তাবো আৰু হেমিচ

হিমালয় মালভূমিৰ ৰুক্ষ, তুষাৰ-চপা শৈলশিৰাৰ মাজত থকা এই গোম্পাবোৰ কেৱল ঐতিহাসিক স্মাৰক নহয়। এইবোৰ আজিও তান্ত্ৰিক ধ্যান, ছোদ সাধনা আৰু মঠীয় প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰাণবন্ত কেন্দ্ৰ; এক হাজাৰ বছৰৰো আগতে প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়ত যি সাধনা কৰা হৈছিল, তাৰেই প্ৰতিধ্বনি আজিও ইয়াৰ দেৱালত বাজে।

৯৯৬ খ্ৰীষ্টাব্দত মহান অনুবাদক ৰিনচেন জাংপোৱে গুগে ৰাজ্যৰ ৰজা ইয়েশে-ওৰ পক্ষে তাবো প্ৰতিষ্ঠা কৰে। প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ৰৌদ্ৰশুষ্ক কাদামাটিৰ ইটাৰে ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যিয়ে হিমালয়ৰ কঠোৰ শীতৰ এক হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় প্ৰায় অক্ষত অৱস্থাত টিকি আছে। আজি ই ভাৰত আৰু বৃহত্তৰ হিমালয় অঞ্চলৰ ভিতৰত অবিচ্ছিন্নভাৱে সক্ৰিয় আটাইতকৈ প্ৰাচীন বৌদ্ধ স্থান বুলি স্বীকৃত। এই কমপ্লেক্সটো ছয় হাজাৰ বৰ্গমিটাৰতকৈ অধিক ঠাই জুৰি বিস্তৃত, ইয়াত নটা পৃথক মন্দিৰ, চাৰিটা অলংকৃত স্তূপ, তেইশটা চৰ্তেন, আৰু গাঁৱৰ ওপৰৰ খাড়া শিলাৰ গাত প্ৰত্যক্ষভাৱে খোদিত গুহা-মন্দিৰৰ এটা গুচ্ছ অন্তৰ্ভুক্ত। তাবোৰ ভিক্ষুসকলে আজিও বুদ্ধৰ সময়ৰে পৰা বৌদ্ধ মঠত পালন কৰা একে বিনয় মঠীয় বিধান অনুসৰি দীক্ষা লয়; এই কমপ্লেক্সৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পৰাই এই শৃংখলা অবিচ্ছিন্ন হৈ আছে।

কমপ্লেক্সৰ কেন্দ্ৰত থিয় দিছে সুগ ল্হাখাং, প্ৰধান সভাকক্ষ। ইয়াৰ দেৱালবোৰ ইমান সমৃদ্ধভাৱে সংৰক্ষিত ভিত্তিচিত্ৰ আৰু ফ্ৰেস্কোৰে আবৃত যে এই মঠক দীৰ্ঘদিনৰ পৰা হিমালয়ৰ অজন্তা বুলি কোৱা হয়। পিছৰ দেৱালৰ কাষত প্ৰায় পঞ্চাশটা মাটিৰ মূৰ্তি আৰু দেৱ-দেৱী আৰু ৰক্ষক মূৰ্তিৰ পূৰ্ণাংগ আবক্ষ মূৰ্তি থিয় হৈ আছে। ইয়াৰ বিখ্যাত বজ্ৰধাতু মণ্ডলক বত্ৰিশটা জীৱন-আকাৰৰ মাটিৰ দেৱ-মূৰ্তিয়ে ঘেৰি আছে, যিবোৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে দেৱালত বহুওৱা—এইটো এটা ত্ৰিমাত্ৰিক মণ্ডল, যাৰ ভিতৰত তীৰ্থযাত্ৰীসকলে বাহিৰৰ পৰা কেৱল চোৱাৰ পৰিৱৰ্তে খোজ কাঢ়ি প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।

লাদাখৰ বহু উত্তৰত হেমিচ মঠ ১৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত স্তাকসাং ৰাসপা নাৱাং গিয়াৎসোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যিজন প্ৰথম তাকৎসাং ৰেপা আৰু দ্ৰুকপা বংশৰ এজন মহান যোগী আছিল। লাদাখী ৰজা সেংগে নামগ্যালে ইয়াক পৃষ্ঠপোষকতা কৰে, আৰু কেইবাদশক পিছত ১৬৭২ চনত তেওঁ ইয়াক পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা আৰু বিস্তাৰ কৰে। আজিও ই সমগ্ৰ লাদাখৰ বৃহত্তম মঠীয় প্ৰতিষ্ঠান আৰু এই অঞ্চলত দ্ৰুকপা কাগ্যু বংশৰ প্ৰধান আসন।

হেমিচত পদ্মসম্ভৱৰ এনে এটা মূৰ্তি আছে যাক বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বুলি কোৱা হয়—তামা, সোণ আৰু ৰূপাৰ সংমিশ্ৰণেৰে গঢ়া ত্ৰিশ ফুটতকৈও অধিক ওখ এটা বিশাল প্ৰতিমা। ই মঠৰ আটাইতকৈ শ্ৰদ্ধেয় সম্পদ আৰু ইয়াৰ বাৰ্ষিক উৎসৱৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।

প্ৰতি গ্ৰীষ্মকালত, গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ নিজৰ জন্মোৎসৱক সন্মান জনাই তিব্বতী চান্দ্ৰপঞ্জিকা অনুসৰি হেমিচে তাৰ মহান ছাম উৎসৱ পালন কৰে। বিস্তৃত মুখোচ আৰু ব্ৰোকেডৰ পোছাক পিন্ধা ভিক্ষুসকলে সমবেত জনতাৰ আগত শান্ত আৰু ক্ৰুদ্ধ দেৱতাৰ ৰূপ নৃত্যৰ যোগেদি প্ৰকাশ কৰে। প্ৰতি বাৰ বছৰত এবাৰ, মঠে আৰু বিৰল এটা অনুষ্ঠান উন্মোচন কৰে: গুৰু ৰিনপোছেৰ এখন বিশাল ৰেচমী থাংকা, যিখন বছৰৰ বাকী সময়ত মেৰিয়াই ৰখা হয়, প্ৰাংগণৰ দেৱালত মেলি দিয়া হয়—সেই তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বাবে, যিসকলে ইয়াক এবাৰ দেখিবলৈ জীৱনভৰ অপেক্ষা কৰিব পাৰে।

তাবো গাঁৱৰ ওপৰত শিলা কাটি বনোৱা গুহাবোৰ আজিও সেই খাড়া শিলাৰ গাত চিহ্নিত হৈ আছে, য'ত হিমালয়ৰ শীতৰ আটাইতকৈ কঠোৰ মাহবোৰত সাধকসকলে বহু বছৰ ধৰি নীৰৱ নিৰ্জনবাসৰ বাবে আশ্ৰয় লৈছিল। তেওঁলোকৰ একাকীত্ব কেৱল সেই সাধনাবোৰেৰে ভংগ হৈছিল, যাৰ গভীৰতাৰ বাবে তেওঁলোক তাত আহিছিল। তলৰ চিত্ৰিত সভাকক্ষবোৰৰ তুলনাত এই গুহাবোৰ কম চোৱা হয়, এটা শান্ত প্ৰতিৰূপ; এইবোৰে স্মৰণ কৰাই দিয়ে যে যিবোৰ পাহাৰে তাবোৰ ভিত্তিচিত্ৰক আশ্ৰয় দিছিল, সেইবোৰেই আকৌ কেৱল অবিচল প্ৰশান্তিৰ সন্ধানী একক সাধকসকলকো আশ্ৰয় দিছিল।

ওড্ডিয়ান দেশত পদ্মৰ পৰা পদ্মসম্ভৱৰ নিজৰ জন্ম পদ্ম কাথাংৰ প্ৰথম অধ্যায়ত লিপিবদ্ধ হৈ আছে, সেই তেৰ্মা জীৱনী যিয়ে পদ্মজাত গুৰুক তেওঁৰ নাম দিয়ে। এই একে জন্মবৃত্তান্তকে সপ্তপংক্তিৰ প্ৰাৰ্থনাই আজিও আহ্বান কৰে, যিটো দুয়োটা মঠ জুৰি পাঠ কৰা হয়। হুং ওড্ডিয়ান ইউল গ্যি নুবজাং ছাম, পেমা গেচাৰ দোংপো লা, ইয়াৎছেন ছোক গি ঙো দ্ৰুব ন্যে, পেমা জুংনে ঝেই চু দ্ৰাক। ওড্ডিয়ান দেশৰ উত্তৰ-পশ্চিমত, এটা প্ৰষ্ফুটিত পদুমৰ হৃদয়ত, তুমি অপূৰ্ব সৰ্বোচ্চ সিদ্ধিৰে ভূষিত; তুমি পদ্মজাত নামে খ্যাত। তাবো আৰু হেমিচৰ ভিক্ষুসকলে আজিও এই একে সাতটা পংক্তিৰে তেওঁলোকৰ সাধনাৰ আৰম্ভ কৰে—এক হাজাৰ কিলোমিটাৰ আৰু এক হাজাৰ বছৰ জুৰি বিস্তৃত এটা অবিচ্ছিন্ন প্ৰাৰ্থনা।

ৰিনচেন জাংপো, যিজন মহান অনুবাদক-ভিক্ষুৱে তাবো প্ৰতিষ্ঠা কৰে, পশ্চিম তিব্বতী বৌদ্ধ ইতিহাসত এশটাতকৈও অধিক মঠ আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ কৃতিত্ব বহন কৰে। তেওঁৰ কাম তেওঁৰ দীঘলীয়া জীৱনজুৰি গুগে, স্পিতি আৰু চাপাশৰ সীমান্ত অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল। হেমিচ নিজে শতিকাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ ভিন্ন বংশধাৰাৰ অন্তৰ্গত হৈ উদ্ভৱ হয়—দ্ৰুকপা কাগ্যু, যিটো ৰিনচেন জাংপোৱে সহায়তা কৰা পূৰ্বৰ কদম ধাৰাতকৈ পৃথক। তথাপি দুয়োটা মঠে তেওঁলোকৰ গভীৰতম ভক্তিৰ মূল একেজন ব্যক্তিত্বত বিচাৰি পায়: পদ্মসম্ভৱ, সেই পদ্মজাত গুৰু, যিজনে অষ্টম শতিকাত ওড্ডিয়ানৰ পৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্ম হিমালয়লৈ লৈ আহিছিল।

শতিকা আৰু পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ব্যৱধান সত্ত্বেও আজি যিকোনো এটা মঠত প্ৰৱেশ কৰা দৰ্শনাৰ্থীয়ে প্ৰায় একে পৰিৱেশ পায়। প্ৰাচীন মূৰ্তিৰ আগত ঘিউৰ প্ৰদীপ জ্বলে, ভিক্ষুসকল জপ আৰু অনুষ্ঠানৰ দৈনন্দিন নিয়মত ব্যস্ত থাকে, আৰু দেৱালবোৰে বৰ্তমান ৰূপত বহু জাতি অস্তিত্ব লাভ কৰাৰ বহু আগৰ পৰাই ধোঁৱা আৰু প্ৰাৰ্থনা শোষণ কৰি আহিছে। তাবোৰ মাটিৰ ইটাৰ দেৱাল আৰু চিত্ৰিত মণ্ডলবোৰে অনুবাদ আৰু পাণ্ডিত্যৰ যুগৰ কথা কয়। তেতিয়াই সংস্কৃত গ্ৰন্থবোৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে তিব্বতী ভাষালৈ অনূদিত হৈছিল, আৰু স্পিতিৰ উচ্চ মৰুভূমিত বৌদ্ধ দৰ্শনে শিপা মেলিছিল। হেমিচে বৰং তান্ত্ৰিক আচাৰ আৰু উৎসৱৰ যুগৰ কথা কয়, যেতিয়া নৃত্য, মুখোচ আৰু সংগীতে একেই শিক্ষা বৃহত্তৰ আৰু প্ৰায়েই নিৰক্ষৰ জনসমাজলৈ পৌঁছোৱাৰ প্ৰধান বাহন হৈ উঠিছিল। একেলগে, দুটা মঠে স্থাপত্য আৰু দৈনন্দিন সাধনা দুয়োটাতে, হিমালয়ত বজ্ৰযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থিতি লাভ কৰা আৰু পৰ্বতক নিজৰ কৰি লোৱাৰ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ পৰিসৰ সংৰক্ষণ কৰে।

তাবো আৰু হেমিচ শত শত কিলোমিটাৰ আৰু প্ৰায় ছয়টা শতিকাৰ প্ৰতিষ্ঠাকালৰ ব্যৱধানত পৃথক, তথাপি ইহঁতৰ কোনোটোৱেই একাই ভাৰতীয় হিমালয়ত বৌদ্ধ ধৰ্মে কেনেকৈ শিপা মেলিছিল তাৰ সম্পূৰ্ণ গতিপথ ধৰিব নোৱাৰিলেহেঁতেন। তাবোৱে আদি, অনুবাদ-যুগৰ ভিত্তি সংৰক্ষণ কৰে, যেতিয়া ৰিনচেন জাংপোৰ দৰে গুৰুসকলে সংস্কৃত দৰ্শনক তিব্বতী ৰূপলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি আছিল, যাতে পাহাৰে আত্মস্থ কৰিব পাৰে। হেমিচে দেখুৱায় শতিকা পিছত সেই ভিত্তি কি হৈ উঠিছিল: এটা সুপ্ৰতিষ্ঠিত তান্ত্ৰিক সংস্কৃতি, যিয়ে কেৱল গ্ৰন্থ আৰু ভিত্তিচিত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে উৎসৱ, মুখোচ আৰু বিশাল মূৰ্তিৰ যোগেদি প্ৰকাশ পায়। দুয়োটাক একেলগে পঢ়িলে, মঠ দুটাই দশম শতিকাৰ পৰা আজিলৈকে বিস্তৃত সাধনাৰ এটা অবিচ্ছিন্ন বংশৰেখা অংকন কৰে—সাম্ৰাজ্য, আক্ৰমণ আৰু একে পৰ্বতপথেৰে হাজাৰ শীতৰ পাৰ হৈ যোৱাৰ পাছতো যি অটুট হৈ আছে।