താബോയും ഹെമിസും

ഹിമാലയൻ പീഠഭൂമിയിലെ കഠിനവും മഞ്ഞുമൂടിയതുമായ മലനിരകൾക്കിടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഗോംപകൾ വെറും ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളല്ല. തന്ത്ര ധ്യാനം, ചോദ് ധ്യാനം, സന്യാസ പരിശീലനം എന്നിവയുടെ ജീവസ്സുറ്റ കേന്ദ്രങ്ങളായി അവ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു; ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ഇവ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നടന്ന അതേ സാധനകളുടെ പ്രതിധ്വനികൾ ഇന്നും അവയുടെ ഭിത്തികളിൽ മുഴങ്ങുന്നു.

ക്രി.വ. 996-ൽ മഹാനായ വിവർത്തകൻ റിഞ്ചെൻ സാങ്പോ ഗുഗെ രാജ്യത്തിലെ രാജാവായ യെഷെ-ഓയ്ക്കു വേണ്ടി താബോ സ്ഥാപിച്ചു. ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും വെയിലിൽ ഉണക്കിയ മണ്ണിഷ്ടികകൾ കൊണ്ടാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്; ഹിമാലയത്തിലെ കഠിനമായ ശൈത്യകാലങ്ങളെ ആയിരം വർഷത്തിലധികം ഇവ കാര്യമായ നാശമില്ലാതെ അതിജീവിച്ചു. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലെയും വിശാല ഹിമാലയൻ മേഖലയിലെയും ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള, തുടർച്ചയായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ബൗദ്ധ കേന്ദ്രമായി ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആറായിരം ചതുരശ്ര മീറ്ററിലധികം വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ സമുച്ചയത്തിൽ ഒമ്പത് പ്രത്യേക ക്ഷേത്രങ്ങൾ, നാല് അലങ്കൃത സ്തൂപങ്ങൾ, ഇരുപത്തിമൂന്ന് ചോർട്ടനുകൾ, ഗ്രാമത്തിനു മുകളിലെ പാറമുഖത്ത് നേരിട്ടു കൊത്തിയെടുത്ത ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം എന്നിവയുണ്ട്. ബുദ്ധന്റെ കാലം മുതൽ ബൗദ്ധ ആശ്രമങ്ങളിൽ പാലിക്കപ്പെടുന്ന അതേ വിനയ സന്യാസ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് താബോയിലെ ഭിക്ഷുക്കൾ ഇന്നും ദീക്ഷ സ്വീകരിക്കുന്നത്; ഈ സമുച്ചയം സ്ഥാപിതമായ കാലം മുതൽ ഈ അച്ചടക്കം മുറിയാതെ തുടരുന്നു.

സമുച്ചയത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് പ്രധാന സഭാമന്ദിരമായ സുഗ് ല്ഹാഖാങ് നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ ഭിത്തികൾ വളരെ സമൃദ്ധമായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ചുവർച്ചിത്രങ്ങളും ഫ്രെസ്കോകളും കൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കുന്നതിനാൽ ഈ ആശ്രമത്തെ ഹിമാലയത്തിലെ അജന്ത എന്ന് ദീർഘകാലമായി വിളിക്കുന്നു. പിന്നിലെ ഭിത്തിക്കരികിൽ ഏകദേശം അമ്പതോളം കളിമൺ പ്രതിമകളും ദേവതകളുടെയും കാവൽ രൂപങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണവലുപ്പമുള്ള അർദ്ധ-പ്രതിമകളും നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതിലെ പ്രസിദ്ധമായ വജ്രധാതു മണ്ഡലത്തെ ഭിത്തിയിൽ നേരിട്ടു പതിപ്പിച്ച മുപ്പത്തിരണ്ട് ജീവൻ-വലുപ്പമുള്ള കളിമൺ ദേവശില്പങ്ങൾ വലയം ചെയ്യുന്നു—പുറത്തുനിന്ന് കണ്ടാൽ മാത്രം പോരാ, തീർത്ഥാടകർക്ക് നടന്നു കടക്കാവുന്ന ഒരു ത്രിമാന മണ്ഡലമാണിത്.

ലഡാക്കിന്റെ വടക്കേയറ്റത്ത്, ഹെമിസ് ആശ്രമം 1630-ൽ സ്ഥാപിതമായത് ആദ്യത്തെ തക്ത്സാങ് റേപ്പയും ദ്രുക്പ വംശത്തിലെ മഹാനായ യോഗിയുമായ സ്താക്സാങ് റാസ്പ നവാങ് ഗ്യാത്സോയാണ്. ലഡാക്കി രാജാവ് സെങ്ഗെ നംഗ്യാൽ ഇതിന് രക്ഷാകർതൃത്വം നൽകി, പിന്നീട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷം 1672-ൽ അദ്ദേഹം ഇതിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും ലഡാക്കിലെ ഏറ്റവും വലിയ സന്യാസ സ്ഥാപനമായ ഇത്, ആ മേഖലയിലെ ദ്രുക്പ കാഗ്യു വംശത്തിന്റെ പ്രധാന ആസ്ഥാനവുമാണ്.

ഹെമിസിൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന പദ്മസംഭവന്റെ ഒരു പ്രതിമയുണ്ട്—ചെമ്പ്, സ്വർണ്ണം, വെള്ളി എന്നിവ ചേർത്തുണ്ടാക്കിയ, മുപ്പത് അടിയിലധികം ഉയരമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരമായ ബിംബം. ഇത് ആശ്രമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആദരണീയമായ നിധിയും അതിന്റെ വാർഷിക ഉത്സവത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവുമാണ്.

ഓരോ വേനൽക്കാലത്തും, ഗുരു പദ്മസംഭവന്റെ സ്വന്തം ജന്മദിനത്തോട് ആദരവായി ടിബറ്റൻ ചാന്ദ്രപഞ്ചാംഗം അനുസരിച്ച്, ഹെമിസ് തങ്ങളുടെ മഹത്തായ ഛാം ഉത്സവം നടത്തുന്നു. വിപുലമായ മുഖംമൂടികളും ബ്രൊക്കേഡ് വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച ഭിക്ഷുക്കൾ തടിച്ചുകൂടിയ ജനക്കൂട്ടത്തിനു മുന്നിൽ ശാന്തരും ക്രോധരൂപികളുമായ ദേവതകളുടെ രൂപങ്ങൾ നൃത്തത്തിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തിലും ഒരിക്കൽ, ആശ്രമം അതിലും അപൂർവമായ ഒരു സംഭവം അനാച്ഛാദനം ചെയ്യുന്നു: ഗുരു റിൻപോചെയുടെ ഒരു വലിയ പട്ടുതങ്ക, മറ്റു സമയങ്ങളിൽ ചുരുട്ടി സൂക്ഷിക്കുന്നത്, മുറ്റത്തെ ഭിത്തിയിൽ നിവർത്തി പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു—ഒരിക്കലെങ്കിലും അത് കാണാൻ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കാത്തിരുന്നേക്കാവുന്ന തീർത്ഥാടകർക്കായി.

താബോ ഗ്രാമത്തിനു മുകളിൽ, പാറ തുരന്ന ഗുഹകൾ ഇന്നും ആ കുത്തനെയുള്ള പാറമുഖത്ത് അടയാളപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു—ഹിമാലയൻ ശീതകാലത്തെ ഏറ്റവും കഠിനമായ മാസങ്ങളിൽ സാധകർ വർഷങ്ങളോളം നീളുന്ന മൗന ഏകാന്തവാസത്തിനായി പിൻവാങ്ങിയിരുന്ന സ്ഥലം. അവരുടെ ഏകാന്തത അവർ അവിടെ വന്ന ആഴപ്പെടുത്താനുള്ള സാധനകളാൽ മാത്രമാണ് ഭംഗപ്പെട്ടിരുന്നത്. താഴെയുള്ള ചിത്രീകരിച്ച ഹാളുകളെക്കാൾ ഈ ഗുഹകൾ കുറച്ചു മാത്രം സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്നു; അവ ശാന്തമായ ഒരു പ്രതിരൂപമാണ്. താബോയിലെ ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾക്ക് അഭയം നൽകിയ അതേ പർവതങ്ങൾ തന്നെ അചഞ്ചലമായ ശാന്തി തേടുന്ന ഒറ്റയ്ക്കുള്ള സാധകർക്കും അഭയം നൽകിയിരുന്നു എന്ന് അവ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ഓഡ്ഡിയാന ദേശത്ത് താമരയിൽ നിന്നുള്ള പദ്മസംഭവന്റെ സ്വന്തം ജനനം പദ്മ കഥാങ്ങിന്റെ ഒന്നാം അധ്യായത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു; ലോട്ടസ്-ബോൺ ഗുരുവിന് ആ പേര് നൽകുന്ന തെർമ ജീവചരിത്രമാണിത്. ഈ ജനനകഥയെ തന്നെയാണ് രണ്ട് ആശ്രമങ്ങളിലുമായി ഇന്നും ഉരുവിടുന്ന ഏഴുവരി പ്രാർത്ഥന ഓർമ്മിക്കുന്നത്. ഹുംഗ് ഓഡ്ഡിയാന യുൽ ഗ്യി നുബ്ജാങ് സം, പേമ ഗെസർ ദോങ്പോ ലാ, യാത്സെൻ ചോക് ഗി ങ്ഗോ ദ്രുബ് ഞെ, പേമ ജുങ്നെ ഝെയ് സു ദ്രാക്. ഓഡ്ഡിയാന ദേശത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്, വിരിഞ്ഞ താമരയുടെ ഹൃദയത്തിൽ, നീ അത്ഭുതകരമായ പരമസിദ്ധികളാൽ അനുഗൃഹീതനാണ്; നീ ലോട്ടസ്-ബോൺ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്. താബോയിലെയും ഹെമിസിലെയും ഭിക്ഷുക്കൾ ഇന്നും ഈ ഏഴുവരികളോടെയാണ് തങ്ങളുടെ സാധന ആരംഭിക്കുന്നത്—ആയിരം കിലോമീറ്ററുകളിലും ആയിരം വർഷങ്ങളിലും നീളുന്ന മുറിയാത്ത ഒരു പ്രാർത്ഥന.

താബോ സ്ഥാപിച്ച മഹാനായ വിവർത്തകനും ഭിക്ഷുവുമായ റിഞ്ചെൻ സാങ്പോ, പടിഞ്ഞാറൻ ടിബറ്റൻ ബൗദ്ധ ചരിത്രത്തിൽ നൂറിലധികം ആശ്രമങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്ഥാപിച്ച ബഹുമതി നേടിയിട്ടുള്ളയാളാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ദീർഘമായ ജീവിതത്തിലുടനീളം ഗുഗെ, സ്പിതി, ചുറ്റുമുള്ള അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചു. ഹെമിസ് തന്നെ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷം പൂർണ്ണമായും വ്യത്യസ്തമായ വംശപരമ്പരയ്ക്കു കീഴിലാണ് ഉയർന്നുവന്നത്—റിഞ്ചെൻ സാങ്പോ സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിച്ച മുൻ കദം പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായ ദ്രുക്പ കാഗ്യു. എന്നിട്ടും രണ്ട് ആശ്രമങ്ങളും തങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ഭക്തിയുടെ വേരുകൾ ഒരേ വ്യക്തിയിൽ കണ്ടെത്തുന്നു: പദ്മസംഭവൻ, ആ ലോട്ടസ്-ബോൺ ഗുരു; എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഓഡ്ഡിയാനയിൽ നിന്ന് തന്ത്ര ബൗദ്ധ ധർമ്മത്തെ ആദ്യമായി ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് അദ്ദേഹമാണ്.

നൂറ്റാണ്ടുകളുടെയും പർവതനിരകളുടെയും അകലം ഉണ്ടെങ്കിലും, ഇന്ന് ഏതു ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന സന്ദർശകനും ഏതാണ്ട് ഒരേ അന്തരീക്ഷമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. പുരാതന ബിംബങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ വെണ്ണവിളക്കുകൾ എരിയുന്നു, ഭിക്ഷുക്കൾ ജപത്തിന്റെയും ആചാരങ്ങളുടെയും ദൈനംദിന ക്രമത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു, ഭിത്തികൾ ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ മിക്ക രാഷ്ട്രങ്ങളും നിലവിൽ വരുന്നതിനു വളരെ മുമ്പു തന്നെ പുകയും പ്രാർത്ഥനയും ആഗിരണം ചെയ്തു വരുന്നു. താബോയുടെ മൺഇഷ്ടിക ഭിത്തികളും ചിത്രീകരിച്ച മണ്ഡലങ്ങളും വിവർത്തനത്തിന്റെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും യുഗത്തെക്കുറിച്ചു സംസാരിക്കുന്നു. സംസ്കൃത ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ആദ്യമായി ടിബറ്റൻ ഭാഷയിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റപ്പെട്ടത് അന്നായിരുന്നു; സ്പിതിയുടെ ഉയർന്ന മരുഭൂമിയിൽ ബൗദ്ധ ദർശനം വേരൂന്നി. ഹെമിസ് പകരം തന്ത്ര ആചാരത്തിന്റെയും ഉത്സവത്തിന്റെയും യുഗത്തെക്കുറിച്ചു സംസാരിക്കുന്നു; നൃത്തം, മുഖംമൂടി, സംഗീതം എന്നിവ അതേ പഠനങ്ങളെ വിശാലവും പലപ്പോഴും നിരക്ഷരവുമായ ജനസമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന പ്രധാന മാധ്യമങ്ങളായി മാറിയ കാലം. ഒരുമിച്ച്, രണ്ട് ആശ്രമങ്ങളും വാസ്തുവിദ്യയിലും ദൈനംദിന സാധനയിലും, ഹിമാലയത്തിൽ വജ്രയാന ബൗദ്ധ ധർമ്മം എങ്ങനെ വേരുറപ്പിച്ച് പർവതങ്ങളെ സ്വന്തമാക്കി എന്നതിന്റെ മുഴുവൻ വ്യാപ്തിയും സംരക്ഷിക്കുന്നു.

താബോയും ഹെമിസും നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകളും ഏകദേശം ആറു നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ സ്ഥാപനകാല അകലവും കൊണ്ട് വേർതിരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഇവയിലൊന്നു മാത്രം ഇന്ത്യൻ ഹിമാലയത്തിൽ ബൗദ്ധ ധർമ്മം എങ്ങനെ വേരൂന്നി എന്നതിന്റെ പൂർണ്ണ ഗതി ഉൾക്കൊള്ളുമായിരുന്നില്ല. താബോ ആദ്യകാലത്തെ, വിവർത്തന യുഗത്തിലെ അടിത്തറയെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; റിഞ്ചെൻ സാങ്പോയെപ്പോലുള്ള ഗുരുക്കന്മാർ സംസ്കൃത ദർശനത്തെ പർവതങ്ങൾക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാനാവുന്ന ടിബറ്റൻ രൂപത്തിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്ന കാലം. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷം ആ അടിത്തറ എന്തായി വളർന്നു എന്ന് ഹെമിസ് കാണിക്കുന്നു: ഉത്സവം, മുഖംമൂടി, ഭീമാകാരമായ ബിംബം എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടമാകുന്ന സുസ്ഥാപിതമായ ഒരു തന്ത്ര സംസ്കാരം, ഗ്രന്ഥത്തിലും ചുവർച്ചിത്രത്തിലും മാത്രമല്ല. രണ്ടും ഒരുമിച്ചു വായിക്കുമ്പോൾ, ഈ ആശ്രമങ്ങൾ പത്താം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ ഇന്നുവരെ നീളുന്ന സാധനയുടെ ഒരു തടസ്സമില്ലാത്ത വംശരേഖ വരച്ചുകാണിക്കുന്നു—സാമ്രാജ്യങ്ങളും ആക്രമണങ്ങളും ഒരേ പർവതപാതകളിലൂടെ ആയിരം ശൈത്യങ്ങൾ കടന്നുപോയിട്ടും അത് അചഞ്ചലമായി നിലനിന്നിരിക്കുന്നു.