श्री महावीर आरती (महावीर भगवतः आरती)
महावीर भगवते आरती — स्तुतिगानं यत् जैन पूजायां गीयते, यस्मिन् तस्य जन्म, अहिंसा तथा करुणायाः सन्देशः, तस्य स्मरणात् यानि आशीर्वादानि आगच्छन्ति ते वर्णयन्ते।
पद्यानि
जो अप्रतिम महावीर भगवान् विजयी हों, हे स्वामिनः तो विजयी, हे प्रभुः! ये लोकस्य मार्गदर्शकः सुखदातारः अत्यन्त गम्भीरः च। ॐ, महावीराय विजयः।
श्लोकः 1
धारयुक्तं कुन्दलपुरे जन्मेतु, माता तृष्णा वेदेश्र्वरस्य पुत्रः। राजा शिद्धार्थस्य पुत्रः, देवमनुष्याः सर्वे प्रमुदिताः। ॐ, महावीराय विजयः।
श्लोकः 2
सः विनम्रेशानाख् कारुण्यसिन्धुः, शुभदः। जगद्विरक्षम् तेन संयम पर्वः; हे प्रभुः, सः परप्रयः। ॐ, महावीराय विजयः।
श्लोकः 3
सः अधर्म सम्पथ्यं निर्मथः, धर्मां दर्शयामास। सः करुणस्य धर्मस्य ध्वजं पूर्वं प्रावर्तयत्। ॐ, महावीराय विजयः।
श्लोकः 4
सः अर्जुनमालितं, गौतमं, श्री चन्दनबालां च संसारसागरात् समुत्तीणः। ॐ, महावीराय विजयः।
श्लोकः 5
त्यतः पवित्रं नाम जगत та्रायकं। यः दिनराढ्या तस्मिन् ध्यानं करोति, सर्वपापंशाढं हि तस्य न शोशीति। ॐ, महावीराय विजय।
श्लोकः 6
हे कारुण्यसागरः! तव महिमा निरुपतुः। यमुनि गामयति वर्याणं गुणं; अहं तव चरण। आत्मार्थं निवेदयामि। ॐ, महावीराय विजयः।
श्लोकः 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
एषः पारम्परिकः जैनगीतसमूहः (आरती) महावीर भगवतः स्तुतौ गीयते, जैनधर्मस्य चतुर्विंशतितमः अन्तिमः तीर्थङ्करः। जैन मन्दिरेषु गृहेषु च सायङ्कालीन पूजायाम् अस्य गायन फांरणं आवर्तनं श्रद्धया कृतज्ञतया च भवेत्। अयं गीतं महावीरस्य जीवनं करुणां शिक्षाश्च स्मारयति, और जैन भक्ति परम्परायाः भागः अस्ति, या शताब्दीभीन मौखिक प्रसारिता आसीत्। यद्यपि रचयिता अज्ञातः, परं दैनिक प्रार्थने, विशेषतः महावीर जयंती त्योत्सवे, अस्य प्रयोगः प्रियः।
ज्ञातव्य-विशेषः
जैनोपासनायाम् आरती
एषः स्तोत्रः पारम्परिकः जैनः आरती — दीपचालनसहितं भक्तिगीतम् — भगवतः महावीरस्य स्तुत्यर्थं गीयते। इदं लोकप्रियहिन्द्वारतीरचनाम् (“ॐ जय…”) अनुसरति किन्तु जैनभक्त्यर्थं अनुकूलितम्, प्रायः मन्दिरेषु गृहेषु च आचर्यते।
महावीरस्य जन्मविवरणम्
प्रथमश्लोके महावीरस्य जन्म कुण्डलपुरे (वर्तमानबिहारस्य नगरे) माता त्रिशाला पिता राजा सिद्धार्थः इति उल्लिखितम्। इदं जैनशास्त्रीयवृत्तान्तेन सह समानम्, यत्र सः चतुर्विंशतितीर्थङ्करः, जैनमार्गस्य पुनरुज्जीवकः आध्यात्मिकः गुरुः इति जन्म प्राप्तवान्।
मुख्योपदेशः
द्वितीयतृतीयश्लोकौ महावीरस्य पापस्य दयालुसंहारकः सन्मार्गस्य नेता च इति भूमिकाम् उज्ज्वलयतः। “दयाध्वजः” जैनधर्मे दयाधर्मस्य (दयायाः धर्मस्य) महावीरप्रचारितायाः अहिंसायाः (अहिंसा) च बलम् सूचयति।
परिवर्तितशिष्याः
चतुर्थश्लोके द्वौ प्रसिद्धौ अनुयायिनौ उल्लिखितौ: अर्जुनमाली, पूर्वदस्युः यः महावीरस्य हस्तक्षेपात् भिक्षुः अभवत्, चन्दनबाला च, राजकन्या या दासत्वात् मुक्ता पश्चात् भिक्षुणी अभवत्। तयोः कथाः कठिनतमपापिनाम् अपि परिवर्तने महावीरस्य सामर्थ्यं दर्शयतः।
भक्तिसंकल्पः
अन्त्यश्लोकाः आश्वासयन्ति यत् महावीरस्य पवित्रनाम्नि ध्यानं सर्वदुःखानि नाशयति। आरती समाप्यते रचयितारं ज्ञानमुनिं, जैनभिक्षुकविं, नाम्ना उल्लिख्य, यः स्वं भक्त्याम् अर्पयति — इत्थं स्तोत्रेषु कर्तृत्वारोपणस्य सामान्यः मार्गः।
Mahavira
जैनधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता