शिवताण्डवस्तोत्रम्

अस्य श्लोकस्य तात्पर्यम् — यस्य देवस्य जटावनं गङ्गायाः प्रवाहेण पावितं भवति, तस्य गले भुजङ्गराजस्य माला लम्बते, स च डमरुशब्देन चण्डताण्डवं करोति, एतादृशः शिवः अस्माकं शिवं (कल्याणं) तनोतु। अनेन शिवस्य महिमा ताण्डवनृत्येन सह वर्णितः।

अत्र कविः शिवस्य दिव्यरूपं वर्णयति — यस्य जटाकटाहे निर्झरी (गङ्गा) भ्रमति, ललाटे अग्निः ज्वलति, शिरसि किशोरचन्द्रः शोभते, तस्मिन् शिवे मम प्रतिक्षणं रतिः स्यात्। इत्थं शिवस्वरूपे अनुरागस्य प्रार्थना।

पर्वतराजपुत्र्याः पार्वत्याः सह विलासबन्धुना, यस्य मनः सर्वदिगन्तेषु प्रमोदितं भवति, कृपाकटाक्षेण दुर्धरापदि निरुद्धा येन, तस्मिन् दिगम्बरे (शिवे) मम मनः विनोदं प्राप्नोतु। अत्र शिवस्य कृपा प्रार्थिता।

यस्य जटायां पिङ्गलवर्णः सर्पः स्फुरति, तस्य फणामणेः प्रभा कुङ्कुमेन दिग्वधूनां मुखानि लिप्तानि, यस्य मदान्धसिन्धुरस्य (गजस्य) चर्म उत्तरीयम्, तस्मिन् भूतभर्तरि (शिवे) मम अद्भुतं मनः विनोदं बिभर्तु। शिवस्य विकटरूपं स्तुतम्।

सहस्रलोचनादीनां देवानां शेखरपुष्पधूलिभिः यस्य पादपीठं धूसरितम्, भुजङ्गराजमालया बद्धजटाजूटः, चकोरबन्धुः (चन्द्रः) यस्य शेखरः, स शिवः चिराय श्रियं ददातु। इत्थं शिवस्य पूजाविभवः वर्णितः।

ललाटप्रदेशे ज्वलतः धनञ्जयस्य (अग्नेः) स्फुलिङ्गभा येन, पञ्चसायकं (कामम्) निपीतम्, नमन्तं निलिम्पनायकम्, सुधामयूखलेखया शोभमानशेखरम्, महाकपालिसम्पत् (कपालमाला) यस्य, तादृशः शिवः अस्माकं शिरोजटालं (जटावत्कं) अस्तु। शिवस्य भस्मविभूतिः प्रशंसिता।

यस्य भालपट्टिकायां धगद्धगिति ज्वलन् अग्निः प्रचण्डपञ्चसायकस्य (कामस्य) आहुतिं करोति, यः धराधरेन्द्रनन्दिन्याः कुचाग्रे चित्रपत्रकस्य कल्पनायै एकः शिल्पी, तस्मिन् त्रिलोचने मम रतिः स्यात्। अत्र शिवस्य कामदहनं वर्णितम्।

नवीनमेघमण्डल्या निरुद्धं दुर्धरं कुहूनिशीथिन्याः तमः यस्य कन्धरायां बद्धम्, निलिम्पनिर्झरीधरः (गङ्गाधरः), कृत्तिसिन्धुरः (गजचर्मवान्), कलानिधानबन्धुः (चन्द्रशेखरः), जगद्धुरन्धरः (जगद्भारवाहकः) स शिवः श्रियं तनोतु। शिवस्य जगद्धारकत्वं स्तुतम्।

प्रफुल्लनीलपङ्कजस्य प्रपञ्चकालिमा यस्य कण्ठकन्दल्यां प्रभा, तेन बद्धकन्धरम्, स्मरच्छिदम्, पुरच्छिदम्, भवच्छिदम्, मखच्छिदम्, गजच्छिदम्, अन्धकच्छिदम्, अन्तकच्छिदम्, तम् (शिवम्) अहं भजे। अत्र शिवस्य सकलशत्रुनाशकत्वं वर्णितम्।

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बस्य मञ्जरीरसवाहिनी माधुरीविजृम्भणे मधुव्रतम् (भ्रमरम्), स्मरान्तकम्, पुरान्तकम्, भवान्तकम्, मखान्तकम्, गजान्तकम्, अन्धकान्तकम्, अन्तकान्तकम्, तम् (शिवम्) अहं भजे। शिवः सर्वेषां नाशकः, परममङ्गलरूपः।

यस्य अद्भधरे भ्रमन् भुजङ्गमः श्वसन् विनिर्गमन्, तेन क्रमात् करालभालहव्यवाट् (अग्निः) स्फुरति, धिमिधिमिध्वनिना मृदङ्गस्य मङ्गलध्वनौ प्रवर्तितः प्रचण्डताण्डवः स शिवः जयति। ताण्डवनृत्यस्य महिमा।

कदा अहं सदाशिवं भजामि, यः दृषदि विचित्रतल्पयोः, भुजङ्गमौक्तिकस्रजोः, गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः, सुहृद्विपक्षपक्षयोः, तृणारविन्दचक्षुषोः, प्रजामहीमहेन्द्रयोः समप्रवृत्तिकः (समदर्शी) स्यात्। अत्र शिवस्य समत्वं स्तुतम्।

कदा अहं निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन्, विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमञ्जलिं वहन्, विमुक्तलोललोचनः, ललामभाललग्नकः (भस्मभूषितः), शिवेति मन्त्रमुच्चरन् सुखी भवामि। अत्र भक्तस्य आदर्शावस्था वर्णिता।

इमं स्तवं नित्यम् उत्तमोत्तमम् पठन्, स्मरन्, ब्रुवन् नरः संततं विशुद्धिं प्राप्नोति। हरे (शिवे) गुरौ (शिवे) सुभक्तिं आशु याति, न अन्या गतिः वर्तते। यतः देहिनां शुकरस्य (शिवस्य) चिन्तनं विमोहनात्मकम् (मोहनाशकम्) भवति। स्तवनस्य फलं कथितम्।

पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतम् (रावणकृतं) इमं स्तवं यः प्रदोषे शम्भुपूजनपरः पठति, तस्य शम्भुः स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां, सुमुखीं (प्रसन्नां) लक्ष्मीं सदैव प्रददाति। स्तवपाठस्य ऐहिकफलं स्पष्टम्।