ਸੱਤ ਬੋਧ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼
ਗਿਲਾਨ ਸੂਤ੍ਰ (ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਕਾਇ 46.14-16): ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਠੇ ਗਏ ਸੱਤ ਬੋਝਝਾਂਗ, ਬੁੱਧ ਆਪ ਸਮੇਤ।
ਤੁਕਾਂ
ਮੈਂ ਇਉਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ: ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੇਣੁਵਨ ਨਾਮਕ ਕਲੰਦਕ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪ ਗਿੱਝਕੂਟ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਸਨ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਇਕਾਂਤ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਿਛਾਏ ਹੋਏ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਬੈਠ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਿਹਾ:
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਕਸ੍ਸਪ! ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਘਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵਧ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ? ਘਟਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਧਦੀਆਂ ਨਹੀਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਭੰਤੇ! ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਘਟ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ; ਵਧਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਘਟਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਤਿਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਧਰਮਵਿਚਯ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਵੀਰੀਯ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪੀਤੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਧੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਉਪੇੱਖਾ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਕਸ੍ਸਪ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 15
ਸੱਚ-ਸੱਚ, ਭਗਵਾਨ! ਬੋਝੰਗ ਹਨ! ਸੱਚ-ਸੱਚ, ਸੁਗਤ! ਬੋਝੰਗ ਹਨ!
ਸ਼ਲੋਕ 16
ਇਉਂ!
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪ ਉਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਕਸ੍ਸਪ ਦਾ ਉਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰ ਭਿਕਖੂ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੇਣੁਵਨ ਨਾਮਕ ਕਲੰਦਕ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਭਿਕਖੂ ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸੰਧਿਆ ਸਮੇਂ ਇਕਾਂਤ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਿਛਾਏ ਹੋਏ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਬੈਠ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਭਿਕਖੂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਿਹਾ:
ਸ਼ਲੋਕ 19
ਭਿਕਖੂ! ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਘਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵਧ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ? ਘਟਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਧਦੀਆਂ ਨਹੀਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 20
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 21
ਭੰਤੇ! ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਘਟ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ; ਵਧਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਘਟਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 22
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 23
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਸ਼ਲੋਕ 24
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਤਿਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 25
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਧਰਮਵਿਚਯ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 26
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਵੀਰੀਯ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 27
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪੀਤੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 28
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 29
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਧੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 30
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਉਪੇੱਕ੍ਖਾ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰ੍ਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 31
ਭਿਕਖੂ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਾਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 32
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 33
ਸੱਚ-ਸੱਚ, ਭਗਵਾਨ! ਬੋਝੰਗ ਹਨ! ਸੱਚ-ਸੱਚ, ਸੁਗਤ! ਬੋਝੰਗ ਹਨ!
ਸ਼ਲੋਕ 34
ਇਉਂ!
ਸ਼ਲੋਕ 35
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਭਿਕਖੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਭਿਕਖੂ ਉਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਭਿਕਖੂ ਦਾ ਉਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 36
ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸਾਵਤਥੀ ਵਿੱਚ ਜੇਤਵਨ ਨਾਮਕ ਅਨਾਥਪਿੰਡਿਕ ਦੇ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ:
ਸ਼ਲੋਕ 37
ਪਿਆਰੇ ਮੰਤਰੀਓ! ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰਮਣ ਚੁੰਦ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੋ; ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਮਣ ਚੁੰਦ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛੋ: 'ਭੰਤੇ! ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਵੰਤ ਸ਼੍ਰਮਣ ਚੁੰਦ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਮੇਰਾ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ'।' ਅਤੇ ਇਉਂ ਕਹੋ: 'ਭੰਤੇ! ਚੰਗਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰਮਣ ਚੁੰਦ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਜੇਤਵਨ ਨਾਮਕ ਅਨਾਥਪਿੰਡਿਕ ਦਾ ਆਰਾਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ, ਦਯਾ ਕਰਕੇ, ਪਹੁੰਚਣ।'
ਸ਼ਲੋਕ 38
"ਹਾਂ, ਦੇਵ!" ਕਹਿ ਕੇ?
ਸ਼ਲੋਕ 39
ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪੂਰਵਕ ਮਿਲੇ। ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ:
ਸ਼ਲੋਕ 40
ਭੰਤੇ! ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਵੰਤ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਮੇਰਾ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।' ਅਤੇ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਭੰਤੇ! ਚੰਗਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰਮਣ ਚੁੰਦ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਜੇਤਵਨ ਨਾਮਕ ਅਨਾਥਪਿੰਡਿਕ ਦਾ ਆਰਾਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ, ਦਯਾ ਕਰਕੇ, ਪਹੁੰਚਣ।'
ਸ਼ਲੋਕ 41
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ:
ਸ਼ਲੋਕ 42
ਚੁੰਦ! ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੋ; ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।
ਸ਼ਲੋਕ 43
"ਹਾਂ, ਭੰਤੇ!"
ਸ਼ਲੋਕ 44
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਿਛਾਏ ਹੋਏ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਬੈਠ ਕੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਨੇ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਿਹਾ:
ਸ਼ਲੋਕ 45
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਸ਼ਲੋਕ 46
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਤਿਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 47
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਧਰਮਵਿਚਯ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 48
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਵੀਰੀਯ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 49
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪੀਤੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 50
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 51
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਧੀ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 52
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਉਪੇੱਖਾ-ਸੰਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 53
ਮਹਾਰਾਜ! ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਸੱਤ ਬੋਝੰਗ, ਜਦੋਂ ਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਲੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਭਿਜ੍ਞਾ, ਸੰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਲਈ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 54
ਇਉਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 55
ਸੱਚ-ਸੱਚ, ਭੰਤੇ! ਬੋਝੰਗ ਹਨ! ਸੱਚ-ਸੱਚ, ਸੁਗਤ! ਬੋਝੰਗ ਹਨ!
ਸ਼ਲੋਕ 56
ਇਉਂ!
ਸ਼ਲੋਕ 57
ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ। ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਚੁੰਦ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਉਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ੱਤਰੁ ਵੈਦੇਹੀਪੁੱਤ੍ਰ ਦਾ ਉਹ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 58
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਬੋਝਝੰਗ ਸੂਤ੍ਰ ਗ੍ਰੁੱਪ (ਗਿਲਾਨ ਸੂਤ੍ਰ), ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਕਾਇ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ। ਇਹ ਪਾਲੀ ਨਿਕਾਇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਹੈ (SN 46.14-16)। ਤਿੰਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਸੱਤ ਕਾਰਕ (ਬੋਝਝਾਂਗ) ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠੇ ਗਏ ਸਨ: ਮਹਾਕਾਸ਼ਪ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰ ਸਨ੍ਯਾਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਆਪ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਚੁੰਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਠਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਮਾਰੀ ਘਟ ਗਈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ (ਪਰਿੱਤ) ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਾਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥੇਰਵਾਦ ਬੁੱਧ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਹਿਸਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Attributed to the Buddha
Attributed to the Buddha ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਇੱਕ ਸੂਤ੍ਰ ਸੰਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਾਠ
ਇਹ ਗਿਲਾਨ ਸੂਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਸੱਤ ਕਾਰਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠੇ ਗਏ: ਮਹਾਕਾਸ਼ਪ, ਹੋਰ ਬਿਮਾਰ ਸਨ੍ਯਾਸੀ, ਬੁੱਧ ਆਪ। ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਮਾਰੀ ਘਟ ਗਈ।
ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਸੱਤ ਕਾਰਕ (ਸਤ ਬੋਝਝਾਂਗ)
ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰਨ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਧਨ, ਅਨੁਭਵ, ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇਕ-ਮਨ, ਉਪੇਖਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਾਲੀ ਪ੍ਰਥਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੀਦਵਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਪਾਠੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਿਮਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਸੇ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਆਖਰੀ ਮਰਹਲੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਆਪ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰ ਹਨ: ਮਹਾਕਾਸ਼ਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਿੱਖੂ ਨਹੀਂ। ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਚੁੰਦ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਕਾਰਕ ਤੁਸੀਂ ਵਾਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਠਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਤੰਦਰੁਸ਼ਤ ਹੋ ਗਏ।
ਬੁੱਧ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਵਾਂਗ
ਪਹਲੀਆਂ ਦੋ ਮਰਹਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਬਿਮਾਰ ਸਨ੍ਯਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਬੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬੋਝਝਾਂਗ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ੍ਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਰੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਓਹ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਿਆ ਆਪ ਚਿਕਿਤਸਾ ਰੀਤ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਚੁੰਦ ਬੁੱਧ ਲਈ ਪਾਠਦਾ ਹੈ
ਆਖਰੀ ਮਰਹਲੇ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਬੁੱਧ, ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰ, ਮਹਾਚੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੱਤ ਕਾਰਕ ਪਾਠਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੁੱਧ ਵਕਰੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਸੀ: ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਕਾਫੀ ਸੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਵੀ।
ਚਿਕਿਤਸਾ ਲਈ ਦੁਹਰਾਇਆ ਸੂਤ੍ਰ
ਸੂਤ੍ਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਹਰ ਕਾਰਕ ਇਹੀ ਵਾਕ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਾਮ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਗੀ ਲਈ ਇਹੀ ਬਦਲ ਕਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੱਤ ਕਾਰਕ। ਇਹ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੁੱਧ ਮੌਖਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵਿਸੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੱਥੇ ਅਜ਼ੇ ਸੂਤ੍ਰ ਯਾਦ ਅਤੇ ਪਾਠਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।