ಗಂಗಾವತರಣ

ಗಂಗೆ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದ ಕಥೆಯು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಗಗಳು 38 ರಿಂದ 44ರವರೆಗೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಬಾಲಕ ರಾಮನಿಗೆ ರಘುವಂಶದ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಋಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಥೆ ನದಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಿಷಯವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಮೂರು ವಿಫಲ ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ.

ರಾಜ ಸಗರನು ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ಅವನ ಮೊದಲ ರಾಣಿ ಕೇಶಿನಿಗೆ ಅಸಮಂಜಸ ಎಂಬ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ಮೂಲಕವೇ ವಂಶ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕಿತ್ತು. ಋಷಿ ಔರ್ವನ ವರದಿಂದ, ಎರಡನೆಯ ರಾಣಿ ಸುಮತಿಯು ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಸೋರೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಅದನ್ನು ತೆರೆದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರಿದ್ದರು — ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆ ವರವು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದದಷ್ಟೇ ಭಾರವೂ ಆಗಲಿತ್ತು.

ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬೆಳೆದ ಆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮಹಾ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾದರು. ಅಶ್ವಮೇಧದ ಮೂಲಕ ರಾಜನು ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ: ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಧೈರ್ಯಮಾಡುವ ಯಾವ ಆಳ್ವಿಕೆದಾರನೂ ಸಗರನನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಯಾಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ ಸಗರನ ಶಕ್ತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವುದೆಂದು ಭಯಪಟ್ಟ ಇಂದ್ರನು, ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕದ್ದು ಧ್ಯಾನನಿರತ ಋಷಿ ಕಪಿಲರ ಬಳಿ ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದಂತೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದನು. ಸಗರನ ಪುತ್ರರು ಕೊನೆಗೂ ಕುದುರೆಯ ಜಾಡನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹಿಡಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಮೌನವಾಗಿ, ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆ ಋಷಿಯೇ ಕಳ್ಳನೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು. ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಕಲಕಿದ ಕಪಿಲರು ಕಣ್ಣು ತೆರೆದರು. ಅವರ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯನ್ನೂ ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿತು — ಅವರ ಆತ್ಮಗಳು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲಾಗದೆ, ಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಮೃತರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಇಲ್ಲದೆ ಉಳಿದುಹೋದವು.

ಸಗರನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಂಶುಮಂತನು ಆ ಬೂದಿಯನ್ನೂ, ನಡೆದ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಅರಿತನು. ಸ್ವರ್ಗದ ನದಿ ಗಂಗೆಯ ಅವತರಣವೊಂದೇ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಬಲ್ಲದೆಂದು ಅವನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡನು — ಕಪಿಲರ ಕೋಪ ದಹಿಸಿದುದನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಆಕೆಯ ಜಲವೊಂದಕ್ಕೇ ಸಾಧ್ಯ; ಅವರ ಹಠಾತ್, ಕೋಪದ ಮರಣಗಳಿಂದ ಕಡಿದುಹೋಗಿದ್ದ ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಮರಳಿ ಸೇರಿಸಬಲ್ಲದು. ಅಂಶುಮಂತನಿಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತರಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮಗ ದಿಲೀಪನಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವನ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ರಾಮಾಯಣ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವನ ತಪಸ್ಸು ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಕಾರ್ಯ ಬೇಡಿದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅದು ಸಾಲದಾಯಿತು. ದಿಲೀಪನ ಮಗ ಭಗೀರಥನೇ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೆಂದು ಸಾಬೀತಾದನು — ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ, ಉನ್ನತ ಜನ್ಮದಿಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಯಾರಿಗೂ ತಲುಪಲಾಗದ ನಿರಂತರ ತಪಸ್ಸಿನ ಆಳದಿಂದ.

ಭಗೀರಥನು ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು: ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಆಹಾರ ಸೇವಿಸದೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೇವಲ ಗಂಗೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟು. ಕೊನೆಗೆ ಆಕೆ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಾಗ, ಮೃದುಗೊಳಿಸದೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದಳು — ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ತನ್ನ ಇಳಿತದ ವೇಗ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದರೆ ಭೂಮಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದು, ಆಕೆಯ ಪತನದ ಆಘಾತದಿಂದಲೇ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಛಿದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಆಗ ಭಗೀರಥನು ಇತರ ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯೂ ತಾಳಲಾರದ ಬಲಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ ಶಿವನನ್ನು ಶರಣಾದನು. ನದಿಯ ಪತನವನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಮೊದಲೇ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಅವನು ಶಿವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಶಿವನು ಒಪ್ಪಿದನು.

ಈ ಕಥೆಯ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು — ಒಬ್ಬರು ಅಪಾರ ಪ್ರಕೃತಿ ಶಕ್ತಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನಿಶ್ಚಲತೆಗೆ ಹೆಸರಾದ ದೇವರು — ಭೂಮಿಯೇ ತಾಳಲಾರದ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು.

ಗಂಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಧುಮುಕಿದಾಗ, ತನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ ನದಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೆಮ್ಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಳಿದಳು.

ಶಿವನು ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಜಟೆಯ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳಲು ಬಿಟ್ಟನು; ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಂತೆ ರಾಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಜಟೆ. ಅದು ಎಷ್ಟು ಶಾಂತ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಿರತೆಯೆಂದರೆ, ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಜಟೆಗಳೊಳಗೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಗಂಗೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ನೆನಪಿಡುವಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲೆದಾಡಿದಳು; ಎಷ್ಟೇ ಕೋಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ ತೆರೆದ ನೆಲಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಾಣಲಾರದೆ ಹೋದಳು. ಚಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಅವಳ ಅಹಂಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಗ್ಗಿತು. ಭಗೀರಥನು ತನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿ, ಈಗ ಆಕೆಯ ಇಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ಆಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿದಾಗಲೇ ಶಿವನು ಕರುಣೆ ತೋರಿದನು. ತನ್ನ ಜಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಅವನು ಒಂದು ಧಾರೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು; ಗಂಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಧುಮುಕಿದಾಗ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಅದು ಎಷ್ಟೋ ಮೃದುವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮೃದುವಾದ ಧಾರೆ ಹಿಮಾಲಯದ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಯಲುಗಳ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘ ಪ್ರವಾಸ ಆರಂಭವಾಯಿತು; ಭಗೀರಥನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಬೂದಿ ಇನ್ನೂ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಸ್ಥಳದವರೆಗೆ ನದಿಯ ಮುಂದೆ ಸ್ವತಃ ನಡೆದನು.

ಗಂಗೆಯ ಜಲ ಕೊನೆಗೂ ಸಗರನ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರ ಬೂದಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಅವರ ಆತ್ಮಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಪವಿತ್ರಗೊಂಡವು. ಕಪಿಲರ ಅಗ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಅಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, ಅವರು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೇರಿದರು. ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭಗೀರಥನ ಸ್ವಂತ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ತೆತ್ತು ತಂದ ಆ ನದಿ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಹರಿಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಗಂಗೆಯಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಆತ್ಮವನ್ನು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಜೀವಂತ ದೇವಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಭಾಗೀರಥಿ — “ಭಗೀರಥನಿಗೆ ಸೇರಿದವಳು” — ಆಕೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದ ಏಕೈಕ ರಾಜನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ.