अखिलांडदेवी-जंबुकेश्वर स्तुती
श्रृंगेरी परंपरेतील एका जगद्गुरूंनी रचलेली, देवी अखिलांडदेवी आणि भगवान जंबुकेश्वर यांची चार श्लोकांची संस्कृत स्तुती; ती तिरुवानैकावल मंदिराशी जोडलेली आहे.
श्लोक
हे सर्व विश्वाच्या देवी, करुणेचा सागर, प्रभु जंबुकेश्वराचे पवित्र स्वरूप! मी हजारो अपराध केले असले तरीही, कृपया माझ्यावर कृपा करा.
श्लोक 1
मी देवी अखिलांडेश्वरीला नमस्कार करतो, जी आपल्या वरच्या दोन कमळासारख्या हातांमध्ये सोनेरी कमळांची फुले धारण करते आणि खालच्या दोन हातांनी वरद (वर देणारी) आणि अभय (भय निवारण करणारी) मुद्रा दाखवते.
श्लोक 2
माझ्या हृदयात, मी त्या देवीची पूजा करतो, जी क्षमेचा सागर आहे, जी प्रभु जंबुनाथ (भगवान शिव) यांच्या कमळासारख्या मनासाठी सकाळच्या सूर्याच्या किरणांसारखी आहे, जिने पूर्वी शंबुकासारख्या प्राण्यांना आशीर्वाद दिला, जिची सुंदर मान आणि रूप शंख आणि पर्वतासारखे आहे, आणि जी पाणी आणि पृथ्वीचे स्वरूप आहे.
श्लोक 3
मी तिला नमस्कार करतो, जी जंबू (जांभूळ) झाडाच्या पायथ्याशी राहते, जिच्या मानेचे सौंदर्य चमकदार शंखाचा अभिमानही कमी करते, जी पाणी आणि पृथ्वीचे स्वरूप आहे, आणि शंबुकासारख्या भक्तांना वरदान देते.
श्लोक 4
अशाप्रकारे श्रींगेरीचे श्री जगद्गुरू श्री सच्चिदानंद शिवाभिनव नृसिंह भारती स्वामीगळ यांनी रचलेली 'श्रीमद् अखिलान्दा देवी जम्बुकेश्वर स्तुति:' समाप्त होते.
श्लोक 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवार व प्रदोष
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची प्रदोष वेळ
बेलपत्र, गंगाजल, भस्म व पांढरी फुले
- चित्तशांती, पापनाश व भयमुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र देवी अखिलांडदेवी (अखिलाण्डेश्वरी) आणि भगवान जंबुकेश्वर यांना समर्पित चार श्लोकांचे छोटे स्तवन आहे; ही दोन्ही दैवते तिरुचिरापल्लीजवळील तिरुवानैकावल येथील जंबुकेश्वर मंदिरातील आहेत. त्याच्या शेवटच्या ओळीत (कोलोफोन) रचनाकार म्हणून श्री सच्चिदानंद शिवाभिनव नृसिंह भारती यांचे नाव आहे, जे श्रृंगेरी शारदा पीठाचे जगद्गुरू होते. जंबुकेश्वर हे पाच पंचभूत मंदिरांपैकी जल-तत्त्वाचे शिव असून, शिवलिंगाखाली एक गोड्या पाण्याचा झरा उगम पावतो अशी श्रद्धा आहे. स्तोत्र प्रथम देवी मातेची क्षमा मागते, नंतर तिच्या रूपाची आणि जंबू वृक्षाच्या बुंध्याशी वास करणाऱ्या प्रभूंची स्तुती करते.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचनाकार
शेवटच्या ओळीत रचनाकार म्हणून श्री सच्चिदानंद शिवाभिनव नृसिंह भारती यांचे नाव आहे. ते श्रृंगेरी शारदा पीठाचे 33 वे जगद्गुरू होते, जे 1872 ते 1912 या काळात पदावर होते आणि विद्वान व भक्त म्हणून ओळखले जात.
पूजित देवता
हे स्तोत्र देवी अखिलांडदेवीची स्तुती करते, जिचे नाव ‘संपूर्ण विश्वाची स्वामिनी’ असा अर्थ देते; तसेच जल-तत्त्वाचे शिव भगवान जंबुकेश्वर यांचीही. त्यांचे मंदिर तमिळनाडूतील तिरुवानैकावल येथे आहे.
मंदिराशी संबंध
जंबुकेश्वर मंदिर पाच पंचभूत स्थळांपैकी एक आहे आणि ते जल-तत्त्वाचे प्रतिनिधित्व करते. शिवलिंगाखाली गोड्या पाण्याचा झरा आहे अशी श्रद्धा आहे, आणि जांभूळ (जंबू) वृक्ष हा मंदिराचा पवित्र वृक्ष आहे.
देवीची प्रतिमाशास्त्र
दुसऱ्या श्लोकात कवी त्या देवीला नमन करतो, जी आपल्या दोन उंचावलेल्या हातांत सोनेरी कमळे धारण करते, तर खालच्या हातांनी वर-मुद्रा (वर देणे) आणि अभय-मुद्रा (भयमुक्ती) दर्शवते. ही दिव्य मातेची शास्त्रीय प्रतिमा आहे.
शब्दांची ध्वनिरचना
तिसऱ्या आणि चौथ्या श्लोकांत अनेक ओळी ‘-अंबु’ या ध्वनीने संपतात, जसे जंबु, शंभु, कंबु आणि अंबु. ‘अंबु’ म्हणजे पाणीही असल्याने हा ध्वनी मंदिराच्या जल-तत्त्वाची आठवण करून देतो. शेवटचा श्लोक जंबू वृक्षाच्या बुंध्याशी वास करणाऱ्या प्रभूंना नमन करतो.