్తాయి. వాల్మీకి రామాయణం (ఉత్తర కాండ, సర్గ 16) రావణుడు కైలాస పర్వతం క్రింద బంధింపబడి వెయ్యి సంవత్సరాలు శివుని స్తుతించిన ఘట్టాన్ని వివరిస్తుంది; తాండవ స్తోత్రం సంప్రదాయంగా ఆ ఘట్టంతో ముడిపడి ఉంది, అయితే ఇది ఇతిహాసంలో భాగం కాదు.
కథ మరియు ప్రాముఖ్యత
సంప్రదాయం ప్రకారం, రావణుడు కైలాస పర్వతం క్రింద శివ తాండవ స్తోత్రాన్ని రచించాడు; అక్కడ శివుని కాలిబొటనవేలు అతని అహంకారాన్ని అణచగా, అతని గీతం శివుని అనుగ్రహాన్ని పొందింది.
పూర్తి కథను చదవండి →ఈ పాఠం గురించి
రచయిత: Ravana
Ravana యొక్క మరిన్ని
మీకు తెలుసా?
రచయిత
వీణా వాద్యంలో నిపుణుడు, శివుని భక్తుడైన రాక్షస రాజు రావణునిచే రచించబడినది. కైలాస పర్వతం క్రింద బంధించబడిన తర్వాత, శివుని శాంతింపజేయడానికి రావణుడు దీనిని గానం చేశాడని చెబుతారు.
నిర్మాణం
ఈ స్తోత్రంలో 15 పద్యాలు ఉన్నాయి; ప్రతిదీ పంచచామర ఛందస్సులో ఉంది; ఇందులో లఘు మరియు గురు అక్షరాల ఏకాంతర క్రమం శివుని విశ్వ నృత్య ధ్వనిని అనుకరిస్తుంది. 'ధగద్ ధగద్' (మండే అగ్ని) మరియు 'దమద్ దమద్' (డమరుక ధ్వని) వంటి అనుకరణ పదాలు ఆ దృశ్యాన్ని స్పష్టంగా మనసులో నిలుపుతాయి.
చిత్రణ
పద్యాలు శివుని భౌతిక రూపాన్ని సూక్ష్మంగా వర్ణిస్తాయి: గంగను ధరించిన జటాజూటం, తలపై నెలవంక, మెడలో సర్పహారం, అగ్నిని వెదజల్లే మూడవ నేత్రం. ప్రతి అంశం ఒక విశ్వశక్తికి ప్రతీక – విధ్వంసం (అగ్ని), పవిత్రత (గంగ), మరియు కాలం (చంద్రుడు).
తత్త్వం
12వ పద్యం సమభావన అనే భావనను అందంగా వ్యక్తపరుస్తుంది – ఋషి లేదా భక్తుడు గడ్డిపోచకు మరియు కమలానికి, మిత్రునికి మరియు శత్రువుకు, లేదా రత్నానికి మరియు మట్టిముద్దకు భేదం చూడడు. ఇది అద్వైత తత్త్వం యొక్క ప్రధాన బోధ.
ఫలశ్రుతి
చివరి పద్యాలు పఠించువారికి పవిత్రత, గురువు (శివుడు) పట్ల భక్తిని వాగ్దానం చేస్తాయి; ప్రత్యేకంగా పూజ తరువాత సంధ్యా సమయంలో ఈ స్తోత్రాన్ని పఠిస్తే సంపద, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు లభిస్తాయని చెబుతాయి – ఇది లౌకిక సమృద్ధికి మరియు ఆధ్యాత్మిక విముక్తికి రెండింటికీ వరం.
Shiva
హిందూ మతం నుండి మరిన్ని
అన్నీ చూడండిసంబంధిత బోధనలు
అదే బోధన, వివిధ సంప్రదాయాలలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది
