भक्तामरस्तोत्रम्

भक्तानां मुनीनां च नम्रशिरसाम् मुकुटरत्नप्रभाभिः भासमानं, पापनाशकारकम्, संसारसागरे मज्जतां एकमात्रम् आश्रयभूतम्, आदिनाथस्य जिनस्य पादयुगलं पूर्णतया प्रणमामि।

सर्वशास्त्रज्ञानसमुत्पन्नपूर्णप्रज्ञाशालिनः दिव्यलोकस्य अघिनाथाः त्रिलोकस्य मनांसि मोहयित्वा यस्य स्तोत्रैः स्तुतिं कुर्वन्ति, तं श्रेष्ठं जिनाधिपम् अहम् अपि इदानीं स्तुवियामि।

यद्यपि अहम् प्रज्ञारहितः अस्मि तथापि विद्वाभ्यां पूजितानां भवच्चरणकमलयोः स्तुतये निर्लज्जतया प्रतिबद्धः अस्मि। जलस्थितं चन्द्रस्य प्रतिविम्बं त्यक्त्वा कः मूर्खः वास्तविकं चन्द्रं प्राप्तुं प्रयतते?

हे गुणसागर, कः तव गुणान् वर्णयितुं समर्थः, ये चन्द्रकिरणाभ्योऽपि अधिकाः सन्ति, यद्यपि कोऽपि देवगुरूवत् ज्ञानी स्यात्? महाप्रलयस्य वायुना उत्थितानां मकराणां आवर्तयुक्तं संसारसागरं बाहुमात्रेण कः तर्तुं शक्नोति?

तथापि हे मुनीश्वर, भवद्भक्त्या प्रेरितोऽहम्, यद्यपि शक्तिरहितः अस्मि, स्तोत्ररचनां कर्तुं प्रयतते। किं मृगः स्वकीयदुर्बलताम् अतीत्य स्नेहात् सिंहं प्रति न गच्छति?

मम ज्ञानम् अल्पम् अस्ति, विदुषां हास्यास्पदं च, तथापि तव भक्तिः बलात् माम् वाचालं करोति। वसन्तकाले कोकिलः केवलं सुन्दरआम्रमञ्जरीणां कारणात् एव मधुरं गायति।

भवतः स्तुत्या देहिनाम् अनेकजन्मार्जितानि पापानि तत्क्षणमेव नश्यन्ति, यथा सूर्यकिरणैः सम्पूर्णं जगत् आच्छादयन्त्या रात्रेः गाढः अन्धकारः शीघ्रमेव नश्यति।

तत् ज्ञात्वा हे प्रभो, अल्पेनापि बुद्धिबलेन तव शक्तिम् आश्रित्य इदं स्तोत्रम् आरभे। कमलपत्रे स्थितं जलविन्दुः मुक्ताफलनिश्रयं प्राप्य सज्जनानां मनांसि प्रह्लादयति एव।

सर्वदोषहरम् इदं स्तोत्रं तु दूरस्थम्, केवलं तव चर्चापि जगतः पापानि नाशयति। सहस्रकिरणयुक्तः सूर्यः यदा दूरस्थः भवति, तदा तस्य प्रकाशमात्रेणैव तटाकेषु कमलानि विकसन्ति।

हे विश्वस्य आभूषण, हे प्राणिनाम् ईश्वर, पृथिव्याम् ये भवतः सर्वगुणैः त्वां स्तुवन्ति ते तव सदृशः भवन्ति इति आश्चर्यं न। एतत् किं? राज्ञा पूजितः कः स्वकीयम् आश्रयं आत्मानं समानं न करोति?

यदा नेत्रेण भवान् दृष्टः, यः अनिमेषनयनैः द्रष्टुं योग्यः अस्ति, तदा तत्रान्यत्र रतिः न प्राप्यते। चन्द्रकिरणकान्तियुतं क्षीरसागरस्य क्षीरं पीत्वा कः सामान्यसमुद्रस्य लवणजलं पातुम् इच्छेत्?

हे त्रिजगदेकभूषण! भवतो वपुः शान्तविरागरश्मियुक्तानाम् असंख्यातानाम् अणूनां समष्टिः अस्ति। पृथिव्यामपि तावन्तः एव परमाणवः सन्ति, यतः भवत्सदृशमपरं रूपं नास्ति।

सुरनरनारागानां नेत्राणि हरणं कुर्वत त्रिजगत्सु अनुपमस्य भवतो मुखस्य, कलङ्कितस्य दिवसे शुष्कपर्णवत् पाण्डुरस्य च चन्द्रबिम्बस्य कति दूरे अन्तरम् अस्ति!

पूर्णचन्द्रकलासमनिर्मलाः भवतो गुणाः त्रिजगत्सु व्याप्ताः सन्ति। हे त्रिजगत्पते! त्वां शरणं गतान् स्वेच्छया विचरतः जनन् कः वारयितुं शक्नोति?

अत्र किं आश्चर्यं यत् देवकन्या अपि भवतो मनः किञ्चिदपि विचलितुं न शक्नुवन्ति? किं पर्वतान् अपि चालयन्तः प्रलयवाताः मन्दराचलशिखरं कदाचित् चालयितुं शक्नुवन्ति?

हे प्रभो! भवान् धूमरहितया, वर्तिशून्यया, तैलरहितया च प्रदीपेन इव त्रिजगत् प्रकाशयति। भवान् जगत्प्रकाशकः अपरः दीपः अस्ति, यं पर्वतान् अपि चालयन्तः वाताः न स्पृशन्ति।

हे मुनीश्वर! भवान् न कदापि अस्तं गच्छति, न राहुणा स्पृश्यते, च युगपत् सर्वान् लोकान् प्रकाशयति। मेघैरनावृता भवतो कीर्तिः जगति सूर्यस्यापि कीर्तिम् अतिशेते।

नित्यं प्रफुल्लं, मोहस्य महोत्संसारान्धकारं नाशयत्, राहुमुखेन मेघैर्वा अनासक्तं भवतो पद्ममुखम् अपूर्वचन्द्रमिव जगत् प्रकाशयत् अपरिमितप्रभया भ्राजते।

हे प्रभो! भवन्मुखचन्द्रेणान्धकारे अपनीते रात्रौ चन्द्रस्य दिने वा सूर्यस्य किं प्रयोजनम्? शस्यक्षेत्रेषु प्रफुलितेषु जलभारेण नम्रीकृतानां मेघानां किं कार्यम्?

यथा ज्ञानं भवति पूर्णरूपेण प्रकाशते, तथा ब्रह्मणि विष्णौ वा अन्येषु च न प्रकाशते। यथा मणौ तेजः पूर्णतया वर्धते, तथा काचकण्डे बहुरश्मियुक्तेऽपि न वर्धते।

ब्रह्मविष्ण्वादीनां दर्शनम् उत्तमम् मन्ये, यतः तेषां दर्शनेन हृदयं भवत एव प्राप्तुम् इच्छति। हे प्रभो! पृथिव्यां तव दर्शनेन किं प्रयोजनम्, यतः अन्यो जनः जन्मान्तरेऽपि भवद्वत् मनः न हरति?

शताः सहस्राणि च महिलाः पुत्रान् प्रसूवन्ते, परन्तु कयापि मात्रा भवत्सदृशः पुत्रः न प्रसूतः। सर्वाः दिशः सूर्यकिरणान् धारयन्ति, किन्तु पूर्वादीशा एव केवलं प्रदीप्तकिरणसमूहं प्रसूते।

मुनयः त्वां परमात्मानं, सूर्यवत् प्रकाशमानं, शुद्धं, तमसो दूरस्थं वदन्ति। त्वां सम्यक् ज्ञात्वा ते मृत्युं जयन्ति। हे मुनीश्वर! मुक्तिपदप्राप्तेः अन्यः पन्थाः नास्ति।

बुद्धाः त्वां अक्षरं, सर्वगतं, अचिन्त्यं, अनन्तं, आदिमं, परमं, ईश्वरं, अनन्तं, विरागध्वजं, योगेश्वरं, योगज्ञं, एकं च अनेकं, ज्ञानस्वरूपं, शुद्धं च वदन्ति।

भवान् बुद्धः, विद्द्भिः पूजितः, ज्ञानबुद्धेः हेतोः। भवान् शङ्करः, त्रिजगते मङ्गलं करोषि। भवान् धाता, हे स्थिर! यतः मोक्षमार्गं संस्थापयसि। स्पष्टं, हे प्रभो! भवान् एव पुरुषोत्तमः।

हे प्रभो! त्रिजगतां दुःखहारिणे तुभ्यं नमः। पृथिव्याः पवित्रभूषणाय तुभ्यं नमः। त्रिजगतां परमेश्वराय तुभ्यं नमः। संसारसमुद्रशोषकाय जिनेन्द्राय तुभ्यं नमः।

हे मुनीश्वर, सर्वाणि अपि सद्गुणाः भवति युक्ताः इति किं आश्चर्यम्? यतः आश्रयं प्राप्य दर्पिताः दोषाः अपि भवन्तं स्वप्ने अपि न पश्यन्ति।

अशोकवृक्षस्य अधः स्थितं तीव्रकिरणयुक्तं तव पावनं रूपं, मेघस्य समीपे स्थित्वा तमःसमूहं नाशयतः सूर्यबिम्बस्य इव दीप्ततेजोभिः देदीप्यते।

सुवर्णकान्तिवत् दीप्तं तव शरीरं रत्नविविधस्फुलिङ्गैः अलंकृतं सिंहासने शोभते, यथा सूर्यशिखरोपरि सहस्रकिरणयुक्तं सूर्यबिम्बम् आकाशे भाति।

तप्तसुवर्णकान्तिसंकाशं तव शरीरं चलितश्वेतचामरप्रभया शोभते, यथा उदितचन्द्रसदृशं, निर्मलप्रस्रवणयुक्तं मेरुपर्वतस्य सुवर्णशिखरमुज्ज्वलं विराजते।

चन्द्रकान्तिसदृशाः, सूर्यतेजःप्रभां पराभवन्तः, मुक्तागुच्छैः अलंकृताः त्रयः छत्रयः त्रिलोके तव सर्वोपरि स्वामित्वं ख्यापयन्तः उच्चैः राजन्ते।

गम्भीरशब्देन दिशः पूरयन्, त्रैलोक्यजनानां मङ्गलोत्सवविधाने कुशलः, सत्यधर्मस्य विजयं ख्यापयन् दिवि दुन्दुभिः तव यशः उद्घोषयन् गर्जति।

किं मन्दार-मेरु-पारिजात-सन्तानकप्रभृतीनां दिव्यपुष्पाणां वृष्टिः, उत स्वर्गान्निपतन्ती सुगन्धजलविन्दुभिः मन्दमारुतैः च युक्ता तव वाणीधारा?

त्रैलोक्यस्थितानां सर्वतेजस्विनां कान्तिम् अतिक्रान्तवती दीप्तकान्तिः भगवतः प्रभा, उदितसूर्यस्य किरणसमूहेन सह, चन्द्रमन्दामपि रात्रिं जयति।

हे भगवन्, स्वर्गमुक्तिमार्गप्रदर्शिका सत्यधर्मसारव्याख्याने कुशला तव दिव्या वाणी, त्रैलोक्यहितार्थं स्पष्टार्थैः भाषारूपपरिणामगुणैः युक्ता वर्तते।

हे जिनदेव, विकचस्वर्णपद्मकान्तियुक्ताः, नखदीप्तिभिः अलंकृताः तव पादौ यत्र यत्र न्यस्येते, तत्र तत्र ज्ञाः पद्मं कल्पयन्ति।

हे जिनदेव, धर्मोपदेशपद्धतौ तव महिमा अन्येषु न दृश्यते। यथा सूर्यस्य प्रकाशः तमः अपनीयते, न तथा ग्रहाणां यद्यपि ते प्रकाशमानाः सन्ति।

मदजलस्रवत्कपोलं, भ्रमरसमूहयुक्तं, क्रुद्धं, वेगेन धावन्तं ऐरावतवत् मत्तहस्तिनं दृष्ट्वा अपि ये त्वां शरणं गताः ते भयं न प्राप्नुवन्ति।

दीप्तशोणितस्रवत् गजकुम्भस्थलमुक्ताफलैः अलंकृते भूमौ विहरन् अपि सिंहः स्थैर्ययुक्तेन गमनेन पर्वतवत् दृढौ तव पादयुगलं न स्पृशति।

प्रलयकालानलवत् दीप्तस्फुलिङ्गैः ज्वलन्, ब्रह्माण्डं ग्रसमान इव, अभिमुखं धावन् दावानलः तव नामस्मरणजलेिन अशेषतः शाम्यति।

रक्तनयनं, मत्तकोकिलसदृशकृष्णकण्ठं, कोपयुक्तं, फणोन्नतम्, धावन्तं सर्पं तस्य पुरुषस्य पादयुग्मेन निर्भयमर्द्यते यस्य हृदये मन्त्ररूपं तव नाम अस्ति।

युद्धे प्रबलानामपि राज्ञां सेना, अश्वगजगर्जनाभ्यां भयावहशब्दैश्च सम्भृतानन्दता, भास्वरोदयकिरणैरिव तिमिरं, नामसंकीर्तनेनैव क्षणाद्विनश्यति।

युद्धे शूलाग्रभेदितगजरुधिरै रुधिरसलिलवेगेन ततः परिव्यूढा उद्धृतकोटिभिर्योभिः पारं तितीर्षुभिः सैनिकैराविकृतत्ताप्रदं, चरणसरोजकाननश्रयिणः ते व्यापारहितं निर्जिताशाश्वतं विजयं प्राप्नुवन्ति।

समुद्रे भीषणैः क्रोद्रैः मीनैः भयङ्करायस्ते, तडागनदनातिभीषणायाश्चं बाह्ये, ये त्वां स्मरन्ति ते नौभिरुच्चतरंगप्रतिभितघटैः सिन्धुं तीर्त्वा भयं वचमाना यान्ति।

भार्यैर्महद्भिरुपातिक्षा? जनानी परिम्लान सफलम जीवनः पुण्यहीनथ: शून्याशयता, त्वत्पादराजोपनिशां सपनामभुज्जाऽभ्यावेत् कया ते प्रेमणाऽनंगशोभाकारिणोः नन्दन्ति।

ये सततं नामामन्त्रं स्मरन्ति, तेषां शरीराणि जानुनं विपर्यन्तं लोमानि, स्थूलपद्वयतिग्र? अस्तुः, लोहश्रृंखलबद्धं पादरुधितरश्मभारथेषु, मोचयन्ति च पंच जालाद्भवात्।

उन्मतहस्ती, सिंहा, वनाग्नि, सर्पः, रणः, सिंधुः, महाजलप्लावन, बंधनं-चएवे भयरर, एभ्यो भया एव गसे, पदयां य इमं स्तोत्रं पुनान्यें स विद्वान् तत्सद्यो बहुना विनश्यति।

हे जिन, भक्तियुक्तमे करक विविधवर्णपुष्पारglमवलिना गुणनिर्मितं स्तोत्रस्रक्, यस्तमानं यन्त्र? नद्या सदा करोति गीवंसः स राज्यलक्ष्मीमसङ्कल्पादेटिं परतन्त्रं ऐश्वर्यं ध्यान्तं, अभिवर्धते च सम्मान्यो भवति।