భక్తామర స్తోత్రం

భక్తులు, అమరులు అనేకులు తమ శిరోమణుల ప్రభలతో ప్రణమిల్లుతుండగా వాటిని ప్రకాశింపజేసేదీ, పాపమనే చీకటి సమూహాన్ని నశింపజేసేదీ అయిన జినేంద్రుని పాదద్వంద్వమునకు సమ్యక్ ప్రణామం చేస్తున్నాను. ఆ పాదాలు సంసార సాగరంలో పడుతున్న జనులకు ఆలంబనం.

సకల వాఙ్మయ తత్త్వబోధము వలన ఉద్భవించిన బుద్ధిచే నేర్పరులైన సురలోక నాథులచే స్తుతింపబడినవాడు, ముల్లోకాల చిత్తమును హరించు విశాలమైన స్తోత్రములచే స్తుతింపబడినవాడు అయిన ఆ ప్రథమ జినేంద్రుని నేనును స్తుతింతును.

బుద్ధిలేనివాడనైనను, విబుధులచే పూజింపబడు పాదపీఠము గల నిన్ను స్తుతింప సముద్యతమతినైన నేను నిర్లజ్జుడను కానా? నీటిలో ఉన్న చంద్రబింబమును విడిచి, దానిని అకస్మాత్తుగా పట్టుకోవడానికి మరే జనుడు ఇచ్చించును?

గుణసముద్రుడవైన ఓ ప్రభూ! నీ గుణాలు శశాంకుని కాంతివంటివి; వాటిని చెప్పుటకు సురగురువు (బృహస్పతి) తో సమానమైన బుద్ధి గలవాడు కూడా సమర్థుడు కాడు. కల్పాంతకాలపు వాయువుచే ఉద్ధతమైన మొసళ్ల సమూహము గల సముద్రమును భుజములతో దాటుటకు ఎవరు సమర్థులు?

అటువంటి నేను అయినను, మునీశ్వరా! నీ భక్తివశమున, శక్తిలేనివాడనైనను నిన్ను స్తుతించుటకు ప్రవృత్తుడనైతిని. ప్రీతితో తన శక్తిని విచారించక, మృగమా? సింహము వద్దకు తన పిల్లలను రక్షించుటకు వెళ్లదా? (శక్తిలేకపోయినా భక్తి ప్రేరితుడనై స్తుతించుట సముచితమే).

అల్పశ్రుతము గల నన్ను, (నేను) శ్రుతవంతులచే పరిహాసమునకు పాత్రుడను అయినను, నీ భక్తియే బలాత్కారముగా ముఖరిగా చేస్తున్నది. కోకిల మధుమాసములో మధురముగా కూయుటకు ఆ మామిడి చివుళ్ళ సమూహమే కారణము కదా!

ఓ నాథా! నీ సంస్తవనము వలన శరీరధారులకు భవసంతతిలో బంధింపబడిన పాపము క్షణములో క్షయమును పొందుతుంది. సూర్యకిరణములచే ఛేదింపబడిన రాత్రి చీకటివలె, ఆక్రాంతమైన లోకముల మాలిన్యము సమస్తము శీఘ్రమే నశించును.

ఓ నాథా! ఇట్లు తలచి, నీ ప్రభావముచేతనే అల్పబుద్ధితో కూడిన నేను ఈ సంస్తవనమును ఆరంభించుచున్నాను. ఇది సత్పురుషుల చిత్తమును హరించును. నలినీదళములపై ఉన్న నీటిబిందువు ముత్యపు కాంతిని పొందును కదా! (అల్పమైనది కూడా సత్పాత్రలో పడినచో గొప్పదగును).

నీ స్తవనము సర్వదోషములను నశింపజేయును; అదెట్లున్నను, నీ సంకథ కూడా లోకుల పాపములను హరించును. దూరమున ఉన్న సహస్రకిరణుడు (సూర్యుడు) తన ప్రభచేతనే పద్మాకరములలో కమలములను వికసింపజేయును కదా!

ఓ భువనభూషణ! ఓ భూతనాథ! భూమిపై నిన్ను గుణములచే స్తుతించేవారు నీతో సమానులు అగుట అత్యద్భుతము కాదు. ఆశ్రితుని తనతో సమానునిగా చేయనివాడు ఎవడు? అనే అర్థములో - నిన్ను స్తుతించువారు నీతో సమానమగుట ఏమి విచిత్రము? ఎందుకంటే, ఆశ్రితులను తనతో సమానులుగా చేయుట నీ స్వభావము.

అనిమేషములైన (మినుకుమినుకు లేని) నేత్రములతో చూడదగిన నిన్ను దర్శించిన పిదప, జనుల చక్షువు వేరొక చోట తృప్తి చెందదు. శశికిరణముల కాంతితో కూడిన పాలసముద్రజలమును త్రాగినవాడు, సముద్రములోని ఉప్పునీటిని త్రాగుటకు ఎవడు ఇచ్చించును?

శాంతరాగములతో కూడిన పరమాణువులచే నిర్మించబడిన, ముల్లోకములకు ఏక లలామభూతమైన నీ రూపము. భూమిపై ఎన్ని పరమాణువులు ఉన్నాయో అన్నే - నీకు సమానమైన వేరొక రూపము లేదు గనుక.

నీ ముఖము సుర, నర, ఉరగులకు నేత్రములను హరించునది; సమస్త ముల్లోకములను నిర్జించు ఉపమానముగలది. నిశాకరుని బింబము కలంకచే మలినమైనది, పగటిపూట పాండుపత్రమువంటి పాలిపోయినది. నీ ముఖమునకు తారతమ్యమేమి?

సంపూర్ణ మండలమైన శశాంకుని కళల సమూహమువంటి శుభ్రమైన నీ గుణములు ముల్లోకములను లంఘించుచున్నవి. ఓ త్రిజగదీశ్వర! ఏకనాథుడవైన నిన్ను ఆశ్రయించిన వారిని, వారు యథేచ్ఛగా సంచరించుచుండగా ఎవడు నివారించగలడు?

త్రిదశాంగనలచే (దేవతాస్త్రీలచే) నీ మనసు ఏమాత్రము వికారమార్గమునకు తీసుకురాబడుట లేదు. కల్పాంతకాలపు మారుతముచే కదలించబడిన పర్వతముతో కూడా మందరాద్రి శిఖరము ఎప్పుడైనా కదలునా? ఇందులో ఆశ్చర్యమేమి?

పొగలేని వత్తి, తైలము పూరితము లేని దీపమువలె, నీవు పొగనైనా, తైలమునైనా లేకుండా ముల్లోకమును ప్రకాశింపజేయుచున్నావు. కదలించబడిన పర్వతములవంటి మారుతములకు కూడా అగమ్యుడవు (అంటే కదలించలేనివాడవు). ఓ నాథ! నీవు జగత్ప్రకాశుడవైన మరొక దీపమవు.

నీవు ఎప్పుడు అస్తమించవు; రాహువుకు గమ్యుడవు కావు; ఏకకాలమున జగత్తులను స్పష్టముగా ప్రకాశింపజేయుచున్నావు. మేఘోదరముచే నిరోధింపబడిన మహాప్రభావము కలవాడవు కావు. ఓ మునీంద్రా! లోకమున నీవు సూర్యునికి అతిశయించిన మహిమ కలవాడవు.

నిత్యోదయము కలది, మోహమనే మహాంధకారమును నశింపజేయునది, రాహువు నోటికి, మేఘములకు గమ్యము కానిది, అనల్ప కాంతితో ప్రకాశించునది, జగత్తును ప్రకాశింపజేయునది, అపూర్వ శశాంకబింబమువంటి నీ ముఖాబ్జము విరాజిల్లుచున్నది.

రాత్రుల యందు చంద్రునిచే, పగలు సూర్యునిచే నీ ముఖేందుచే తమస్సులు నశింపజేయబడినపుడు, ఓ నాథా! నిష్మన్న శాలివనముతో శోభిల్లు జీవలోకమున జలభారముచే నమ్రులైన జలధరములతో ఏమి ప్రయోజనము? (నీ ముఖకాంతియే సర్వమును ప్రకాశింపజేయుచున్నది).

నీ యందు కృతావకాశమైన జ్ఞానము విభాతమగు నట్లు హరి, హరుడు మొదలగు నాయకుల యందు ప్రకాశింపదు. మణులలో స్ఫురించు తేజస్సు మహత్వమును పొందునట్లు, కిరణాకులమైన కాచశకలములో అట్టి మహత్వము లేదు.

నేను వరముగా భావించుచున్నాను - హరి, హరుడు మొదలగువారు మాత్రమే దర్శింపబడినచో, వారిలో నీవు కనబడి నీ యందు హృదయము తోషమునొందును. ఓ నాథా! భూమిపై నిన్ను చూచుటతో వేరొకడు మనస్సును హరించుట లేదు; భవాంతరములో కూడా అట్టివాడు లేడు.

స్త్రీలు వందలాది పుత్రులను కనవచ్చును; కాని నీతో సమానమైన పుత్రుని మరే తల్లియు ప్రసవించలేదు. సర్వదిక్కులు సహస్రరశ్మి (సూర్యుని) కాంతులను ధరించవచ్చును; కాని ప్రాచీ దిక్కు మాత్రమే స్ఫురదంశుజాలమును (ఉదయించు సూర్యుని) జనింపజేయును.

మునులు నిన్ను పరమపురుషుడు, ఆదిత్యవర్ణుడు, నిర్మలుడు, తమస్సునకు ఆవల ఉన్నవాడు అని చెప్పుదురు. నిన్ను సమ్యగ్గా ఉపలబ్ధించి (తెలిసికొని) జనులు మృత్యువును జయించెదరు. ఓ మునీంద్రా! శివపదమునకు నీ తప్ప వేరు పంథా లేదు.

సంతులు నిన్ను అవ్యయుడు, విభుడు, అచింత్యుడు, అసంఖ్యుడు, ఆద్యుడు, బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు, అనంతుడు, అనంగకేతువు, యోగీశ్వరుడు, విదితయోగుడు, అనేకుడు, ఏకుడు, జ్ఞానస్వరూపుడు, నిర్మలుడు అని ప్రవచించెదరు.

విబుధులచే పూజింపబడువాడా! బుద్ధిబోధమువలన నీవే బుద్ధుడవు; ముల్లోకమునకు శంకరుడవు (శుభము చేయువాడు) కావున నీవే శంకరుడవు; ఓ ధీరా! శివమార్గ విధానమును ఏర్పరచుటచే నీవే ధాతవు; ఓ భగవాన్! నీవే వ్యక్తముగా పురుషోత్తముడవు.

ఓ నాథా! ముల్లోకముల ఆర్తిని హరించు నీకు నమస్కారము; భూతలమునకు నిర్మల భూషణుడవైన నీకు నమస్కారము; ముల్లోకములకు పరమేశ్వరుడవైన నీకు నమస్కారము; ఓ జినా! భవసాగరమును ఎండించు నీకు నమస్కారము.

ఓ మునీశ్వరా! అశేష గుణములతో నీవు నిరవకాశముగా (పూర్తిగా) ఆశ్రయింపబడుటలో విస్మయమేమి? కాని దోషములు నానావిధములైన ఆశ్రయములను పొంది గర్వించినవై స్వప్నంలో కూడా నీకు ఎన్నడును కనబడవు.

ఉచ్చైః అశోకవృక్షమును ఆశ్రయించిన, ఉన్మయూఖములతో (ఎగిరి ప్రకాశించు కిరణములతో) కూడిన నీ నిర్మల రూపము నితాంతముగా ప్రకాశించుచున్నది. స్పష్టముగా విలసించు కిరణములు కలిగి, తమోవితానమును నశింపజేయు సూర్యబింబము మేఘపార్శ్వమున ఉన్నట్లు (మేఘమువెనుక సూర్యుడు ప్రకాశించునట్లు) నీ రూపము ప్రకాశించును.

సింహాసనమున, రత్నమయూఖశిఖలచే విచిత్రమైన, కనకమువలె తెల్లని నీ దేహము విరాజిల్లుచున్నది. ఆకాశమున విలసించు కిరణపుంజముతో కూడిన సహస్రరశ్మి (సూర్యుని) బింబము ఉన్నతమైన ఉదయాద్రి శిఖరము మీద ఉన్నట్లు.

కుందపుష్పమువలె తెల్లని, చలించు చామరములచే మనోహరమైన శోభతో, బంగారు కాంతితో నీ దేహము ప్రకాశించుచున్నది. ఉదయించుచున్న చంద్రునివంటి స్వచ్ఛమైన జలపాత ధారలతో కూడిన స్వర్ణమయ తటము సురగిరి మీద ఉన్నట్లు.

మూడు ఛత్రములు నీకు ప్రకాశించుచున్నవి; అవి చంద్రకాంతితో, ఉన్నతముగా నిలిచి సూర్యకిరణముల ప్రతాపమును ఆవరించినవి; ముత్యాల పుంజముచే వివృద్ధశోభము కలిగి ముల్లోకములకు పరమేశ్వరత్వమును ప్రఖ్యాతము చేయుచున్నవి.

గంభీరమైన తారావముచే (ధ్వనిచే) దిక్కుల భాగములు నిండినది, ముల్లోకముల ప్రజలకు శుభసంగమమును కలిగించు భూతిదక్షమైనది, సద్ధర్మరాజు జయఘోషణను ఘోషించునది అయిన నీ యశస్సు యొక్క ప్రవాది (ప్రకటించునది) ఆకాశమున దుందుభి ధ్వనించుచున్నది.

మందార, సుందర, నమేరు, సుపారిజాత, సంతానకము మొదలగు దివ్యపుష్పముల సమూహము కురియుచున్నది; గంధోదబిందువులతో (సుగంధ జలబిందువులతో) కూడిన మందమారుతము ప్రవహించుచున్నది; ఇది దివి నుండి పతించు నీ వాక్కుల వర్షమా? (అన్నట్లు దివ్యవృష్టి కలుగుచున్నది).

శోభించు ప్రభావలయముతో కూడిన మహాదీప్తి కల ఓ విభో! నీ దీప్తి ముల్లోకములలోని ద్యుతిమంతుల కాంతిని అతిక్రమించుచున్నది. ప్రోద్యత్ దివాకరుని నిరంతర బహుసంఖ్యాక కిరణముల దీప్తిచే రాత్రిని కూడా సోమసౌమ్యముగా జయించును.

స్వర్గాపవర్గగామి మార్గమును శోధించుటకు ఇష్టమైనది, ముల్లోకమున సద్ధర్మతత్త్వకథనమున ఏక పటువు (సమర్థుడు) అయిన నీ దివ్యధ్వని (దేశన) విశదార్థసత్వముచే భాషాస్వభావపరిణామగుణములచే ప్రయోజింపబడి ప్రవర్తిల్లును.

వికసించిన బంగారు కమలముల సమూహమువంటి కాంతితో, చక్కగా విలసించు నఖమయూఖ శిఖలచే రమణీయములైన నీ పాదములు ఏ చోట పదములను ఉంచునో ఆ చోట విబుధులు పద్మములను (పద్మములు ఉదయించినట్లు) భావించెదరు.

ఓ జినేంద్రా! ఇట్లు నీ విభూతి (దివ్యప్రభావము) ధర్మోపదేశ విధానమున ఏవిధముగా ఉన్నదో, అట్లు ఇతరులలో లేదు. సూర్యుని ప్రభ చీకటిని నశింపజేయునట్లు, కాంతిని వెదజల్లు గ్రహగణములలో అట్టి ప్రభ ఎక్కడ?

చిందుచున్న మదజలముచే మలినమైన చంచలమైన కపోలమూలము గల, మత్తమైన తుమ్మెదల ఝంకారముచే వివృద్ధకోపము గల, ఐరావతమువంటి ఏనుగు ఉద్ధతముగా వచ్చుచుండగా చూచి భయము కలుగదు - నీ ఆశ్రితులకు.

చీల్చబడిన మదపుటేనుగు కుంభమునుండి జారుచున్న ప్రకాశవంతమైన రక్తముచే అంటించబడిన ముత్యాల సమూహముచే విభూషితమైన భూమిభాగము గల వాడు, క్రమబద్ధమైన బద్ధక్రమము కలవాడు అయిన సింహముకూడా క్రమయుగము (రెండు పాదములు) కల నీ ఆశ్రిత పాదములను ఆక్రమించదు (అంటే ఆక్రమించలేదు లేదా ఆక్రమించడానికి ధైర్యము చేయదు).

కల్పాంతకాలపు వాయుచే ఉద్ధతమైన అగ్నివంటి, ప్రజ్వలితమైన, ప్రకాశించుచున్న, ఉత్ఫుల్లింగములతో కూడిన, లోకమును మ్రింగబోవునట్లు సమ్ముఖమున వచ్చుచున్న దావానలమును నీ నామస్మరణమను జలము సంపూర్ణముగా శమింపజేయును.

ఎఱ్ఱని కన్నులు గల, మదించిన కోకిల కంఠమువలె నల్లని, క్రోధముచే ఉద్ధతమైన, ఫణమును ఎత్తిన సర్పము సమ్ముఖమున వచ్చుచుండగా, నిర్భయుడై, నీ నామమను సర్పభయము నశింపజేయు మంత్రము హృదయమున కల పురుషుడు దానిని తన పాదములతో ఆక్రమించును.

చలించు గుఱ్ఱముల, ఏనుగుల ఘీంకారములచే భీమనాదముతో కూడిన యుద్ధమున, బలవంతులైన రాజుల సైన్యముగూడా, ఉదయించు సూర్యకిరణములచే చెదరగొట్టబడిన చీకటివలె, నీ కీర్తనమువలన శీఘ్రమే భేదము (నాశము) పొందును.

ఈటె కొనలచే పగులగొట్టబడిన ఏనుగుల రక్తప్రవాహము వేగముచే తరణము నందు ఆతురులైన యోధులచే భీమమైన యుద్ధమున, దుర్జయులను గెలువరాని శత్రువర్గమును జయించి, నీ పాదపద్మవనమును ఆశ్రయించినవారు విజయమును పొందెదరు.

సముద్రమున క్షుభించు భీషణమైన మొసళ్లచక్రముతో, పీఠములను భయపెట్టు భయంకరమైన వడబగ్నితో, అలల శిఖరముల మీద ఉండు నావలతో కూడి భయముగా ఉన్నను, నీ స్మరణమువలన వారు భయమును విడిచి తరించెదరు.

పైకి లేచిన భీకరమైన జలోదరము భారముచే విరిగిన, దీనదశను చెందిన, ప్రాణాశలు చెడిన మనుజులు, నీ పాదపద్మముల రజస్సు అను అమృతముచే పూతమైన దేహములు గలవారై మకరధ్వజుని (మన్మథుని) సమానరూపు లగుదురు.

పాదము మొదలు కంఠమువరకు గొడ్డలి సంకెళ్లచే చుట్టబడిన అంగములు గల, బృహద్బంధనముల (పెద్ద సంకెళ్ల) చివరలచే రుద్దబడిన జంఘలు గల మనుజులు నీ నామమును నిత్యము స్మరించుచు తక్షణమే స్వయముగా బంధభయమును విడిచి స్వతంత్రులగుదురు.

మత్తద్విపేంద్రము (మదపుటేనుగు), మృగరాజు (సింహము), దావానలము, సర్పము, సంగ్రామము, సముద్రము, మహోదరము (పెద్ద జలము), బంధనము వలన కలిగిన భయము - ఈ భయము భీతివలెనే నశించును. ఈ నీ స్తోత్రమును బుద్ధిమంతుడైనవాడు పఠించినంతనే.

ఓ జినేంద్రా! నీ గుణములచే కూర్చబడిన, భక్తిచే నా చేత నానావర్ణములతో విచిత్రపుష్పములవలె రచింపబడిన ఈ స్తోత్రమాలికను ఎవడు కంఠమున ధరించునో, ఆతనిని మానతుంగుని (గౌరవప్రదమైన ఉన్నతిని) కలిగించు లక్ష్మి అవశముగా (లక్ష్మిని లేక సిరి స్వయముగా) సమీపించును.