कुण्डलपुरं बडे बाबा च
भगवान् ऋषभदेवस्य पुरातनं महातीर्थम्
मध्यप्रदेशस्य विन्ध्याचलश्रेण्यां स्थितं कुण्डलपुरं त्रिषष्टि-श्वेत-जिनालयैः तथा च 'बडे बाबा' इति नाम्ना प्रसिद्धस्य प्रथमतीर्थङ्करस्य ऋषभदेवस्य पञ्चदश-पाद-परिमित-पद्मासन-प्रतिमा-मण्डितं परमं दिगम्बर-जैन-सिद्धक्षेत्रमस्ति।
Quick Devotional Guide (संक्षिप्त-तीर्थ-मार्गदर्शिका)
- •WHAT IT IS (स्वरूपम्): विन्ध्याचलपर्वतमालायाः पटेरिया-उपत्यकायां कुण्डलाकारेण संस्थितं परमं दिगम्बर-जैन-सिद्धक्षेत्रम्। यत्र प्रथमतीर्थङ्करस्य भगवतः ऋषभदेवस्य ('बडे बाबा') पञ्चदश-पाद-परिमित-रक्तप्रस्तर-निर्मिता पद्मासनस्था स्वयम्भू-प्रतिमा विराजते।
- •WHY VISIT / CHANT (फलश्रुतिः): बड़े बाबा इत्यस्य दर्शनेन आधि-व्याधि-निवारणं, कर्मक्षयः, अनन्ता आत्मशान्तिश्च सिध्यति। भक्तामरस्तोत्रस्य पाठेन सम्यग्ज्ञानस्य प्राप्तिर्भवति।
- •WHEN TO VISIT (यात्राकालः): आश्विनतः चैत्रमासं यावत् (October–March)। फाल्गुनशुक्ल-एकादशीतः पूर्णिमापर्यन्तं वार्षिक-महोत्सवः, महावीरजयन्ती, ऋषभदेव-मोक्षकल्याणकं च मुख्याः अवसराः।
- •WHERE (स्थानम्): दमोह-जनपदम्, मध्यप्रदेशराज्यम्। वर्धमानसागर-तटे, पटेरिया-गिरौ। निकटतम-रेलयानागारम्: दमोह (३५ किमी), विमानपतनम्: जबलपुरम् (१४० किमी)।
- •HOW (VIDHI & RULES - विधि-नियमाः): पूजनार्थं पुरुषैः शुद्ध-श्वेत-धौतवस्त्रं धारणीयम्। मन्दिरे चर्मवस्तूनि पूर्णतः निषिद्धानि। त्रिप्रदक्षिणां कृत्वा अष्टद्रव्येण 'णमोकारमहामन्त्रेण' च श्रीजिनपूजनं विधेयम्।
Sacred Origin & Puranic / Scriptural Lineage (उत्पत्तिः पौराणिकपरम्परा च)
कुण्डलपुरम् इति नामकरणं पर्वतश्रेण्याः कुण्डलाकार-संस्थानात् जातम्। दिगम्बरागम-परम्परानुसारं पावनमिदं क्षेत्रम् अन्तिम-अनुबद्ध-केवलिनः श्रीधरस्वामिनः निर्वाणभूमिः वर्तते। अस्मिन् गिरौ असंख्येयाः मुनिपुङ्गवाः तपस्तप्त्वा मोक्षपदम् अवापुः।
अस्य क्षेत्रस्य मूलनायकाः देवाधिदेवः भगवान् ऋषभदेवाः सन्ति। तेषां पञ्चदश-पाद-परिमिता पद्मासनस्था वीतराग-मुद्रा भक्तानां मनसि परमं वैराग्यं जनयति। आधुनिककाले सन्तशिरोमणि-आचार्यश्री-विद्यासागर-महाराजानां पावन-प्रेरणया पाषाणनिर्मितं विशालं महामन्दिरं प्रतिष्ठापितं जातम्।
The Sacred Shrines & Sites (प्रमुख-जिनालयाः)
Sacred Hymn & Contemplation (पवित्र-स्तोत्रम्)
भक्तामर-प्रणत-मौलि-मणि-प्रभाणा-
मुद्योतकं दलित-पाप-तमो-वितानम्।
सम्यक्-प्रणम्य जिन-पाद-युगं युगादा-
वालम्बनं भव-जले पततां जनानाम्॥
ज्ञातव्य-विशेषः
The Bade Baba image of Rishabhanatha is about 15 feet high and sits on a pedestal of about 3 feet. It is flanked by two images of Parshvanatha of similar size.
Early survey writers disagreed about whom the image showed. In 1878 one took it to be Neminatha, and in 1884 another took it to be Mahavira.
Kundalpur is remembered in Digambara tradition as the place of liberation of Shridhar Kevali, who is counted as the last Kevali.
The annual fair is held in March, soon after Holi, and runs for about two weeks.
Acharya Vidyasagar (1946 to 2024) inspired the new temple for Bade Baba, begun in 1997; its Panchakalyanaka Pratishtha Mahotsav ran from 16 to 23 February 2022 and drew hundreds of thousands of pilgrims.
Rishabhanatha
जैनधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता