शिवतांडव स्तोत्र
हे शिवभगवानांना समर्पित एक शक्तिशाली संस्कृत स्तोत्र आहे, जे त्यांच्या भयंकर व लालित्यपूर्ण ब्रह्मांडीय नृत्याचे गौरव करते. पारंपारिकपणे हे त्यांचे आशीर्वाद प्राप्त करण्यासाठी, अडथळे दूर करण्यासाठी आणि भक्ती वाढविण्यासाठी म्हटले जाते.
श्लोक
ज्यांचा कंठ घनदाट जटांमधून वाहणाऱ्या जलप्रवाहाने शुद्ध झाला आहे, जे गळ्यात उंच सर्पमाळा धारण करतात, आणि ज्यांनी डमरूच्या गजरासह भयंकर तांडव नृत्य केले, ते शिव आम्हाला मंगल प्रदान करोत.
श्लोक 1
जे चंद्रकला मुकुट म्हणून धारण करतात, ज्यांच्या मस्तकावर लाटांनी खळखळणारी गंगा जटांच्या पात्रातून उग्रपणे वाहते, आणि ज्यांच्या कपाळावर चटचट आवाजाने अग्नी प्रज्वलित होतो, त्या शिवावर माझे सतत प्रेम असो.
श्लोक 2
ज्यांचे मन पर्वतराजाची कन्या पार्वती यांच्या क्रीडेत नित्य आनंदित असते, आणि ज्यांची कृपादृष्टी सर्व असह्य संकटांचा पूर्णपणे नियंत्रण करते, त्या दिगंबर प्रभूवर माझे मन आनंदित होवो.
श्लोक 3
ज्यांच्या जटा सर्पाने सुशोभित आहेत, ज्यांचे कपाळ सर्पांच्या तेजस्वी फणांपासून लाल कुंकुमाने माखलेले आहे, आणि जे मत्त हत्तीचे कातडे उपरिवस्त्र म्हणून फडफडत धारण करतात, त्या भूतनाथावर माझे मन विलक्षण आनंद पावो.
श्लोक 4
ज्यांच्या चरणांवर सहस्रनेत्र इंद्रादी सर्व देवांच्या मुकुटांमधून फुलांचा प्रवाह सतत वर्षाव होतो, आणि ज्यांच्या जटा सर्पराजाच्या माळेने बांधलेल्या आहेत, ते शिव आमच्यासाठी सदैव संपत्तीचे स्रोत होवोत.
श्लोक 5
ज्यांच्या कपाळावर ठिणग्या उडवणारा अग्नी प्रज्वलित आहे, ज्यांनी कामदेवाला भस्म केले, ज्यांना देवांचा स्वामी नमन करतो, जे चंद्रकलाने भूषित आहेत, आणि ज्यांच्या जटा महाकापालीचे निवासस्थान आहेत, ते शिव आमचे रक्षक होवोत.
श्लोक 6
ज्यांनी आपल्या कपाळावरच्या प्रज्वलित अग्नीत भयंकर कामदेवाला आहुती दिली, आणि जे पार्वतीच्या स्तनांवर उत्तम नक्षी काढणारे एकमेव कलाकार आहेत, त्या त्रिनेत्र शिवावर माझे प्रेम असो.
श्लोक 7
ज्यांचा कंठ नवीन मेघसमूहाने व्यापलेल्या अमावास्येच्या रात्रीच्या दाट अंधाराने बांधलेला आहे, जे गंगाधर आहेत, जे गजचर्म धारण करतात, जे चंद्राने भूषित आहेत, आणि जे जगाचा भार वाहतात, ते शिव आम्हाला समृद्धी प्रदान करोत.
श्लोक 8
ज्यांचा कंठ पूर्ण विकसित निळ्या कमळाप्रमाणे काळा आहे, जे कामाचा नाश करतात, त्रिपुरांचा नाश करतात, संसाराचा नाश करतात, यज्ञांचा नाश करतात, गजासुराचा नाश करतात, अंधकाचा नाश करतात, आणि यमाचा नाश करतात, त्या शिवाची मी उपासना करतो.
श्लोक 9
सर्व मंगल गुणांच्या गुच्छातून वाहणाऱ्या अमृताच्या गोडीने मत्त झालेल्या भ्रमराप्रमाणे, जे कामाचा नाश करतात, त्रिपुरांचा नाश करतात, संसाराचा नाश करतात, यज्ञांचा नाश करतात, गजासुराचा नाश करतात, अंधकाचा नाश करतात, आणि यमाचा नाश करतात, त्या शिवाची मी उपासना करतो.
श्लोक 10
ज्यांच्या कपाळावरचा भयंकर अग्नी जटांमध्ये हालचाल करणाऱ्या सर्पाच्या श्वासाने प्रज्वलित होतो, आणि जे 'धिमिध धिमिध धिमिध' असा मंगल ध्वनी करणाऱ्या मृदंगाच्या तालावर भयंकर तांडव नृत्य करतात, ते शिव विजयी होवोत.
श्लोक 11
दगडाच्या शय्येवर किंवा सर्पांच्या शय्येवर, मोत्यांच्या माळेवर किंवा हाडांच्या माळेवर, रत्नावर किंवा मातीच्या ढेकळ्यावर, मित्रावर किंवा शत्रूवर, गवताच्या पात्यावर किंवा कमळावर, सामान्य माणसावर किंवा महाराजावर समभाव राखणाऱ्या त्या शाश्वत शिवाची मी कधी उपासना करेन?
श्लोक 12
मी केव्हा आनंदी होईन, दिव्य गंगेच्या तीरावरील गुहेत राहून, माझे मन दुष्ट विचारांपासून मुक्त होऊन, नेहमी डोक्यावर हात जोडून, डोळे आसक्तीपासून मुक्त, कपाळावर पवित्र राख लावून, आणि 'शिव' मंत्राचा जप करत?
श्लोक 13
खरोखर, जो कोणीही या प्रकारे वर्णन केलेला हा अत्यंत उत्कृष्ट स्तोत्र नेहमी वाचतो, लक्षात ठेवतो किंवा म्हणतो, तो सतत शुद्धता प्राप्त करतो. तो त्वरीत गुरूंबद्दल परम भक्ती प्राप्त करतो, आणि दुसरा कोणताही मार्ग नाही; कारण मंगलमय शिवाचे चिंतन हे देहधारी प्राण्यांचा भ्रम दूर करणारे आहे.
श्लोक 14
पूजेच्या शेवटी, संध्याकाळी, दहा डोक्यांच्या रावणाने गायलेला, शंभूच्या पूजेसाठीचा हा स्तोत्र जो कोणी वाचतो, त्याला शंभू स्थिर रथ, हत्ती आणि घोडे यांसह चिरंतन समृद्धी आणि नेहमी हसतमुख चेहरा प्रदान करतो.
श्लोक 15
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवार व प्रदोष
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची प्रदोष वेळ
बेलपत्र, गंगाजल, भस्म व पांढरी फुले
- चित्तशांती, पापनाश व भयमुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र शैव भक्तिकाव्याच्या व्यापक परंपरेचा भाग असून संस्कृतात रचलेले आहे. पारंपरिकपणे ते रामायणातील लंकेचा विद्वान राजा रावण याने शिवाच्या स्तुतीत गायल्याचे मानले जाते. प्रदोषाच्या संध्याकाळच्या पूजेत किंवा वैयक्तिक ध्यानात हे वारंवार म्हटले जाते, आणि त्याने आशीर्वाद, स्पष्टता व आध्यात्मिक उन्नती मिळते, असा विश्वास आहे. श्लोक शिवाचे विश्वव्यापी नृत्य (तांडव) आणि त्याच्या विस्मयकारक गुणांचे वर्णन करतात, सजीव प्रतिमा व लयबद्ध ध्वनीरचना वापरून. वाल्मिकी रामायणाच्या (उत्तरकांड, सर्ग १६) मध्ये रावण कैलास पर्वताखाली दाबला गेल्यावर हजार वर्षे शिवाची स्तुती करतो, असे सांगितले आहे; तांडव स्तोत्र पारंपरिकपणे त्या प्रसंगाशी जोडले जाते, जरी ते महाकाव्याचा भाग नाही.
कथा आणि महत्त्व
परंपरेनुसार रावणाने कैलास पर्वताखाली शिव तांडव स्तोत्राची रचना केली; तिथे शिवाच्या अंगठ्याने त्याचा गर्व नमवला आणि त्याच्या स्तुतीने शिवाची कृपा मिळवली.
संपूर्ण कथा वाचा →या पाठाबद्दल
रचयिता: Ravana
Ravana च्या आणखी रचना
तुम्हाला माहीत आहे का?
कर्ता
रावण या राक्षसराजाने रचले असे मानले जाते, जो वीणावादनात निपुण आणि शिवाचा निष्ठावान भक्त होता. कैलास पर्वताखाली अडकल्यानंतर शिवाला प्रसन्न करण्यासाठी रावणाने हे स्तोत्र गायल्याचे सांगितले जाते.
रचना
हे स्तोत्र १५ श्लोकांचे असून प्रत्येक श्लोक पंचचामर छंदात आहे; त्यातील लघु व दीर्घ अक्षरांची आलटून-पालटून येणारी रचना शिवाच्या विश्वव्यापी नृत्याच्या ध्वनीचे अनुकरण करते. ‘धगद् धगद्’ (धडधडणारा अग्नी) आणि ‘दमद् दमद्’ (डमरूचे ताल) यांसारखे ध्वनिअनुकारी शब्द दृश्य जिवंत करतात.
प्रतिमा
श्लोक शिवाच्या देहाचे तपशीलवार वर्णन करतात: जटांत धरलेली गंगा, मस्तकावर अर्धचंद्र, गळ्यात नागमाळ आणि अग्नी ओकणारा तिसरा डोळा. प्रत्येक घटक एका विश्वव्यापी शक्तीचे प्रतीक आहे — संहार (अग्नी), पावित्र्य (गंगा) आणि काल (चंद्र).
तत्त्वज्ञान
श्लोक १२ समभावाची संकल्पना सुंदररीत्या मांडतो — ऋषी किंवा भक्त गवताच्या पात्यात आणि कमळात, मित्र आणि शत्रूत, किंवा रत्न आणि मातीच्या ढेकळात भेद पाहत नाही. ही अद्वैताची (अद्वैत) मूलभूत शिकवण आहे.
फलश्रुती
अंतिम श्लोक पठण करणाऱ्याला गुरू (शिव) यांच्या ठायी शुद्धता व भक्ती देतात, आणि विशेषतः पूजेनंतर संध्याकाळी हे स्तोत्र म्हटल्यास धन, रथ, हत्ती आणि घोडे प्राप्त होतात, असे वचन देतात — सांसारिक समृद्धी व आध्यात्मिक मुक्ती दोन्हीसाठी वरदान.
Shiva
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत