কুশীনগৰত বুদ্ধদেৱৰ অন্তিম দিন আৰু পৰিনিৰ্বাণ

বুদ্ধদেৱৰ জীৱনৰ অন্তিম দিনবোৰ কুশীনগৰত অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁৰ শিষ্যসকলে তেওঁক আগবঢ়াই নিয়াৰ সময়ত, তেওঁ পাবা নামৰ ঠাইত উপস্থিত হৈছিল। তাত চুন্দ নামৰ এজন কামাৰে তেওঁক আতিথ্য আগবঢ়াইছিল আৰু তেওঁক 'সুকৰমদ্দৱ' নামৰ এবিধ আহাৰ আগবঢ়াইছিল। এই আহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত বুদ্ধদেৱৰ শৰীৰত তীব্ৰ অসুস্থতা দেখা দিছিল। কিন্তু তেওঁ ধৈৰ্য্য ধৰি কুশীনগৰলৈ যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।

কুশীনগৰত উপস্থিত হৈ বুদ্ধদেৱে মল্ল ৰাজবংশৰ উপবনত দুখন শাল গছৰ মাজত শয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ শিষ্য আনন্দই তেওঁৰ শেষ মুহূৰ্তবোৰত তেওঁৰ কাষত আছিল। বুদ্ধদেৱে তেওঁৰ শিষ্যসকলক উদ্দেশ্যি কৈছিল যে তেওঁৰ পৰিনিৰ্বাণৰ পিছত তেওঁলোকে নিজৰ জ্ঞান আৰু নিজৰ প্ৰচেষ্টাকেই পোহৰ হিচাপে লৈ চলিব লাগিব। তেওঁ কৈছিল, 'আত্মদীপ ভৱ' — অৰ্থাৎ নিজেই নিজৰ প্ৰদীপ হোৱা। তেওঁলোকে বাহ্যিক কোনো আশ্ৰয় নোলোৱাকৈ নিজৰ ধৰ্মকেই একমাত্ৰ আশ্ৰয় হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব লাগিব।

বুদ্ধদেৱে তেওঁৰ শিষ্যসকলক শেষ উপদেশ দি কৈছিল যে ধৰ্ম আৰু সংঘ (সন্ন্যাসী সম্প্ৰদায়) তেওঁলোকৰ পথ প্ৰদৰ্শক হ'ব। তেওঁ কৈছিল যে তেওঁৰ শৰীৰ ধ্বংস হ'ব, কিন্তু ধৰ্ম চিৰন্তন। তেওঁ শিষ্যসকলক কোনো প্ৰশ্ন থাকিলে সোধিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল, কিন্তু সকলো নিস্তব্ধ হৈ আছিল। তেতিয়া বুদ্ধদেৱে কৈছিল যে তেওঁলোকৰ কোনো সন্দেহ নাই, আৰু তেওঁৰ অন্তিম বাক্য আছিল, 'সকলো সৃষ্ট বস্তু ধ্বংসশীল, অধ্যৱসায়েৰে নিজৰ মুক্তি সাধন কৰা।'

তাৰ পিছত বুদ্ধদেৱে ধ্যানত মগ্ন হৈ পৰিছিল আৰু শাল গছ দুখনৰ মাজত তেওঁৰ পৰিনিৰ্বাণ (মৃত্যু) ঘটিছিল। এই সময়ত শাল গছবোৰ ফুলি উঠিছিল আৰু আকাশত দেৱতাসকলে পুষ্পবৃষ্টি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ শিষ্যসকলে তেওঁৰ শৰীৰক সৎকাৰ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধাতু (অৱশেষ) বিভিন্ন ঠাইত বিতৰণ কৰিছিল।

বুদ্ধদেৱৰ এই অন্তিম দিনবোৰৰ কাহিনী বৌদ্ধ ধৰ্মত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। তেওঁৰ 'আত্মদীপ ভৱ' উপদেশ আজিও বৌদ্ধসকলৰ বাবে পথ প্ৰদৰ্শক। তেওঁৰ পৰিনিৰ্বাণৰ স্থান কুশীনগৰ আজিও বৌদ্ধ তীৰ্থস্থান হিচাপে পৰিগণিত। তেওঁৰ জীৱন আৰু শিক্ষাই মানৱতাক অহিংসা, কৰুণা আৰু জ্ঞানৰ পথত চলিবলৈ অনুপ্ৰেৰণা যোগাইছে।