भयहरस्तोत्रम् (भगवतः पार्श्वनाथस्य भयनिवारकं स्तोत्रम्)
इदं जैनभक्तिस्तोत्रं त्रयोविंशतितमं तीर्थङ्करं भगवन्तं पार्श्वनाथं स्तौति। अत्र वर्ण्यते यत् तस्य दिव्यशक्त्या भयङ्करो राक्षसः पराजितः। अस्य स्तोत्रस्य पाठेन भयं निवर्तते, दुःखात् रक्षा भवति, सद्गतिश्च लभ्यते इति मन्यते।
पद्यानि
सर्वान् सिद्धान् शुद्धं धर्मं केवलज्ञानं च नमस्कृत्य भवभयहरं भगवन्तं पार्श्वनाथं नमामि।
श्लोकः 1
यस्य प्रभावेन धनञ्जयसम्भवः उग्रमनाः क्रूरो राक्षसः महर्षिम् उपसर्गेण पीडितवान्।
श्लोकः 2
भगवतः पार्श्वनाथस्य तेनैव प्रभावेन यद् भीषणम् उपसर्गजनितं दुःखं समुद्भूतम्, तत् विनष्टम्; तस्मै प्रभावाय शिरसा नमामि।
श्लोकः 3
येन सर्वे प्राणिनः सुखं प्राप्नुवन्ति दुःखाच्च मुच्यन्ते, तस्मै भवभयहराय भगवते पार्श्वनाथाय नमामि।
श्लोकः 4
इति मुनिना मनतुङ्गसूरिणा विरचितं भयहरस्य भगवतः पार्श्वनाथस्य स्तोत्रम्, येन भयं न जायते, दुर्गतिदुःखं च न प्राप्नुयात्।
श्लोकः 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं जैनपरम्परायाः अङ्गम्, परम्परया च जैनमुनिमणिधारिसूरिणा रचितम् इति मन्यते। भये कष्टे वा विशेषतः भगवतः पार्श्वनाथस्य रक्षणाय भक्तैः पठ्यते। अत्र कथ्यते—धनञ्जयो नाम राक्षसः महर्षिम् उपसर्गेण पीडितवान्, भगवतः पार्श्वनाथस्य शक्त्या च सः उपसर्गः निरस्तः। इदं स्तोत्रं 'भयहरम्' (भयनाशकम्) इति मन्यते, आध्यात्मिकसुरक्षायै दुष्परिणामेभ्यो मुक्तये च प्रायः पठ्यते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Acharya Manatunga · Jain Acharya · Traditionally 6th–7th century CE
A Jain monk credited with composing the Bhaktamara Stotra, a 48-verse hymn to the first Tirthankara Rishabhanatha. According to tradition, he composed it while imprisoned, with each completed verse miraculously breaking one of his chains — a devotional legend rather than a historically verified event, but central to how the hymn is revered today.
Acharya Manatunga स्य अन्ये रचनाः
ज्ञातव्य-विशेषः
कर्ता कृतिश्च
इदं स्तोत्रं ‘भयहरस्तोत्रम्’ इति प्रसिद्धम्, सप्तमशताब्द्यां (ईस्वी) जैनभिक्षुणा मनतुङ्गसूरिणा विरचितम्। प्रथमतीर्थङ्करर्षभनाथार्पितं दीर्घं ‘भक्तामरस्तोत्रं’ अपि तस्यैव प्रसिद्धम्। इदं स्तोत्रं प्राकृतभाषायां लिखितम्, या प्राचीनभारतस्य लौकिकभाषा आसीत्, अतः सामान्यजनैः सुलभम्।
धनञ्जयराक्षसस्य कथा
प्रथमद्वितीयश्लोकौ प्रसिद्धम् आख्यानम् उल्लिखतः—धनञ्जयो नाम राक्षसः द्वेषेण प्रेरितः ध्यानस्थं मुनिम् उपसर्गेण पीडयितुं भीषणम् उपद्रवं कृतवान्। मुनेः प्राणाः सङ्कटे समापन्नाः, परं भगवतः पार्श्वस्य शक्त्या हस्तक्षेपेण मुनिः रक्षितः, तीर्थङ्करस्य अपरिमिता करुणा रक्षणञ्च प्रदर्शितम्।
पार्श्वस्य (पासस्य) महत्त्वम्
पार्श्वो जैनतीर्थङ्कराणां त्रयोविंशः, पारम्परिकदृष्ट्या ईसापूर्वनवमाष्टमशतकसम्भवः। स च चत्वारि महाव्रतानि—अहिंसा, सत्यम्, अस्तेयम्, अपरिग्रहः—स्थापितवानिति प्रसिद्धः, तस्य लाञ्छनं भुजङ्गः। स्तोत्रे स पुनः पुनः ‘भवभयहरणः’ इति उच्यते, तस्य सर्वदुःखात् शरणभूतः इति महत्त्वं प्रदर्श्यते।
भाषा च रचना च
स्तोत्रं प्राकृतभाषायाम्, या संस्कृताद् सामान्यजनसमीपस्था, सरलेन छन्दसा लययुक्तेन च विरचितम्। प्रथमश्लोके पार्श्वं नमस्कर्तुं पूर्वं सर्वान् सिद्धान् (मुक्तात्मनः), शुद्धं धर्मं, केवलज्ञानं च वन्दते। अन्तिमश्लोके स्पष्टं प्रतिज्ञायते यद् अस्य स्तोत्रस्य पाठेन भक्तः भयात् दुःखात् दुर्गतेः च मुक्तः भवति।
प्रयोजनं फलं च
पञ्चमश्लोके कथितं यत् मनतुङ्गसूरिविरचितस्य अस्य स्तोत्रस्य पाठेन भयम्, दुर्गतिदुःखम्, अशुभकर्मणां फलानि च न अनुभूयन्ते। जैनपरम्परायाम् एतादृशानि स्तोत्राणि साहसाय, रक्षणाय, आध्यात्मिकशान्त्यै च प्रतिदिनं गीयन्ते, तीर्थङ्करस्य त्राणकर्तृत्वं समर्थयन्ति।
Parshvanatha
जैनधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता