भगवद्गीता २.४७
भगवद्गीता 2.47: कर्मे अधिकार फक्त तुझा आहे, फलावर कधीच नाही; तेव्हा फल हेतू न बनवून कर्म कर आणि अकर्मातही मोह ठेवू नकोस।
श्लोक
तुला तुझी कर्तव्ये पार पाडण्याचा अधिकार आहे, पण त्या कर्मांच्या फळावर तुझा अधिकार नाही. कर्माचे फळ हे तुझा हेतू होऊ देऊ नकोस, आणि निष्क्रियतेवरही तुझी आसक्ती असू देऊ नकोस.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवार, गुरुवार व एकादशी
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची वेळ
तुळशीची पाने, लोणी-खडीसाखर व पिवळी फुले
- परम भक्ती, परमानंद व चिंतामुक्ती
पृष्ठभूमि
हा श्लोक श्रीमद्भगवद्गीतेच्या दुसऱ्या अध्यायातील ४७ व्या श्लोकात आहे, जिथे भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश देतात. गीता महाभारतातील भीष्म पर्वात मिळणारा संवाद आहे, जो परंपरेने वेदव्यासांची रचना मानली जाते. कुरुक्षेत्र युद्धक्षेत्रात अर्जुनाने आपली धनुष्टंग खाली ठेवली आहे, तो दुःखी आहे आणि आपल्या कर्तव्याबद्दल अनिश्चित आहे. दुसऱ्या अध्यायात, ज्याला सांख्य योग असे म्हणतात, कृष्ण प्रथम अविनाशी आत्म्याबद्दल बोलतात, आणि श्लोक ३९ पासून ते स्थिर बुद्धीने केलेल्या कर्मांच्या साधनेकडे वळतात, ज्यास कर्म योग म्हणतात. श्लोक ४७ त्या उपदेशाचे हृदय आहे आणि गीताच्या सर्वाधिक उद्धृत पंक्तींपैकी एक आहे. हा कोणालाही कर्म सोडून देण्यास सांगत नाही. हा सांगतो की कर्म पूर्ण मनस्वीकरणे केले जाऊ आणि फल ईश्वरावर सोडून दिले जाऊ.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Maharishi Vedavyasa · Ancient Vedic Rishi · Traditional antiquity
Traditionally credited as the compiler of the four Vedas and the author of the Mahabharata (within which the Bhagavad Gita appears) and the Puranas — making him one of the most cited authorial figures in the entire Hindu canon, spanning philosophy, epic narrative, and devotional literature.
तुम्हाला माहीत आहे का?
एका श्लोकात चार सूचना
श्लोक चार गोष्टी म्हणतो. कर्मात अधिकार फक्त तुझा आहे. फलावर कधीच नाही. कर्मफल तुझा हेतू मत बनव. आणि अकर्मातही तुझी आसक्ती असू देऊ नकोस. प्रत्येक पंक्ती चुकीने जाण्याचा एक मार्ग बंद करते.
मुख्य शब्द
अधिकार म्हणजे अधिकार किंवा दावा, आणि कर्म म्हणजे क्रिया. फल म्हणजे फल किंवा परिणाम, आणि हेतू म्हणजे कारण किंवा प्रेरणा. सङ्ग म्हणजे आसक्ती, आणि अकर्म म्हणजे निष्क्रियता. श्लोक कर्मणि आणि फलेषु मध्ये सप्तमी विभक्तीत असे म्हणतो, याचा अर्थ कर्मांच्या क्षेत्रात आणि फलांच्या क्षेत्रात असा होतो.
आळस कोनी आहे
शेवटची पंक्ती, मा ते सङ्गोस्ट्वकर्मणि, या श्लोकाला काहीच न करण्याची परवानगी असे वाचल्याविरूद्ध संरक्षण देते. कृष्ण अर्जुनाला कर्म करायला सांगतात, आणि तो कर्तव्य म्हणून करायला सांगतात, लाभार्थ नाही.
यानंतर काय येते
श्लोक ४८ या विचाराला पुढे नेते आणि योगात स्थापित होऊन, आसक्ती सोडून, सिद्धि आणि असिद्धीमध्ये समभाववाने कर्म कर असे सांगते. तो मनाची ही समता योग असे म्हणतो.
एक अनुष्टुप श्लोक
श्लोक अनुष्टुप छंदात आहे, प्रत्येक चरणात आठ अक्षर असून, एकूण बत्तीस अक्षर होतात. हा नियमित छंद याला हृदयांतून शिकता येणे सोपे करतो, आणि गीता जयंती, गीताचा उत्सव, असे गोष्टींचा पाठ होतो.