ভগৱান বুদ্ধৰ চাৰি মহাতীৰ্থ

দীঘ নিকায় ১৬, মহাপৰিনিৰ্বাণ সূত্ৰত আয়ুষ্মান আনন্দই ভগৱান বুদ্ধক সুধিছিল যে তথাগতৰ পৰিনিৰ্বাণৰ পিছত শিষ্যসকলে কেনেদৰে আচৰণ কৰিব লাগে। ভগৱানে উত্তৰ দিছিল যে আন্তৰিক সাধকসকলে শ্ৰদ্ধা আৰু আধ্যাত্মিক স্মৃতিৰে চাৰিটা স্থান দৰ্শন কৰিব পাৰে, আৰু তেওঁলোকে গভীৰ আধ্যাত্মিক জাগৰণ আৰু আনন্দময় শান্তিৰ অনুভৱ লাভ কৰিব।

বৌদ্ধ ঐতিহ্যত তীৰ্থযাত্ৰা প্ৰাৰ্থনাৰ অনুষ্ঠান নহয়। ই চিত্তৰ স্থিৰতা অনুশীলন, সংস্কৃত অস্তিত্বৰ অনিত্যতাৰ চিন্তন, আৰু প্ৰজ্ঞা আৰু অপাৰ কৰুণা জাগ্ৰত কৰাৰ এক ধ্যানময় যাত্ৰা।

লুম্বিনীত ৰাণী মায়া দেৱী প্ৰসৱৰ উদ্দেশ্যে পিতৃগৃহলৈ গৈ আছিল। তেওঁ শাল বৃক্ষৰ এটা উদ্যানত জিৰণিৰ বাবে ৰয়, আৰু কোৱা হয় যে তেওঁ থিয় হৈ মূৰৰ ওপৰত এটা শাখা ধৰি ৰাজকুমাৰ সিদ্ধাৰ্থ গৌতমক জন্ম দিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত সম্ৰাট অশোক নিজে এই স্থানলৈ আহি এটা শিলাস্তম্ভ স্থাপন কৰে। ইয়াৰ লিপিত ঘোষণা কৰা হয় যে ঠিক এই স্থানতে বুদ্ধৰ জন্ম হৈছিল, আৰু সেই ঘটনাৰ সন্মানাৰ্থে গাওঁখনক কৰৰ পৰা অব্যাহতি দিয়া হয়। ১৮৯৬ চনত পুনৰ আৱিষ্কৃত সেই স্তম্ভ আজিও লুম্বিনীত থিয় হৈ আছে, আৰু বুদ্ধজীৱনৰ যিকোনো ঘটনাৰ অন্যতম স্পষ্ট প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমৰ্থন হিচাপে আছে।

বোধগয়াত সিদ্ধাৰ্থে বহু বছৰ কঠোৰ তপস্যাৰে সত্যৰ সন্ধান কৰে; পিছত সেই পথক নিষ্ফল বুলি ভাবি ত্যাগ কৰে। তেওঁ নৈৰঞ্জনা নদীৰ পাৰত এটা অশ্বত্থ বৃক্ষৰ তলত বহে আৰু প্ৰতিজ্ঞা কৰে যে দুখৰ নিৰোধ নজনালৈকে তেওঁ নুঠে। সেই ৰাতিৰ প্ৰহৰবোৰত তেওঁ মাৰৰ প্ৰলোভন আৰু আক্ৰমণ সহ্য কৰে। তেওঁ নিজৰ পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰে, অসংখ্য প্ৰাণীৰ মাজত কৰ্মৰ প্ৰবাহ প্ৰত্যক্ষ কৰে, আৰু শেষত চাৰি আৰ্যসত্য উপলব্ধি কৰি বুদ্ধ, জাগ্ৰত পুৰুষ, হয়। য'ত তেওঁ বহিছিল, সেই স্থান আজি মহাবোধি মন্দিৰৰ ভিতৰত বজ্ৰাসন ৰূপে চিহ্নিত। অশোকে ইয়াত প্ৰথমে এটা কাঠামো নিৰ্মাণ কৰে; পিছৰ শতিকাবোৰত সেয়া পুনৰ নিৰ্মাণ হৈ আজিৰ উচ্চ মন্দিৰৰ ৰূপ লাভ কৰে।

সাৰনাথত, মৃগদাৱত, নৱজাগ্ৰত বুদ্ধই সেই পাঁচজন তপস্বীক বিচাৰি উলিয়ায় যিসকলৰ লগত তেওঁ আগতে তপস্যা কৰিছিল। তেওঁলোকক তেওঁ নিজৰ প্ৰথম উপদেশ, ধম্মচক্কপ্পৱত্তন সূত্ৰ, প্ৰদান কৰে। পাঁচজনৰ মাজত কৌণ্ডিন্যই এই উপদেশ প্ৰথমে বুজি পায় আৰু বুদ্ধৰ প্ৰথম দীক্ষিত শিষ্য হয়। তেওঁৰ বোধৰ লগে লগে ত্ৰিৰত্ন—বুদ্ধ, ধৰ্ম আৰু সংঘ—প্ৰথমবাৰৰ বাবে সম্পূৰ্ণ হয়। বহু শতিকা পিছত অশোকে সাৰনাথত এটা স্তম্ভ স্থাপন কৰে, যাৰ শীৰ্ষত চাৰিওফালে মুখ কৰা চাৰিটা সিংহ আছে। সেই সিংহশীৰ্ষ, যিটো আজি স্থল সংগ্ৰহালয়ত ৰখা আছে, পিছত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক ৰূপে গ্ৰহণ কৰা হয়।

কুশীনগৰত, শাল বৃক্ষৰ এটা উদ্যানত, গৃহী ভক্ত চুন্দৰ পৰা আহাৰ গ্ৰহণৰ পিছত বুদ্ধ বৃদ্ধ আৰু অসুস্থ হৈ পৰে। তেওঁ দুটা গছৰ মাজত শয়ন কৰে আৰু পৰিনিৰ্বাণৰ বাবে প্ৰস্তুত হয়। মহাপৰিনিৰ্বাণ সূত্ৰ, দীঘ নিকায় ১৬, সমবেত ভিক্ষুসকলৰ সৈতে তেওঁৰ শেষ কথোপকথন লিপিবদ্ধ কৰে। তাত তেওঁ উপদেশ দিয়ে যে তেওঁৰ প্ৰস্থানৰ পিছত ধৰ্ম আৰু বিনয়েই তেওঁলোকৰ শাস্তা হ'ব, আৰু তেওঁৰ শেষ বাক্যত তেওঁ কয় যে সকলো সংস্কৃত ধৰ্ম অনিত্য, সেয়েহে অপ্ৰমত্তভাৱে প্ৰয়াস চলাই যাব লাগে। তেওঁৰ দাহৰ পিছত তেওঁৰ অস্থি-ধাতুসমূহ ব্ৰাহ্মণ দ্ৰোণৰ মধ্যস্থতাত কেইবাখনো দাবীদাৰ ৰাজ্যৰ মাজত ভাগ কৰা হয়। স্তূপসমূহত প্ৰতিষ্ঠিত এই ধাতুবোৰে সমগ্ৰ বৌদ্ধ জগতত তেওঁৰ উপস্থিতি কুশীনগৰৰ বাহিৰলৈও বহন কৰি নিছিল।

এই পৱিত্ৰ স্থানবোৰে শতিকাৰ পিছত শতিকা ধৰি লাখ লাখ সাধক আৰু পণ্ডিতক অনুপ্ৰাণিত কৰিছে:

• •
  সম্ৰাট অশোক মহানে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত চাৰিওটা স্থান পৰিদৰ্শন কৰে, স্মাৰক শিলা-স্তম্ভ নিৰ্মাণ কৰে আৰু বিহাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
• •
  প্ৰাচীন চীনা তীৰ্থযাত্ৰী সন্ন্যাসী ফাহিয়েন (পঞ্চম শতিকা) আৰু জুয়ানজাং (সপ্তম শতিকা) বিশদ ভ্ৰমণ-বৃত্তান্ত লিখি ঐতিহাসিক বিন্যাস সংৰক্ষণ কৰে।
• •
  অনাগাৰিক ধৰ্মপাল আৰু মহাবোধি সমাজে ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম চলাই আন্তৰ্জাতিক তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে এই দেৱালয়বোৰক পুনৰ জীৱিত কৰে।

বোধিবৃক্ষতলত উপলব্ধ মূল অন্তৰ্দৃষ্টি, যিটো প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ সঞ্চাৰিত হৈছে: