श्री साई चालीसा

पहिले साईंको चरणमा, आफ्नो शीर निहुराउँछु म। कसरी शिर्डी साईं आए, सबै हाल सुनाउँछु म॥

को हुन् माता, पिता को हुन्, यो कसैले पनि थाहा पाएन। कहाँ जन्म साईंले धारण गरे, प्रश्न पहेली नै रह्यो॥

कोही भन्छन् अयोध्याका यी, रामचन्द्र भगवान हुन्। कोही भन्छन् साईंबाबा, पवनपुत्र हनुमान हुन्॥

कोही भन्छन् मङ्गलमूर्ति, श्री गजानन हुन् साईं। कोही भन्छन् गोकुलमोहन, देवकीनन्दन हुन् साईं॥

शङ्कर ठानेर भक्त धेरैले, बाबालाई भजिरहन्छन्। कोही भन्छन् अवतार दत्तको, पूजा साईंको गर्छन्॥

जेसुकै मान्नुहोस् उनलाई तर, साईं हुन् साँचो भगवान। ठूला दयालु, दीनबन्धु, कतिलाई दिएका छन् जीवनदान॥

धेरै वर्ष पहिलेको घटना, तिमीलाई सुनाउनेछु म कुरा। कुनै भाग्यशालीको, शिर्डीमा आएको थियो बारात॥

आएको थियो साथ उसैको, बालक एक धेरै सुन्दर। आएर त्यहीं बस्यो, पवित्र शिर्डी बनायो नगर॥

धेरै दिनसम्म रह्यो भौंतारिँदै, भिक्षा माग्यो उसले ढोका-ढोका। र देखायो यस्तो लीला, जगमा जो अमर भयो॥

जस-जसै उमेर बढ्यो, त्यसै-त्यसै बढ्दै गयो शान। घर-घर हुन थाल्यो नगरमा, साईं बाबाको गुणगान॥

दिग्दिगन्तमा गुन्जिन थाल्यो, फेरि साईंजीको नाम। दीन-दुखीको रक्षा गर्नु, यही रह्यो बाबाको काम॥

बाबाको चरणमा गएर, जो भन्छ म निर्धन छु। दया त्यसैमा हुन्छ उनको, खुल्छन् दुःखका बन्धन॥

कहिले कसैले माग्यो भिक्षा, दिनुहोस् बाबा मलाई सन्तान। एवमस्तु भनेर साईं, दिन्थे उसलाई वरदान॥

आफैं दुखी बाबा हुन्थे, दीन-दुखी जनको देखेर हाल। अन्तःकरण श्री साईंको, सागरजस्तै रह्यो विशाल॥

भक्त एक मद्रासी आयो, घरको धेरै ठूलो धनवान। माल-खजाना अपार उसको, केवल थिएन सन्तान॥

लाग्यो मनाउन साईंनाथलाई, बाबा ममाथि दया गर्नुहोस्। आँधीले झकझोरिएको डुङ्गालाई, तपाईं नै मेरो पार गर्नुहोस्॥

कुलदीपकको अभावमा, व्यर्थ छ धनको माया। आज भिखारी बनेर बाबा, शरण तपाईंको म आएँ॥

दिनुहोस् मलाई पुत्रदान, म ऋणी रहनेछु जीवनभर। अरू कसैको आशा छैन मलाई, केवल भरोसा छ तपाईंमा॥

अनुनय-विनय धेरै गर्यो उसले, चरणमा राखेर शीर। तब प्रसन्न भएर बाबाले, दिए भक्तलाई यो आशीष॥

‘अल्लाह भलो गर्नेछ तेरो’, पुत्र जन्म होस् तेरो घर। कृपा हुनेछ तिमीमाथि उसको, र तिम्रो त्यो बालकमाथि॥

अहिलेसम्म कसैले पाएको छैन, साईंको कृपाको पार। पुत्ररत्न दिएर मद्रासीलाई, धन्य बनायो उसको संसार॥

तन-मनले जो भज्छ उसैको, जगमा हुन्छ उद्धार। साँचोलाई आँच छैन कुनै, सधैं झूठको हुन्छ हार॥

म सधैं सहारामा छु उसको, सधैं रहनेछु उसको दास। साईंजस्तो प्रभु मिलेको छ, यति मात्र के कम छ आशा॥

मेरो पनि दिन थियो एउटा यस्तो, मिल्दैनथ्यो मलाई रोटी। तनमा कपडा टाढा थियो, बाँकी थियो सानो लङ्गोटी॥

नदी अगाडि हुँदा पनि, म प्यासैको प्यास थिएँ। दुर्दिन मेरो ममाथि, डढेलो बर्साउँथ्यो॥

धरती बाहेक जगतमा, मेरो कुनै आधार थिएन। भिखारी बनेको थिएँ म संसारमा, ढोका-ढोका ठक्कर खाँदै॥

यस्तोमा एउटा मित्र भेटियो, जो परम भक्त साईंको थियो। झन्झटबाट मुक्त तर, यस जगतमा ऊ मजस्तै थियो॥

बाबाको दर्शनको लागि, मिलेर दुवैले गरे विचार। साईंजस्तो दयामूर्तिको, दर्शनलाई भए तयार॥

पवित्र शिर्डी नगरीमा गएर, देख्यौं मस्त मूर्ति। धन्य जन्म भयो कि हामीले, जब देख्यौं साईंको सूरति॥

जबदेखि गरेका छौं दर्शन हामीले, दुःख सबै काफूर भयो। सङ्कट सबै मेटिए, र विपत्तिहरूको अन्त भयो॥

मान र सम्मान मिल्यो, भिक्षामा हामीलाई बाबाबाट। प्रतिबिम्बित भए जगतमा, हामी साईंको आभाबाट॥

बाबाले सम्मान दिएका छन्, मान दिएका छन् यस जीवनमा। यसैको सहारा लिएर म, हाँस्दै जानेछु जीवनमा॥

साईंको लीलाको मेरो, मनमा यस्तो असर भयो। लाग्छ जगत्को कण-कणमा, जस्तो ऊ भरिएको छ॥

“काशीराम” बाबाको भक्त, यस शिर्डीमा बस्थ्यो। म साईंको, साईं मेरो, ऊ संसारलाई भन्थ्यो॥

सिकर आफैं कपडा बेच्थ्यो, गाउँ-नगर-बजारमा। झङ्कृत थियो उसको हृदयतन्त्री, साईंको झङ्कारमा॥

स्तब्ध रात थियो, थिए सुतेका, रजनीको आञ्चलमा चन्द्र-तारा। देखिँदैनथ्यो हातलाई हात, अन्धकारले गर्दा॥

कपडा बेचेर फर्किरहेको थियो, हाय! हाटबाट “काशी”। विचित्र ठूलो संयोग कि त्यो दिन, आइरहेको थियो ऊ एक्लै॥

घेरेर बाटोमा उभिए, उसलाई कुटिल, अन्यायी। मार, काट, लुट यसको, यही ध्वनि सुनियो॥

लुटपिट गरेर उसलाई त्यहाँबाट, कुटिल गए भागेर। आघातहरूले, मर्माहत भएर, उसले होस गुमायो॥

धेरै बेरसम्म पडिरह्यो ऊ, त्यहीँ उही अवस्थामा। कहिले कुनै पलमा, केही होस आयो उसलाई॥

अन्जानमै उसको मुखबाट, निस्कियो थियो साईं। जसको प्रतिध्वनि शिर्डीमा, बाबाले सुन्नुभयो॥

क्षुब्ध भयो होला मानस उनको, बाबा गए विकल भएर। लाग्थ्यो जस्तो घटना सबै, घटेको छ उनैको अगाडि॥

उन्मादीजस्तै यता-उता, तब बाबा लागे भौंतारिन। अगाडि जे जे आयो, तिनलाई लागे पछार्न॥

र धधकिरहेको अङ्गारामा, बाबाले आफ्नो हात हाले। शङ्कित भए सबै त्यहाँ, देखेर ताण्डव नृत्य अनौठो॥

बुझिहाले सबै मानिस कि कोही, भक्त परेको छ सङ्कटमा। क्षुब्ध भएर उभिएका थिए सबै त्यहाँ, परेका थिए विस्मयमा॥

उसलाई बचाउनकै लागि, बाबा आज विकल छन्। उसैको पीडाले पीडित, उनको अन्तःस्थल छ॥

यत्तिकैमा विधिले आफ्नो, विचित्रता देखायो। देखेर जसलाई जनताको, श्रद्धा-सरिता लहरायो॥

लिएर होस गुमाएको भक्तलाई, गाडी एक त्यहाँ आयो। अगाडि आफ्नो देखेर भक्तलाई, साईंको आँखा भरिआयो॥

शान्त, धीर, गम्भीर सिन्धुजस्तो, बाबाको अन्तःस्थल। आज नजाने किन रह-रह गरी, हुन्थ्यो चञ्चल॥

आज दयाको मूर्ति आफैं, बनेको थियो उपचारी। र भक्तको लागि आज थियो, देव बनेको प्रतिहारी॥

आज भक्तिको विषम परीक्षामा, सफल भएको थियो काशी। उसैको दर्शनकै लागि, थिए उम्लिएका नगरबासी॥

जहिले पनि र जहाँ पनि कुनै, भक्त परे सङ्कटमा। उसको रक्षा गर्न बाबा, आउँछन् एक पलमा॥

युग-युगको सत्य हो यो, होइन कुनै नयाँ कहानी। आपत्ग्रस्त भक्त हुँदा, आउँछन् आफैं अन्तर्यामी॥

भेदभावभन्दा पर पुजारी, मानवताका थिए साईं। जति प्यारा हिन्दू-मुस्लिम, उति नै थिए सिख-ईसाई॥

भेदभाव मन्दिर-मस्जिदको, तोडेर बाबाले फाले। राम-रहीम सबै उनका थिए, कृष्ण-करीम-अल्लाहताला॥

घण्टाको प्रतिध्वनिले गुन्जियो, मस्जिदको कुना-कुना। मिले आपसमा हिन्दू-मुस्लिम, प्रेम बढ्यो दिन-दिन दोब्बर॥

चमत्कार थियो कति सुन्दर, परिचय यस कायाले दियो। र नीमको कडुवाहटमा पनि, मिठास बाबाले भरिदियो॥

सबैलाई स्नेह दिए साईंले, सबैलाई सन्तुल प्रेम गरे। जे जसले चाह्यो, बाबाले उनलाई त्यही दिए॥

यस्तो स्नेहशील भाजनको, नाम सधैं जो जप गर्छ। पर्वतजस्तो दुःख किन नहोस्, एक पलमा त्यो टाढा हुन्छ॥

साईंजस्तो दाता हामीले, अरे देखेका छैनौं कोही। जसको केवल दर्शनले नै, सबै विपत्ति टाढा भयो॥

तनमा साईं, मनमा साईं, साईं-साईं भज गर। आफ्नो तनको सुध-बुध गुमाएर, सुध उसको तिमी गर॥

जब तँ आफ्नो सुध त्यागेर, बाबाको सुध गर्नेछस्। र रात-दिन बाबा, बाबा नै तँ जप्नेछस्॥

त बाबालाई अरे! विवश भएर, सुध तेरो लिनु नै हुनेछ। तेरो हरेक इच्छा बाबाले, पूरा नै गर्नु हुनेछ॥

जङ्गल-जङ्गल भौंतार न पागल, र खोज्न साईंलाई। एउटा ठाउँ मात्र शिर्डीमा, तँ पाउनेछस् साईंलाई॥

धन्य जगतमा प्राणी त्यो हो, जसले बाबालाई पायो। दुःखमा सुखमा प्रहर आठै, साईंको नै गुण गायो॥

खसून् सङ्कटका पर्वत, चाहे बिजुली नै टुटेर पडोस्। साईंको नाम लिएर सधैं तिमी, सबैको अगाडि अडिग रहो॥

यस बूढाको करामात सुन, तिमी छक्क पर्नेछौ। दङ्ग रहे सुनेर जसमा, कति चतुर सुजान॥

एक पटक शिर्डीमा साधु, ढोंगी थियो कोही आयो। भोली-भाली नगरबासी, जनतालाई थियो भ्रमित गरेको॥

जडीबुटी देखाएर, गर्न थाल्यो त्यहाँ भाषण। भन्न थाल्यो सुन्नुहोस् श्रोतागण, घर मेरो वृन्दावन हो॥

औषधि मेरो पासमा एउटा छ, र अचम्म यसमा शक्ति। यसको सेवन गर्नाले नै, हुन्छ दुःखबाट मुक्ति॥

यदि मुक्त हुन चाहन्छौ तिमी, सङ्कटबाट बिरामीबाट। त मेरो नम्र निवेदन छ, हरेक नर र हरेक नारीसित॥

लिनुहोस् किन्नुहोस् यसलाई यसको, सेवन विधि छ अलग। यद्यपि तुच्छ वस्तु हो यो, गुण यसका अति भारी॥

जो सन्तानहीन छन् यहाँ यदि, मेरो औषधि खाए। पुत्ररत्न प्राप्त होस्, अरे ऊ मुख मागेको फल पाउँछ॥

औषधि मेरो जो किन्दैन, जीवनभर पछुताउनेछ। मजस्तो प्राणी सायदै, अरे यहाँ आउनेछ॥

संसार दुई दिनको मेला हो, मौज-शौक तिमी पनि गर। यदि यसबाट मिल्छ सबै कुरा, तिमी पनि यो लिनुहोस्॥

हैरानी बढ्दै थियो जनताको, देखेर यसको कारस्तानी। प्रमुदित ऊ पनि मनमनै थियो, देखेर मानिसको नादानी॥

खबर सुनाउन बाबालाई यो, गयो दौडेर सेवक एक। सुनेर भृकुटी तन्कियो र, विस्मरण भयो सबै विवेक॥

हुकुम दिए सेवकलाई, तुरुन्त दुष्टलाई पक्रेर ल्याऊ। वा शिर्डीको सीमाबाट, कपटीलाई टाढा भगाऊ॥

म हुँदा भोली-भाली, शिर्डीको जनतालाई। को नीच यस्तो जो, साहस गर्छ छल्नलाई॥

एक पलमा नै यस्तो ढोंगी, कपटी नीच लुटेरेलाई। महानाशको ठूलो खाडलमा, पुर्याउँछु जीवनभरलाई॥

अलिकति आभास पायो मदारी क्रूर कुटिल अन्यायीले। काल नाचिरहेको छ अब टाउकोमा, रिस उठ्यो साईंलाई॥

एक पलमा सबै खेल बन्द गरेर, भाग्यो टाउकोमा खुट्टा राखेर। सोचिरहेको थियो मनमनै, भगवान अब खैर छैन॥

सत्य हो साईंजस्तो दानी, मिल्न सक्दैन जगतमा। अंश ईशको साईंबाबा, उनलाई केही मुश्किल छैन जगतमा॥

स्नेह, शील, सौजन्य आदिको, आभूषण धारण गरेर। बढ्दै यस संसारमा जो पनि, मानवसेवाको बाटोमा॥

त्यही जित्छ जगत्को, जन-जनको अन्तःस्थल। उसको एउटा उदासीले नै जगलाई बनाउँछ विह्वल॥

जब-जब जगत्मा पापको भार, बढ्दै-बढ्दै जान्छ। त्यसलाई मेटाउनकै लागि, अवतारी नै आउँछ॥

पाप र अन्याय सबै कुरा, यस जगत्को हटाएर। टाढा भगाइदिन्छ संसारको, दानवलाई एक पलमा॥

स्नेहसुधाको धार बर्सिन, लाग्छ यस संसारमा। गलामा आपसमा मिल्न थाल्छन्, जन-जन आपसमा॥

यस्तै अवतारी साईं, मृत्युलोकमा आएर। समताको यो पाठ पढाए, सबैलाई आफूलाई मेटाएर॥

नाम द्वारका मस्जिदको, राखे शिर्डीमा साईंले। दाप, ताप, सन्ताप मेटाए, जे जति आयो साईंले॥

सधैं रामको यादमा मस्त भएर, बसिरहन्थे साईं। प्रहर आठै रामनामलाई, भजिरहन्थे साईं॥

सुख्खा-रुखो, ताजा-बासी, चाहे पकवान नै होस्। सधैं प्रेमको भोको साईंको, निम्ति थिए सबै समान॥

स्नेह र श्रद्धाले आफ्नो, जनले जे जति दिन्थे। ठूलो चावले त्यो भोजनलाई, बाबा पवित्र गर्थे॥

कहिलेकाहीँ मन बहलाउन, बाबा बगैँचामा जान्थे। प्रमुदित मनले प्रकृतिको, छटा हेर्थे॥

रङ्गीचङ्गी फूल बगैँचाका, मन्द-मन्द हल्लिएर। उजाड वीरान मनमा पनि, स्नेहसलिल भरिदिन्थे॥

यस्तो मधुर बेलामा पनि, दुःख-आपत-विपत्तिले मारिएका। आफ्नो मनको व्यथा सुनाउन, जन बाबालाई घेरेर बस्थे॥

सुनेर जसको करुण कथा, कमलनयन भरिआउँथे। दिएर विभूति हरेक व्यथा, शान्ति उनको हृदयमा भरिदिन्थे॥

कुन अद्भुत शक्ति, त्यो विभूतिमा हुन्थ्यो। जो धारण गर्दा निधारमा, दुःख सबै हरिदिन्थ्यो॥

धन्य मानव ती साक्षात् दर्शन, जो बाबा साईंको पाए। धन्य कमलकर उनका जसले, चरणकमल छोए॥

काश निर्भय तिमीलाई पनि, साक्षात् साईं भेटेको भए। वर्षौंदेखि उजाडिएको बगैँचा आफ्नो, फेरि आज फुल्ने थियो॥

यदि समात्थें म चरण श्रीको, छोड्दिनथें उमेरभर। मनाउँथें म पक्कै उनलाई, यदि रिसाउँथे साईं ममाथि॥